چیای کوراک یەکێکە لە گرنگترین و ستراتیژیترین چیاکانی ناوچەکە؛ ئەگەر هەر هێزێکی سەربازی کۆنتڕۆڵی هەموو چیاکەی هەبوایە، شارەکەی ڕاوندز و دەشتە دەوروبەری دیانان، کە پێی دەوترێت حەوزەی سۆران، لەژێر هێرشەکانی سوپا دەبوون. هێزی دیکە کێشەیەکی زۆری دەبوو بۆ مانەوە لە ناوچەکەدا. بەڵام، سوپای عێراقی پێشتر هێزەکانی لە هامیای ڕاوندز و گوندی بالاڤە پس کشاندبوو. هێشتا، ناوچەی سپلیک، لە باکووری ڕۆژاوای شارۆچکەی خەلیفان، بەڵام سەرەوەی چیای کوراکی نەهاتبووە خالی کردن.
\r\n\r\n\r\n\r\n
لە سەرەتای شەڕی 1974دا، هێزی پێشمەرگە چەندین هێرش ئەنجامدان بەڵام نەیان توانی سەرکەوتوو بن. سوپای عێراقی، کە بە چەکی باشتر چەکدار بوو، بە سەرکەوتوویی ناوچەکەی بەرگری کرد.
\r\n\r\n\r\n\r\n
شوێنی جوگرافیایی چیای کوراک وەک دابەشکەرێک کار دەکات لە نێوان عەلی بەگ و چیای گۆرازی. لە نیسانی 1974دا، هێزی پێشمەرگە لە هێرشێک لەسەر گۆڕێزدا بەسەر دەستەکانی سوپای عێراقدا زاڵ بوون و ناوچەکەیان داگیر کرد. بە سەرجەم هەوڵە زۆرەکانی سوپای عێراق بۆ وەرگرتنەوەی و درێژکردنەوەی پێشکەوتنەکانیان بۆ دەشتی دیانان و ناوچەی بالاکەیتی، نەیان توانی سەرکەوتن بەدەست بهێنن.
\r\n\r\n\r\n\r\n
سوپای عێراقی پلانی دا کە لە ڕێگای ڕێگای هاملتۆنەوە لە لای عەلی بەگڤە وەربپێشێت. بەڵام هێزی پێشمەرگە مەبەستیان پاراستنی هێڵی شەڕەکەیان و ڕێگری لە هێرشی سوپای عێراق بوو بە کانەکردنی ڕێگا و ئامادەکردنی تێکدانی پەرەکان. ئەمە دەبوو وای بکات تانکەکان و ئۆتۆمبێلە زرهپۆشەکانی سوپای عێراق نەتوانن تێپەڕبن.
\r\n\r\n\r\n\r\n
لە کاتی هێرشەکەدا، پێشمەرگەکان چەند پەڕەیان لەسەر ڕێگاکە تێکدا. سەربازەکان کاریان کرد بۆ چاککردنەوەی پەڕەکان، لە کاتێکدا بەشی ئینجینێری ماین و تەقەمەنی سوپا ماینەکان پاک دەکردەوە و ڕێگاکانیان دەکردەوە. لە هەمان کاتدا، سوپای عێراق بە توپخە لەلایەن هێزە شۆڕشگێڕەکانەوە لە بەرزاییەکانی چیاکانی بالاکیان و بابشتیان کۆبڕا. سەرەڕای ئەم هێرشە ناموفەقە، سەرکردەکانی سوپا، بە ڕێنمایی ئاواری ڕووس، پلانی نوێیان دانا بۆ بەردەوامبوون لە هێرشەکەیان.
\r\n\r\n
لە ماوەی مانگی نیساندا، سوپای عێراق هێرشێکی لەسەر مناصبی پێشمەرگەی دابینکراو لە لایێنەکانی کۆراک لە سەر شەڵالەی بێخاڵ و سەرەچییا دەستپێکرد. بە یارمەتی فڕۆکەی شەڕ، چەکی قورس، و ژمارەیەکی زۆر سەرباز، توانین هەندێک ناوچە، لەوانە دارقەسپ و گۆر نوک، بگرنەوە، کە لە ئەنجامدا لە هەردوو لایەن کەوتنەوەی زیان و قوربانی ڕوویدا. بەهۆی ئەمەش، پێشمەرگە لەسەر جێگەی خۆیان مانەوە و بە سەرکەوتوویی سوپای عێراقیان لەو شوێنانە دەرکرد. لە 19ی نیسانی 1974دا، هێرشێکی پێشگەڕانەیان دەستپێکرد و دووبارە کۆنتڕۆڵی مناصبی خۆیان وەرگرتەوە.
لە 8ی ئاب 1974دا، لێفتنانت گێنەڕاڵ ئیسماعیل تایە ناعیمی سوپای عێراقی بە فەرماندەیی لە هێرشێکی گەورەدا دژی شاخەکانی کۆرەک و گۆراز بەڕێوەبرد. ئامانج ئەوە بوو Ruandz و Diyana Plain بگرن بە تێپەڕاندنی مناصبی پێشمەرگە. بەهۆی زەوی و ڕێگای قورس، سوپای عێراق نەتوانی پشت بە تانک و ئۆتۆمبێلی زرهپۆش ببەستێت. هێزەکانی پێشمەرگە بەرگرییەکی بەهێزیان کرد و هێرشێکی پێشگەڕانەیان ئەنجامدا، کە لە ئەنجامدا سوپای عێراق شکستی هێنا و پاشەکشەی کرد. مەیدانی شەڕ 400 جەستەی مردووی لە سەربازانی عێراقی تێدا ماوە، لە کاتێکدا شەش پێشمەرگە لەو شەڕەدا ژیانیان لەدەستدا. پێویستە باس بکرێت کە توپخانەی شۆڕش، لە ژێر فەرماندەیی هالی دولاماری، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە شکستخستنی هێرشی سوپای عێراق.
سوپای عێراق لەو شکستانە ناچار نەبوو بە دەستبەرداری، بەڵکو ستراتیژییەکەی گۆڕی. سەربازانی عێراق پلانێکیان هەبوو کە لە بیرکردنەوەی پێشمەرگە دوور بوو—لە ژێر فەرماندەیی لێفتنانت کۆلۆنێل عەبدول وەهاب، سوپای عێراق لە تاریکی شەودا ڕێگایەک لە سەرەوەی شاخی کۆرەک چاککردەوە. واتە لە نێوان کۆرەک و بێخاڵ، کە بە دۆزرەوەی قورس بۆ لابردنی بەردەگەورەکان و کردنەوەی ڕێگای بۆ تانکە زرهپۆشەکان بەکارهێنرا.
لە کاتژمێرە سەرەتاییەکانی 18ی ئاب 1974دا، سەربازانی عێراقی ڕیزبەندیی 5ی پیادەی شاخیی لە بریگادەی 4 و دووەمی فۆجنی تانک لە هێزی زرهپۆشی 8، کە بە تانکی T55ی سوڤێتی و ئۆتۆمبێلی زرهپۆشی M113ی ئەمریکایی ئامادەبوون، بۆ دەستپێکردنی هێرشێک بەکارخست. ئەوان لە شاخەکە دابەزین و بەرەو ڕێگای بەرەو بێخاڵ پێشچوون.
سوپای عێراق دەستکەوتێکی بەدەست هێنا، وەک ئەنجام پێشمەرگە ناچار بوون پاشەکشە بکەن و مناصبی خۆیان چۆڵ بکەن. دوای ئەوە توپیەکانی سوپای عێراق چوونە شارى ڕواندز. لەگەڵ ئەوەش، سوپای عێراق بەرەو تەپۆڵە کاتی کەلەکەی قورس کە لە خوارەوەی چیاى بابشتی و دەربارەی درەی عەلی بێگ بوو، جوڵا. ئامانجیان ئەوە بوو یارمەتی هێزەکانی پێشمەرگە بدەن کە لە شاخی گۆڕاز، درەی عەلی بێگ و چیای کۆڕاک دانرابوون. بەڵام لە درەی عەلی بێگ، ئەو کەلەکەی قورسە بوو بە کێشەیەکی گەورە بۆ سەربازانی سوپای عێراق، کە نەتوانیان لە KANI MARAN ـی ناو درەکە دەرچن. بەداخەوە، سێ پێشمەرگە کەوتنە دیل کاتێک بارودۆخەکەیان نەدەزانی و چەکەکانی سوپای عێراق گەیشتنەیان.
\r\n\r\n\r\n\r\n
سوپای عێراق بە ماوەی پێنج مانگە لە شەڕێکدا بوو بۆ دووبارە دەست بەسەرگرتنی ناوچەکانی ڕواندز و دیانا. هێزی پێشمه‌رگه ناچار بوون لە چیاى گۆڕاز پاشەکشە بکەن، و لە کۆتاییدا بەرەو پشتەوەی دیانا پاشەکشەیان کرد. هێزە پێشمەرگەکانیش لە لوتکەکانی چیای کۆڕاک لە بێخالی پاشەکشەیان کرد بۆ باناکاوڵ و بارزەوە، لەوێدا هێڵێکی بەرگرییان لە درەی ئەکۆیان، هندرێن، زۆزک، و چەڵەی عومەر ئاغا دامەزراند.
\r\n\r\n\r\nResources:\r\n\r\n- \r\n\t
- ( ) دیمانه له‌گه‌ڵ قادر حه‌سه‌ن سیتكانی پێشمه‌رگه‌ی شۆرشی ئه‌یلوول 31/12/2022. \r\n\t
- غازی عادل گه‌ردی، پێشمه‌رگه‌یه‌ك له خزمه‌ت بارزانیدا ... حه‌جی بێڕۆخی، به‌رگی یه‌كه‌م، چاپی دووه‌م، 2020، ل446-448. \r\n\t
- سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو، ڕوداوه سه‌ربازيه‌كانى شۆڕشى ئه‌يلوول1970-1975، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر، 2022، ل201. \r\n\t
- دیمانه نوری حەمەدئەمین حەسەن، پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی ئه‌یلوول، ئه‌رشیفی ئینسكلۆپیدیا. \r\n\t
- مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی دووه‌م، چاپی یه‌كه‌م، هه‌ولێر 2004، ل157. \r\n\t
- دیمانه : محمد عزیز عمر، پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی ئه‌یلوول، 18/1/2023. \r\n