چیای کۆڕەک یەکێکە لە گرنگترین و ستراتیژیترین چیاکانی ناوچەکە؛ ئەگەر هەر هێزێکی سەربازی کۆنتڕۆڵی تەواوی چیایەکەی بکردایە، شاری ڕواندز و دەشتی دەوروبەری دیانان، کە بە دەشتی سۆران ناسراوە، دەکەوتە ژێر هێرشی سوپا. هێزەکەی دیکە بۆی زەحمەت دەبوو لە ناوچەکەدا بمێنێتەوە. هەرچەندە سوپای عێراق پێشتر هێزەکانی خۆی لە حامیەی ڕواندز و گوندی باڵەک کشاندبووەوە. بەڵام ناوچەی سپیلک، ڕۆژئاوای شارۆچکەی خەلیفان، بەڵام لووتکەی چیای کۆڕەک چۆڵ نەکرابوو.
لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی ١٩٧٤، هێزی پێشمه‌رگه چەندین هێرشیان ئەنجامدا بەڵام نەیانتوانی سەرکەوتوو بن. سوپای عێراق، بە چەکی پێشکەوتووتر، بە سەرکەوتوویی بەرگری لە ناوچەکە کرد.
پێگەی جوگرافیای چیای کۆڕەک وەک جیاکەرەوەیەک لە نێوان عەلی بەگ و چیای گۆڕەز کار دەکات. لە نیسانی ١٩٧٤، پێشمه‌رگه بە سەرکەوتوویی دەستیان بەسەر پێگەکانی سوپای عێراقدا گرت لە کاتی هێرشێک بۆ سەر گۆڕەز. سەرەڕای هەوڵە زۆرەکانی سوپای عێراق بۆ گرتنەوەی و فراوانکردنی پێشڕەوییەکانیان بۆ دەشتی دیانان و ناوچەی باڵەکایەتی، نەیانتوانی سەرکەوتوو بن.
سوپای عێراق پلانی دانابوو لە ڕێگەی ڕێگای هامڵتۆنەوە لە باڵی دۆڵی عەلی بەگەوە پێشڕەوی بکات. بەڵام پێشمه‌رگه ئامانجیان پاراستنی هێڵی بەرگرییان بوو و ڕێگریکردن لە هێرشی سوپای عێراق بە مینڕێژکردنی ڕێگاکان و ئامادەکاری بۆ تەقاندنەوەی پردەکان. ئەمە ڕێگری لە تانک و ئۆتۆمبێلە زرێپۆشەکانی سوپای عێراق دەکرد لە پەڕینەوە.
لە کاتی هێرشەکەدا، پێشمه‌رگه چەند پردێکیان لەسەر ڕێگاکە تەقاندەوە. سەربازەکان کاریان دەکرد بۆ چاککردنەوەی پردەکان لە کاتێکدا بەشی ئەندازیاری مین و تەقەمەنی سوپا مینەکانیان پاک دەکردەوە و ڕێگاکانیان دەکردەوە. لە هەمان کاتدا، سوپای عێراق لەلایەن تۆپخانەکانی هێزە شۆڕشگێڕەکانەوە لە ناوچە بەرزەکانی چیای باڵەکایەتی و باپشتیان تۆپباران دەکران. سەرەڕای ئەم هێرشە شکستخواردووە، سەرکردەکانی سوپا، بە ڕێنمایی ڕاوێژکارە ڕووسەکان، پلانێکی نوێیان بۆ بەردەوامبوون لە هێرشەکەیان دانا.
لە مانگی نیساندا، سوپای عێراق هێرشێکی کردە سەر پێگەکانی پێشمه‌رگه کە لە بناری کۆڕەک لە سەرووی تاڤگەی بێخاڵ و سەری چیا هەڵکەوتبوون. بە یارمەتی فڕۆکەی جەنگی، چەکی قورس، و ژمارەیەکی زۆری سەرباز، توانییان هەندێک ناوچە بگرن، لەوانە دارقەسپ و گۆڕ نۆک، کە بووە هۆی زیان لە هەردوولا. سەرەڕای ئەوە، پێشمه‌رگه لە پێگەکانی خۆیان مانەوە و بە سەرکەوتوویی سوپای عێراقیان لەو شوێنانە دەرکرد. لە ١٩ی نیسانی ١٩٧٤، هێرشێکی پێچەوانەیان ئەنجامدا و کۆنتڕۆڵی پێگەکانی خۆیان بەدەست هێنایەوە.
لە ٨ی ئابی ١٩٧٤، لیوا ئیسماعیل تاهیر نەعیمی فەرماندەیی سوپای عێراقی کرد لە هێرشێکی بەرفراوان بۆ سەر چیاکانی کۆڕەک و گۆڕەز. ئامانجەکە گرتنی ڕواندز و دەشتی دیانان بوو بە تێپەڕبوون بە پێگەکانی پێشمه‌رگه. بەهۆی زەحمەتی زەوییەکە، سوپای عێراق نەیدەتوانی پشت بە تانک و ئۆتۆمبێلە زرێپۆشەکان ببەستێت. هێزی پێشمه‌رگه بەرگرییەکی بەهێزیان کرد و هێرشی پێچەوانەیان ئەنجامدا، کە بووە هۆی شکست و پاشەکشەی سوپای عێراق. مەیدانی شەڕەکە ٤٠٠ تەرمی سەربازی عێراقی لێ بەجێما، لە کاتێکدا شەش پێشمه‌رگه لە شەڕەکەدا گیانیان لەدەستدا. شایەنی باسە تۆپخانەی شۆڕش، بە فەرماندەیی حالی دۆڵەمەری، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە تێکشکاندنی هێرشەکەی سوپای عێراق.
سوپای عێراق لەم شکستە کۆڵنەدا بەڵکو ستراتیژییەکەی گۆڕی. سوپای عێراق پلانی وا بیرکردەوە کە لە خەیاڵی پێشمه‌رگه بەدوور بوو—بە فەرماندەیی عەقید عەبدولوەهاب، سوپای عێراق لە تاریکی شەودا ڕێگایەکی لە لووتکەی چیای کۆڕەک چاککردەوە. واتە، لە نێوان کۆڕەک و بێخاڵ، کە بەکارهێنانی بولدۆزەری قورس بۆ لابردنی بەردە گەورەکان و کردنەوەی ڕێگا بۆ تانکە زرێپۆشەکان.
لە کاتەکانی سەرەتای ١٨ی ئابی ١٩٧٤، سوپای عێراق فەوجی ٥ی پیادەی شاخ لە لیوای ٤ و فەوجی ٢ی تانکی هێزی ٨ی زرێپۆشیان بڵاوەپێکرد، کە بە تانکی تی٥٥ی سۆڤیەتی و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی ئێم١١٣ی ئەمریکی چەکدار بوون، بۆ ئەنجامدانی هێرشێک. ئەوان لە چیاکە دابەزین و بەرەو ڕێگای بەرەو بێخاڵ پێشڕەوییان کرد.
سوپای عێراق سوودێکی بەدەستهێنا، کە بووە هۆی پاشەکشەی پێشمه‌رگه و چۆڵکردنی پێگەکانیان. پاشان تۆپخانەی سوپای عێراق چوونە ناو شاری ڕواندز. هەروەها، سوپای عێراق بەرەو چەکی قورسی مەشینگان کە لە بناری چیای باپشتیان بوو و بەسەر دۆڵی عەلی بەگدا دەڕوانی، جوڵان. ئامانجیان دابینکردنی پشتیوانی بوو بۆ هێزی پێشمه‌رگه کە لە چیای گۆڕەز، دۆڵی عەلی بەگ و گردی کۆڕەک جێگیر بوون. بەڵام، لە دۆڵی عەلی بەگ، چەکی قورسی مەشینگان بووە ئاستەنگێکی گەورە بۆ سەربازانی سوپای عێراق کە نەیانتوانی لە کانی ماران کە لە ناو دۆڵەکەدایە دەربچن. بەداخەوە، سێ پێشمه‌رگه بە دیل گیران کاتێک لە دۆخەکە بێ ئاگا بوون و چەکەکانی سوپای عێراق پێیان گەیشت.
سوپای عێراق بۆ ماوەی پێنج مانگ لە شەڕدا بوو بۆ گرتنەوەی ناوچەکانی ڕواندز و دیانان. هێزی پێشمه‌رگه ناچار بوون لە چیای گۆڕەز پاشەکشە بکەن، لە کۆتاییدا پاشەکشەیان کرد بۆ پشتی دیانان. هەروەها هێزەکانی پێشمه‌رگه لە بناری چیای کۆڕەک لە بێخاڵەوە پاشەکشەیان کرد بۆ بانەکاول و بەرزێوە، لەوێ هێڵێکی بەرگرییان لە دۆڵی ئاکۆیان، هیندێن، زۆزک، و گەرووی عومەر ئاغا دروست کرد.
سەرچاوەکان:- ( ) دیمانه له‌گه‌ڵ قادر حه‌سه‌ن سیتكانی پێشمه‌رگه‌ی شۆرشی ئه‌یلوول 31/12/2022.
- غازی عادل گه‌ردی، پێشمه‌رگه‌یه‌ك له خزمه‌ت بارزانیدا ... حه‌جی بێڕۆخی، به‌رگی یه‌كه‌م، چاپی دووه‌م، 2020، ل446-448.
- سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو، ڕوداوه سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول1970-1975، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر، 2022، ل201.
- دیمانه نوری حەمەدئەمین حەسەن، پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی ئه‌یلوول، ئه‌رشیفی ئینسكلۆپیدیا.
- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، چاپی یەکەم، هەولێر 2004، ل157.
- دیمانە : محەمەد عەزیز عومەر، پێشمەرگەی شۆڕشی ئەیلوول، 18/1/2023.