شەڕ و پێکدادانێکی سەخت لە نێوان هێزی پێشمه‌رگه و سوپای ڕژێمی بەعس لە 19ی تەممووز تا 5ی ئەیلوولی 1988 لە ناوچەی خواکوڕک لە دەڤەری برادۆست ڕوویدا، بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی شۆڕشدا بوون لە سێگۆشەی سنووری (عێراق، ئێران و تورکیا) سوپای عێراق دەستی بە هێرشێکی گەورە کرد، لە ماوەی 45 ڕۆژی شەڕ و هێرشەکاندا، هێزە چەکدارەکانی عێراق لەلایەن هێزی پێشمه‌رگه‌وە تێکشکێنران و زیانی گەورەی گیانی و ماددییان بەرکەوت، لە 5ی ئەیلوولی 1988دا سەرکردایەتی شۆڕش بەهۆی چەند هۆکارێکەوە فەرمانی دا کە دەبێت هێزی پێشمه‌رگه لە بەرەکانی شەڕ بکشێنەوە.
خواکوڕکدەڤەری خواکوڕک لە ناوچەی برادۆستە و لە 30 گوند پێکهاتووە، لە سێگۆشەی سنووری (عێراق - ئێران - تورکیا)دایە، ڕووبەرەکەی بە نزیکەی 150 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و چەندین کێو و لووتکەی بەرزی هەیە ڕووبەرەکەی بە نزیکەی 150 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و چەندین کێو و لووتکەی بەرزی هەیە، لە زنجیرە کێوێکی سەخت و دوورەدەست پێکهاتووە، هەندێک شوێنی ئەم زنجیرە کێوانە زۆر ستراتیژی و بەناوبانگن وەک کێوەکانی شێلی، سەری چاڵێ، کۆراوا، بنلیس، بریمیشکا، جووتە برا، شەکیو، گامێشە، دالانپەڕ، ئاودەل کێوی، نازداری داخ، ئارمۆش، چیای دێل لە باشوور، چیای ڕەش و چیای کیتک، دەڤەرەکە لە دۆڵێک لە پشتی گوندی لەیلکانەوە دەست پێ دەکات تا سێگۆشەی سنووری هەرسێ وڵاتەکە، دۆڵێکی قووڵە کە لە هەموو لایەکەوە بە کێوەکان دەور دراوە. سنووری خواکوڕک لە گوندی بێنێوە تا سنوور درێژ دەبێتەوە، گوندی خەزنە لە دۆڵی خواکوڕک گوندی کۆتاییە.
شایەنی باسە لە حوزەیرانی 1982دا سەرکردایەتی شۆڕش ناوەندی خۆی لە دەڤەری بێرکیم و لۆلان لە ناوچەی برادۆست دامەزراندبوو، دواتریش بنکە و بارەگاکانی پێشمه‌رگه لە ماڵە مەلا، دەراو، گووزەڕەش هەتا خنێرە گرت، ئەم دەڤەرە بوو بە ناوەندێکی گرنگی سەرکردایەتی شۆڕش، ئەمە یەکێک بوو لە خاڵە گرنگەکان لە ژیانی شۆڕش و تێکۆشانی پێشمه‌رگه، چونکە هەنگاوێکی گەورە بوو بۆ نزیککردنەوەی سەرکردایەتی شۆڕشگێڕ لە بنکەی جەماوەر و کاریگەرییەکی ئەرێنی لەسەر چالاککردنی گروپەکانی پێشمه‌رگه لە کەمپینەکانیان دژی دامەزراوە سەربازی و حیزبییەکانی ڕژێمی بەعس هەبوو.
هۆکارەکانی هەڵگیرسانی داستانی خواکوڕک:
حیزبە سیاسییەکانی کوردستان لە درێژایی ساڵی 1987دا، لە چەندین چالاکیی بەرەیی هاوبەشدا داستانی گەورە و سەرکەوتنی گرنگیان تۆمار کرد، لە ئەنجامدا توانییان گورزێکی کوشندە لە ڕژێمی بەعس بوەشێنن و چەند شار، شارۆچکە و ناوچەیەک بەدەست بهێنن، ئەمە بۆ هێزە کوردستانییەکان بوو بە ڕێخۆشکەرێک کە لە تەممووزی 1987دا لە ناو بەرەیەکی یەکگرتوودا فیدراسیۆنێک بە ناوی بەرەی کوردستان دابمەزرێنن، لەگەڵ ئەوەشدا، حکوومەتی عێراقی لە شەڕی هەشت ساڵە لەگەڵ ئێراندا (1980-1988) تووشی چەندین شکستی گەورە هات، بەتایبەت لە گەڕاندنەوەی فاو، سەددام حوسێن، سەرۆک کۆماری ئەو کاتەی عێراق، لە دۆخێکدا بوو کە بەرامبەر ئێران تێکشکابوو، لە مەترسی دوورخستنەوە لە دەسەڵاتدا بوو، بۆیە لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا بەتایبەت لە بواری کڕینی چەکدا پەیوەندی بەهێزی دروست کرد، ئاشکرایە کە پشتیوانی نێودەوڵەتی بۆ عێراق دژی ئێران، بەختەوەری سەددام حوسێن و ڕژێمی بەعسی گەیاندە لووتکە بەتایبەت لە گەڕاندنەوەی فاو، ئەمە بوو بە هۆکارێک کە ڕژێمی بەعس بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆی لەسەر دەسەڵات بە بەرنامەیەکی پلاندانراو ڕوو لە کوردستان بکات بۆ ئەوەی کینە و دڕندەیی خۆی بەسەر کورددا بڕێژێت، بەم شێوەیە دەستی بە هەنگاوەکانی بۆ سەرکوتکردنی کورد کرد: دەستپێکی جێبەجێکردنی پلانی ئەو ئەوە بوو لە ئاداری 1987دا ئامۆزاکەی عەلی حەسەن مەجید، کە لە ناو کورددا بە ناوی عەلی کیمیاوی ناسراوە، کە لە هەمان کاتدا سەرۆکی دەزگای هەواڵگری دەوڵەت و ئەندامی سەرکردایەتی حیزبی بەعس بوو، وەک نوێنەری خۆی لە باکوور دەستنیشان کرد، دەسەڵاتی ڕەهای بەسەر هەموو دامەزراوەکانی دەوڵەت و حیزبی بەعس پێ درا، واتە لە گەڕاندنەوەی سەروەری ڕژێمی بەعس بۆ تەواوی باشووری کوردستان دەستکراوە بوو.
ڕژێمی بەعس بۆ ئەوەی هەموو ناوچەکانی باشووری کوردستان کە بەهۆی شەڕی لەگەڵ ئێران و شۆڕشی کورد لە دەستی دابوو بەدەستی بهێنێتەوە و باڵادەستی سەربازی بەسەریاندا بسەپێنێت، کەمپینێکی تراژیدی قڕکردنی لە هەشت قۆناغدا بە ناوی (ئەنفال) لە شوبات تا کۆتایی نیسانی 1988 دەست پێکرد، بە پشتیوانی تانک، تۆپ، فڕۆکەی جەنگی و چەکی کیمیاوی کۆمەڵکوژ، لە گەرمیان، هەڵەبجە، بارزان، سۆران، ئامێدی، زاخۆ و دهۆک، لە ئەنجامدا بە سەدان هەزار سڤیل لە منداڵ، ژن، گەنج، پیر و کەمئەندامیش لە ناویاندا شەهید و بریندار بوون و ئەنفال کران، دواتر لە چۆڵەوانییەکانی خواروو و ناوەڕاستی عێراق بە زیندوویی بە خاک سپێردران، زۆر کەسی دیکەش لە ترسی زوڵمی بەعس ڕایانکرد بۆ ئێران و تورکیا، ژێرخانی ئابووری کوردستانی وێران کرد، گوند، خانوو، مزگەوت، قوتابخانە و نەخۆشخانەی وێران کرد.
بەهۆی ئەو ترسەی کە ڕژێمی بەعس لەسەرانسەری باشووری کوردستان بە گشتی و ناوچەکانی ژێر دەستی پێشمه‌رگه بە تایبەتی دروستی کردبوو، خەڵک بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕان کە لە زوڵمی بەعس دەرباز بن و ڕوو لە وڵاتانی دراوسێ بکەن، بەم مەبەستەش ژمارەیەکی زۆری خەڵک بۆ ئەوەی خۆیان بگەیەننە سنوورەکان کۆچیان دەکرد، سوپای عێراق بۆ ئەوەی خۆی بگەیەنێتە سنوورەکان و ڕێگری لە کۆمەڵەی پەنابەران بکات ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی بەردەوام کرد، هێزی پێشمەرگەی کوردستان-یش وەک ئەرکێکی نیشتمانی بۆ پاراستنی پەنابەران بڕیاری ڕووبەڕووبوونەوەی هێرشی ڕژێمی بەعسی دا، لەو ناوچەیەی کە وەک سێگۆشەی (عێراق-ئێران-تورکیا) لە خواکوڕک ناسراوە.
ئامانجێکی دیکەی ڕژێمی بەعس لەم هەڵمەتە سەربازییە ئەوە بوو کە ڕێگەی سەرەکی لقی یەکەم لە بادینان بەرەو سەرکردایەتی و ناوچەکانی دیکە بگرێت، بۆ ئەوەی سنووری بادینان بە تەواوی ببڕێت و ڕێگەی لێ نەهێڵێت بۆ ئەوەی پەیوەندییان لەگەڵ سەرکردایەتی شۆڕش بپچڕێنن.
هێزە عێراقییەکانی بەشدار:
سوپا و هێزەکانی حکوومەتی عێراق لە هێرشی سەر ناوچەی خواکوڕک لە یەکە سەربازی و هێزە چەکدارەکانی خوارەوە پێکهاتبوون:
- فیرقەی (تیپی) 33ی فەیلەقی 5.
- فیرقەی 45ی فەیلەقی 1.
- فیرقەی 18.
- فیرقەی 35
- لیوای 66ی هێزە تایبەتەکان
- لیوای 68ی هێزە تایبەتەکان.
- لیوای 702ی پیادە.
- تەپڵی 1ی مەخاویر لە تیپی 33.
- لیوای 402ی پیادە.
- لیوای 120ی مەخاویر.
- لیوای 2ی هێزە ناوخۆییەکان.
- تەپڵی 3ی لیوای 2ی مەخاویر و تەپڵی 1ی سەربەخۆی مەخاویر لە تیپی 3.
- هێزە چەکدارەکانی کرێگیراو (جاش) (تەپڵە سووکەکان).
- پێنج تابووری تۆپخانەی مەیدانی و ژمارەیەک هاوەن.
- سێ تابووری تانک.
- ژمارەیەکی زۆر لە فڕۆکەی جەنگی و هێلیکۆپتەر.
هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان ئەوانەی لە داستانى خواکوڕکدا بەشداربوون، ڕێژەیەکی بەرفراوانیان گرتبوو، لەژێر چاودێری ڕاستەوخۆی سەرۆک مەسعود بارزانی دا ئەم هێز و ڕێکخراوانەی خوارەوە پێکهاتبوون:
- هێزی ئاوارە لە ڕێکخراوەکانی 16ی ئاب، 11ی ئەیلوول، 26ی ئایار و ڕێکخراوی ڕێباز پێکهاتبوو.
- هێزی بارزان لە ڕێکخراوەکانی قەلەندەر، پیران، شیرین، زۆزک و بڕوسک پێکهاتبوو.
- هێزی هەورین لە ڕێکخراوەکانی سەفین، ئەزمەڕ و سەگرمە پێکهاتبوو.
- هێزی خەبات لە ڕێکخراوەکانی موسەکا و ڕێکخراوی چاڕچەل پێکهاتبوو.
- ڕێکخراوەکانی سەر بە سەرکردایەتی شۆڕش لە ڕێکخراوەکانی کارۆخ، سۆردەش، گۆڤەند، گۆڕێز و ئاراس پێکهاتبوو.
- دەستەی تایبەتی تۆپخانەی شۆڕش.
- هێزی پشتیوانی بابەگوڕگوڕی لقی 3ی حزب دیموکراتی کوردستان.
- هێزی پشتیوانی زێمپاکۆی لقی 4ی حزب دیموکراتی کوردستان.
- هێزی بەرگری نیشتمانی.
- هێزەکانی لقەکانی دوو، سێ و چوار.
- یەکەیەک لە حزبی کۆمۆنیستی عێراق.
- کۆمیتەی ئازادی کە بەرپرسیاری عەلی شەعبان بوو، بەڵام لەژێر چاودێری نێچیرڤان بارزانی دا کاریدەکرد، ئەرکیان دابینکردنی خۆراک و کەرەستەی جەنگی بوو، ناوەندەکەی لە کەمپی زێوە بوو.
دەستپێکی شەڕ و هێرشەکان:
لە 17ی تەمموزی 1988دا کۆماری ئیسلامی ئێران ئاگربەستی لەگەڵ عێراق قبوڵکرد، دوای دوو ڕۆژ، لە 19ی تەمموزی 1988دا، سوپا و هێزە چەکدارەکانی ڕژێمی بەعس لە ناوچەی خواکوڕکی سەر بە ناوچەی برادۆست هێرشێکی بەرفراوانیان بردە سەر ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی شۆڕش، کە هێشتا چەند هەفتەیەک مابوو شەڕی هەشت ساڵەی نێوان هەردوو وڵات کۆتایی بێت، هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک مەسعود بارزانی بڕیاریدا خاکی کوردستان و گیانی ئەو کەسانەی کە لە زوڵمی ڕژێمی بەعس ڕایانکردبوو بەرەو سنوورەکان بپارێزن، بە بەشداری فەرماندەکان فازڵ میرانی، حەمید ئەفەندی، زەعیم عەلی، ئازاد کەرەداخی، د. ڕۆژ نوری شاوێس، د. جەرجیس حەسەن، مەلازم یونس ڕۆژبەیانی، موقەدەم یەعقوب، مەلازم بوبەکر زێباری، سەید ساڵح، قادر قادر و عومەر عوسمان لە تەنیشت هێزی پێشمه‌رگه لەسەر بەرەکانی شەڕ دابەش بوون، بەرەی ڕووبەڕووبوونەوەیان دروستکرد و بە پلانێکی سەربازی بەرفراوان دژی هەموو هێرشەکانی ڕژێمی بەعس وەستانەوە، کە ئەو کاتە بە پێنجەمین گەورەترین سوپای جیهان لە ڕووی هێز، چەک و تەقەمەنییەوە دەژمێردرا.
بێگومان داستانى خواکوڕک درێژکراوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ڕژێمی بەعس بوو لە زنجیرە قۆناغەکانی ئەنفال و کیمیابارانی هەڵەبجە و ناوچەکانی تر، لە ناوچەیەکی تەنگی سێگۆشەی سنوور، کاتێک حکومەتی عێراقی هەستا، هێزێکی گەورە و بێژمار لە هێزە ئاسمانی و زەمینییەکانی وەک مەخاویر، تایبەت، پیادە و کرێگرتەکان (جاش) بە پشتیوانی فڕۆکەی جەنگی، تۆپ و چەکی کیمیایی کۆمەڵکوژی دروستکرد. هەڵبەت شۆڕشی کوردستان و گەلی کورد بە توندی ئەم ئۆپەراسیۆنە سەربازییەی ڕەتکردەوە، لە وەڵامدا هێزەکانی پێشمه‌رگه و هێزەکانی بەرگری نیشتمانی بە چەکەکانی خۆیان، ژن و منداڵ بە کۆکردنەوەی خۆراک و جلوبەرگ بەرەو بەرەکانی شەڕ دەیانبرد.
سەرەتا شەڕ لە پشتی لۆلان لە خنێرە دەستیپێکرد، دوای ئەوەی سوپای عێراق لە 21ی تەمموزی 1988دا بۆ گرتنی شوێنە ستراتیژییەکانی ناوچەکە بە هێلیکۆپتەرێک هێزێکی سەربازی دابەزاندە سەر چیای شەکیو، بەڵام ڕۆژی دواتر 22ی تەمموز، پێشمه‌رگه‌کانی هێزی هەورین هێرشیان کردە سەر ئەو هێزەی سوپای عێراق، دوای شەڕێکی قورس لە ماوەیەکی کورتدا توانیان هەموو هێزەکە تێکبشکێنن و زیانێکی گەورەیان لێدان لە کوژراو و بریندار و 3 سەربازیش بە دیل گیران، دوای ئەوەی شەڕ کۆتایی هات، زیانەکانی شۆڕش تەنها پێشمه‌رگه‌یەک بریندار بوو، ڕۆژی 24ی تەمموز جوڵەی سوپای عێراق لەسەر چیای شەکیو و سەرسۆل بەردەوام بوو و زیادیدەکرد، دیار بوو کە ئامادەکاری بۆ هێرشێکی گەورە دەکەن.
کاتژمێر 10.30ی بەرەبەیانی ڕۆژی 27ی تەمموزی 1988 سوپای عێراق هێرشێکی گەورەی بە ناوی (تەوەکەلنا عەلا ئەڵڵا) دژی سەنگەرەکانی پێشمه‌رگه ئەنجامدا، لە سەرسۆلەوە تا سیارە کە دەکەوێتە بەرزاییەکانی شێخانۆک، بەبێ ئەوەی کەس پێی بزانێت، پێشڕەویی کرد، لەو بێئاگاییەدا هەندێک ئۆتۆمبێل کەوتنە کەمینەوە، لە ئەنجامدا هاوڵاتییەک و کوڕە 12 ساڵانەکەی گیران و بردران، کاتێک پێشمه‌رگه‌کان زانییان بۆ تۆڵەسەندنەوە هێرشیان کردە سەریان و ئەوانیان شکاند و هێرشەکەیانیان تێکشکاند، ئەوان گورزی گەورەیان بەرکەوت و لە ئەنجامدا 24 سەرباز بە دیل گیران، کە چواریان ئەفسەر بوون. لە شەڕەکەدا 3 پێشمه‌رگه شەهید بوون کە 2یان لە پێشمه‌رگه‌کانی ڕێکخراوی موسەکا بوون و ئەوەی تریان پێشمه‌رگه‌ی لقی یەکەم بوو، هێزەکانی سوپای عێراق لە هێرشەکەدا بەشداربوون، تابووری 3ی لیوای 2ی مەخاویر و تابووری 1ی سەربەخۆی مەخاویر لە فیرقەی 3 بوون. بەپێی زانیاری و ڕاپۆرتەکانی هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان سەبارەت بە زیانە گیانییەکانی هێزەکانی سوپای عێراق لە شەڕەکەدا زیاتر لە 100 سەربازی هێزی مەخاویر کوژران.
عێراق و ئێران چەند ڕۆژێک بوو لە نێوان ئاگربەستێکدا بوون، بەڵام بەپێی ئاماژەیەک لە کتێبی بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، لە 26ی تەمموزی 1988دا، سەید باقر تەباتەبایی، فەرماندەی قەرارگەی نەسر ڕەمەزانی ئێران، لەگەڵ کۆمەڵێک لە پاسداران و چەکدارانی حیزبوڵڵا بۆ ئەوەی بنکەکانیان بگوازنەوە بۆ ناو خاکی ئێران، سەردانی گەلی ڕەشیان لە ناوچەکە کرد، نەدەزانرا کە لەلایەن سوپای عێراقەوە ڕێگەیان لێگیراوە، کاتێک دەڕۆیشتن کەوتنە کەمینی هێزە عێراقییەکان و هەموویان گیران و لەوێ گوللەباران کران، کاتێک هێزەکانی پێشمه‌رگه ڕۆژی دواتر لە 27ی مانگ هێرشیان کردە سەر هێزە عێراقییەکان و ئەوانیان لە ناوچەکە دەرکرد، تەرمەکانیان هێنایەوە و ڕادەستی قەرارگەی نەسر کران، بەڵام هیچ نیشانەیەکی هەڵوێستی ئێران سەبارەت بەو پێشێلکارییەی سوپای عێراق نییە، بە پێچەوانەوە، دوای دوو ڕۆژ، لە 29ی تەمموزدا، هێزە عێراقییەکان جارێکی تر هەوڵیاندا پێشڕەوی بکەن و هێرشیان کردە سەر هەمان شوێن، هێزی پێشمه‌رگه لەژێر فەرماندەیی زەعیم عەلی زۆر بە توندی ڕووبەڕوویان بوونەوە، دوای شەڕێکی قورس دیسان ئەوانیان تێکشکاند، جگە لە کوژراو و بریندار سێ سەرباز، کە یەکێکیان ئەفسەری هێزەکانی مەخاویر بوو، بە دیل گیران.
دوای ئەوەی سوپای عێراق لەم هێرشانەدا بەرامبەر پێشمه‌رگه شکستی هێنا، پلانی شەڕەکەی گۆڕی و چەکی کیمیایی لە بەرزاییەکانی نازدارێ داخی خواکوڕک و بنکەکانی هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان لە گادەر و شوێنەکانی تر بە ڕێگەی فڕۆکەی (بیلاتۆس پی سی 7) لە بەیانی 3ی ئابی 1988دا بەکارهێنا، لە ئەنجامدا 60 پێشمه‌رگه بریندار بوون و بەشێکیان بەهۆی گازەکەوە کوێر بوون. کیمیابارانی ڕژێمی بەعس تەنها زیانی بە هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان نەگەیاند، بەڵکو زۆرێک لە ئاژەڵەکانی گوندەکانی باکووری کوردستانیش لەناوچوون.
بۆ ڕێکخستن و بەهێزکردنی هێزی ئاواره لە 1ی ئابی 1988دا سەرکردایەتی شۆڕش بڕیاری دا کە موقەدەم یەعقوب وەک بەرپرسی هێزەکە دەستنیشان بکات، لەبەر ئەوەی هێزەکانی حکومەت هەنگاو بە هەنگاو فشارەکانیان لەسەر سەنگەرەکانی پێشمه‌رگه زیاد دەکرد بەتایبەتی لە بەرەی هێزی بارزانی، هێرشەکانی حکومەت تا 7ی مانگ بەردەوام بوون و پێشمه‌رگه سەنگەرەکانی بەرگرییان توند کرد و پاراستن، لە بەرەی چیای شاکیودا لە هێرشێکدا 3 سەربازی مەخاویر بە دیل گیران، لە بەرەی گەلیی ڕەشیش سوپای عێراق هەندێک پێشڕەویی ئەنجام دا تا گەیشتە دەریا سوور، لە ئەنجامدا پاسدارانی ئێران و گروپی حیزبوڵڵا کە لە خواکوڕک بوون چەک و پێداویستییە سەربازییەکانی خۆیان تەقاندەوە و هەڵاتن، بەم شێوەیە هەموو باری شەڕەکە کەوتە سەر شانی پێشمه‌رگه‌کانی پارتی دیموکراتی کوردستان و پارتی کۆمۆنیستی عێراق، پارتەکانی تری بەرەی کوردستان لە شەڕەکە دوور کەوتنەوە و بەشداری شەڕەکەیان نەکرد و لە ناوچەکە دەرچوون.
لە 8ی ئابی 1988دا سوپای عێراق لە دژی بەرەی موسڵوک و بەرەی شێخانۆک دەستی بە هێرشێکی گەورە کرد، پاش شەڕێکی قورس، هەندێک پێشڕەویی کرد و گەیشتە پاراوێ، تەنها قۆناغێک لە گەیشتن بە شێخانۆک دوور بوو، بەڵام ئەو لەوێ ڕاگیرا، ئەگینا بە تەواوی لە شێخانۆک و سیپارێدا زاڵ دەبوو، ئەمە مەترسییەکی ڕژدی لەسەر ئەو خێزانانە دروست دەکرد کە لە شوێنەکانی خۆیان ماونەتەوە، چونکە هێشتا سنووری ئێرانیان نەبەزاندووە، ئێوارەی ڕۆژی 10ی ئاب، سوپای عێراق هێرشی کردە سەر بەرەی ڕۆژهەڵاتی میلەزەرد، بەڵام هێزی پێشمه‌رگه‌کانی ڕێکخستنی ڕێباز بە توندی وەڵامیان دانەوە و هێرشەکەیان تێکشکاند، فەرماندەی تابووری 3.ی لیوای 68.ی هێزە تایبەتەکان بە برینداری کەوتە دەست هێزی پێشمه‌رگه بەڵام دواتر بەهۆی سەختی برینەکانییەوە گیانی لەدەست دا، لەو شەڕەدا پێشمه‌رگه بێ زیان بوون، ئێوارەی هەمان ڕۆژ 10ی ئابی 1988دا هێزێکی کۆماندۆ کە لە نزیکەی 150 سەرباز پێکهاتبوو بە 10 هێلیکۆپتەر لە ناوچەیەک بە ناوی دۆڵە ترشێنە دابەزین، بەڵام هێزی پێشمه‌رگه کە بۆ پاراستنی بەرەکە ئەرکدار کرابوون، بەرگرییان کرد و بەدوایاندا چوون تا ئەوەی لەناوبران، هەموو ئەو هێزە تێکشکێنرا و ئەوانەی کوژرابوون، کوژران و ئەوانی تریش بە دیل کەوتنە دەست پێشمه‌رگه، ئەمە گورزێکی گەورە بوو لە هێزەکانی سوپای عێراق بەتایبەتی لە ڕووی ورەوە، بەڵام کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر بوێری و بەرخۆدانی هێزی پێشمه‌رگه هەبوو.
هێزی پێشمه‌رگه سەرکەوتوویش بوون و هەموو هێرشەکانی سوپای عێراقیان تێکشکاند و زیانێکی گەورەیان پێ گەیاندن، بەڵام سەرکردایەتی شۆڕش لەسەر نوێکردنەوە و ڕێکخستنی مەیدانەکانی شەڕ بەردەوام بوو، موقەدەم یەعقوب وەک فەرماندەی بەرەی شەڕ دیاری کرا، هەریەکە لە عەریف دەروێش و حەمید ئەڕگۆشی وەک یاریدەدەری ئەو دەستنیشان کران. لەو کاتەی شەڕ و هێرش بەردەوام بوو، ڕێکخستنی کارۆخ و ڕێکخستنی 11ی ئەیلوول کە لەژێر فەرماندەیی ئەحمەد مالیسوارەدا بوون لە بەرەکانی هیشکا و سەری کۆراوادا بوون، لە شەڕێکدا بەرپەرچی هێرشێکی هێزە چەکدارە بەکرێگیراوەکان (جاش)یان دایەوە و لە هەندێک شوێندا پاشەکشەیان پێ کردن، پێشمه‌رگه‌یەکیان شەهید بوو و 3 پێشمه‌رگه‌ش بریندار بوون، شەڕ لە هەموو بەرەکاندا بەردەوام بوو، هێزی پێشمه‌رگه لە پێشیان سەنگەریان گرتبوو، ئێوارەی 11ی ئابی 1988دا، سەرەڕای تۆپبارانکردنی قورسی سەر سەنگەرەکانی پێشمه‌رگه، جارێکی تر هێزی چەتە بەکرێگیراوەکان دیسان هێرشیان کرد بەڵام پێشمه‌رگه لەسەر بەرگری بەردەوام بوون، دیسان توانییان تێکیان بشکێنن و تەرمی جاشێک لە مەیدانی شەڕدا بەجێ ما.
لە هەمان ڕۆژدا هێزێکی پێشمه‌رگه‌ی لە 15 پێشمه‌رگه‌ی ڕێکخستنی گۆڕەز گەیشتە مەیدانی شەڕ، ڕۆژی دواتر 12ی ئاب، هێزێکی بەرگری نیشتمانی نزیکەی 80 کەسی بۆ پشتیوانی هێزی پێشمه‌رگه و پاراستنی خاکی وڵات، گەیشتنە بەرەکانی شەڕ.
لە 13ی ئابی 1988دا لە بەرەکانی کۆراوا و قەبری زاهیر شەڕی قورس لە کاتژمێر 04.00ی بەیانی تا ئێوارە ڕووی دا، لە زۆر شوێندا شەڕی دەستەویەخە دەکرای، هەرچەندە ژمارەی کوژراو و بریندارانی سوپا نەزانرا بەڵام هێرشەکان پوچەڵ کرانەوە. لە 14ی ئابدا هێزەکانی حکومەت هێرشیان کردە سەر بەرەکانی کانیەڕەش، خەروان و سیرۆ لە بەرەی هێزی بارزانی بەڵام تێکشکێنران، لە بەرەی خواکوڕکیش هێزی حکومەت دیسان هەوڵی دا کە پێشڕەوی بکات، بەڵام پێشمه‌رگه تێکیان شکاند.
ڕۆژی 14ی ئاب هێزی پێشمه‌رگه‌ی لقی سێیەم و چوارەم بە سەرپەرشتی سەید ساڵح و قادر قادر بۆ پشتیوانیکردنی هێزی پێشمه‌رگه گەیشتنە مەیدانی شەڕ، ڕۆژی دواتر 15ی مانگ هێزێکی تری کۆمیتەی ناوچەی هەڵەبجە گەیشتە خواکوڕک و بەرەکانی شەڕ، ئەمەش ورەیەکی بەرزی بە هێزی پێشمه‌رگه بەخشی و پشتیوانییەکی گەورەی بۆ بەرەکانی شەڕ دابین کرد.
لە تەواوی مانگی ئابدا هێزەکانی عێراق لەسەر هێرشکردنە سەر سەنگەرەکانی پێشمه‌رگه بەبێ وازهێنان بەردەوام بوون بۆ ئەوەی فشاری زۆر بخەنە سەریان و ناوچەکە چۆڵ بکەن، بەڵام هێزی پێشمه‌رگه لە هەموو بەرەکاندا لە بەرگری و ڕووبەڕووبوونەوەدا ڕێگەیان نەدان تا ئەوەی پاشەکشەیان کرد، ئێوارەی 15ی ئابی 1988 کاتژمێر 2:30دا تۆپخانەکانی سوپای عێراق هەموو سەنگەرەکانی پێشمه‌رگەیان بە قورسی تۆپباران کرد، زیادبوونی تۆپبارانەکە ئەوەندە قورس بوو کە پێشبینی دەکرا زیانی گیانی لێ بکەوێتەوە، پاش کاتژمێر و نیوێک، لە کاتژمێر 16.00دا تۆپبارانەکە ڕاوەستا و هێزەکانی عێراق کە لە سوپا و چەتەکان پێکهاتبوو، دەستیان بە هێرشی زەمینی کرد، بەڵام هێزی پێشمه‌رگه لە هەموو لایەکەوە هاتنە سەریان و بەرگرییان کرد تا ئەوەی هێرشەکەیان تێکشکاند، سەرۆک مەسعود بارزانی، کە ڕاستەوخۆ سەرپەرشتی شەڕەکەی دەکرد، وتی: “من بە تەل بە هەموو ڕێکخستنەکانەوە قسەم کرد، ئەوەی زۆر گرنگ بوو ئەوە بوو کە ورەی پێشمه‌رگه زۆر بەرز بوو، گوێیان بە هێرشی دوژمن نەدا، لە ڕووی زیانەکانیشەوە تەنها چەند پێشمه‌رگه‌یەک بریندار ببوون، لە بەرامبەر ئەمەدا هێزەکانی عێراق 46 تەرمیان لە مەیدانی شەڕدا بەجێ هێشت.”
له 16ی ئابی 1988دا شه‌ڕ هه‌نگاو به هه‌نگاو قورستر بوو و به‌رگریی هێزی پێشمه‌رگه به‌رده‌وام بوو، له ڕۆژی 19ی مانگه‌که‌دا به‌هۆی سه‌ختیی شه‌ڕه‌وه کۆمه‌ڵێک له پێشمه‌رگه‌کان له لقی سێ و چوار و هێزه‌کانی به‌رگریی نیشتمانی شه‌هید بوون، بۆردومان و تۆپباران ئه‌وه‌نده قورس بوو که له جارێکدا 10-15 تۆپ به زه‌ویدا ده‌که‌وتن، به‌و هۆیه‌وه ناوچه‌که ببووه یه‌ک پارچه ئاگر، ڕۆژی 20ی ئاب شه‌ڕێکی قورس له نێوان هه‌ردوو هێزه‌که‌دا ڕوویدا و هێزی پێشمه‌رگه گورزێکی گه‌وره‌یان له هێزه‌کانی عێراق وه‌شاند، لیوای 702ی فیرقه‌ی 45ی فه‌یله‌قی 1 به شێوه‌یه‌ک تێکشکێنرا که له ئه‌نجامدا چه‌ند ئه‌فسه‌رێک کوژران، له ناویاندا فه‌رمانده‌ی تاپۆڕ و سه‌رکرده‌ی یه‌که‌یه‌که، له ڕۆژانی دواتردا، به‌هۆی شکستی یه‌ک له دوای یه‌کی هێزه‌کانی حکوومه‌ت، هێرشه‌کان توندیی خۆیان له ده‌ست دابوو و دوو هێلیکۆپته‌ر خرانه خوار، ئه‌مانه هه‌مووی وره‌ی پێشمه‌رگه‌ی به‌هێزتر ده‌کرد، به‌ڵام به پێچه‌وانه‌وه وره‌ی هێزه‌کانی عێراقی که‌م ده‌کرده‌وه، شه‌وی 24-25ی ئابی 1988 سوپای عێراق هێزه ماوه‌کانی کۆکرده‌وه و هێرشی کرده سه‌ر به‌ره‌ی کۆراوا، وه‌ک هه‌موو جارێک پێشمه‌رگه ڕووبه‌ڕوویان بوونه‌وه، پاش شه‌ڕێکی قورس هێرشه‌که‌یان تێکشکێنرا و پاشه‌کشه‌یان پێ کرا.
سه‌ری کۆراوا به‌رزترین لوتکه‌ی ناوچه‌ی خواکورکه، بۆیه شوێنێکی سه‌ربازیی ستراتیژی ده‌ژمێردرا، به‌م هۆیه‌شه‌وه سوپای عێراق فشاری له‌سه‌ر کرد بۆ ئه‌وه‌ی داگیری بکات و ده‌سه‌ڵات به‌سه‌ر ده‌وروبه‌ریدا بسه‌پێنێت، هه‌روه‌ها به‌رزاییه‌کی دیکه له خاڵی کۆتایی سنووری عێراق هه‌بوو، به ناوی چیای ڕه‌قیب له ڕۆژئاوای خواکورک، به‌هۆی به‌رفراوانیی مه‌یدانی شه‌ڕه‌وه هیچ هێزێکی پێشمه‌رگه له‌وێ جێگیر نه‌کرابوون، سوپای عێراق هه‌وڵی دا له پشته‌وه، واته له ناو خاکی تورکیاوه، خۆی بگه‌یه‌نێته ئه‌و به‌رزاییه و پشتی هێزی پێشمه‌رگه بگرێت، به‌ڵام کاتێک پێشمه‌رگه‌کان ئه‌مه‌یان زانی، هێزێکیان له پێشمه‌رگه‌کانی هێزی به‌رزانی پێکهێنا و ڕایانگرتن، له بناری چیای ڕه‌قیب به‌رگرییان کرد و نه‌یانهێشت پێشڕه‌وی بکه‌ن، تا ئه‌وکاته‌ی شه‌ڕ ته‌واو بوو و بڕیاری پاشه‌کشه درا.
شه‌ڕ هه‌ر ده‌چوو قورستر ده‌بوو، له 27ی ئابدا به‌هۆی هێرشه قورسه‌کانی هێزه‌کانی عێراق، 2 پێشمه‌رگه له قه‌بری زاهیر شه‌هید بوون، شه‌وی 28ی ئاب له ئه‌نجامی تۆپبارانی سه‌ر ناوه‌ندی ڕێکخستنی چارچه‌ل 5 پێشمه‌رگه شه‌هید بوون، هه‌مان شه‌و هێزێکی لیوای 66ی تایبه‌ت (هێزه تایبه‌ته‌کان) هێرشیان کرده سه‌ر سه‌نگه‌ره‌کانی پێشمه‌رگه له به‌ره‌ی کۆراوا، پاش شه‌ڕێکی قورس و به‌رگریی به‌هێزی پێشمه‌رگه، ئه‌م جاره‌ش تێکشکێنران و پاشه‌کشه‌یان کرد، پاش ئه‌وه‌ی گورزی قورسیان به‌رکه‌وت، به‌تایبه‌تی له تاپۆڕی 2ی لیوای ناوبراو، له‌و شه‌ڕه‌شدا 2 پێشمه‌رگه شه‌هید بوون و فه‌رمانده‌ی پێشمه‌رگه ئه‌نوه‌ر حاجی عوسمان بریندار بوو. هه‌ر له به‌ره‌ی کۆراوا حکوومه‌ت له 30ی مانگه‌که‌دا دیسان هێرشی کرد و شه‌ڕێکی گه‌رم ڕوویدا و له کاتژمێر 5ی به‌یانی تا کاتژمێر 4ی ئێواره به‌رده‌وام بوو و به توندی له لایه‌ن هێزی پێشمه‌رگه‌ی لقی چوار ڕووبه‌ڕووی به‌رگرییه‌کی توند بوونه‌وه و تێکشکێنران، پێشمه‌رگه‌یه‌ک شه‌هید بوو و 5 پێشمه‌رگه‌ش بریندار بوون، له 4ی ئه‌یلوولی 1988دا هێزی زێمناکۆی لقی چوار له ناوچه‌ی چه‌مکه‌بی هێرشیان کرده سه‌ر باره‌گا و سه‌نگه‌ره‌کانی سوپا و حکوومه‌ت، شه‌ڕێکی گه‌رم که چل و هه‌شت کاتژمێری خایاند، به‌سه‌ریاندا سه‌پاند، توانییان گورزێکی قورس له هێزه‌کانی عێراق بده‌ن و زیانی گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نن، له به‌رامبه‌ردا 2 پێشمه‌رگه شه‌هید بوون.
پاش ئه‌وه‌ی هێزه‌کانی حکوومه‌ت له هه‌موو به‌ره‌کاندا هه‌موو هێز و توانای خۆیان به‌کار هێنا و هێرشیان کرده سه‌ر سه‌نگه‌ره‌کانی پێشمه‌رگه، جگه له تێکچوون و زیانی قورسی گیانی و ماڵی هیچ ده‌ستکه‌وتێکیان نه‌بوو ته‌نیا له هه‌ندێک شوێندا پێشڕه‌وییان کرد، به‌ڵام تۆپباران و هێرشه ئاسمانییه‌کان هه‌ر ده‌چوون قورستر ده‌بوون و له ئه‌نجامدا چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌ک شه‌هید و بریندار بوون، سه‌ره‌ڕای که‌میی ته‌قه‌مه‌نی له به‌ره‌کانی شه‌ڕ، که بووه کێشه‌یه‌کی گه‌وره له به‌رده‌م هێزی پێشمه‌رگه، هه‌روه‌ها مانگی ئه‌یلوول له ناوچه‌کانی سنوور وه‌رزی سه‌رما ده‌ست پێ ده‌کات که ده‌گوترێت شووشه‌ی ئاوی پێشمه‌رگه‌کانی ده‌به‌ست، ئه‌مه‌ش بووه ئاسته‌نگ و هۆکارێکی دیکه‌ی بارگرانی له به‌رده‌م هێزی پێشمه‌رگه له به‌رامبه‌ر هێزه چه‌کداره بێژماره‌کان و هه‌موو تواناکانی شه‌ڕی به‌عس، بۆیه پاش تاوتوێکردنی ڕه‌وشه‌که له ڕۆژی 5ی ئه‌یلوولی 1988، سه‌رکردایه‌تیی شۆڕش بڕیاری دا که هێزی پێشمه‌رگه له به‌ره‌کانی شه‌ڕ پاشه‌کشه بکه‌ن، له‌سه‌ر بڕیاری سه‌رکردایه‌تی، پێشمه‌رگه له هه‌موو به‌ره‌کانی شه‌ڕی به‌رگری ده‌ستی به پاشه‌کشه کرد و بۆ ماوه‌ی 6 مانگ هه‌موو هێزه‌کان پاشه‌کشه‌یان کرد.
زیانه‌کانی سوپا و هێزه‌کانی عێراق له داستانی خواکورکدا:
له‌م داستانه‌دا سوپای عێراق گورزی قورسی گیانی و ماددی وه‌شاند و نزیکه‌ی 1000 سه‌رباز و چه‌ته کوژران و بریندار بوون، که ناسنامه‌ی 350 که‌س که‌وته ده‌ست پێشمه‌رگه، له ناو کوژراواندا پله‌داری زۆر هه‌بوون، به‌ڵام سه‌رچاوه‌یه‌کی دیکه‌ش گوتی که 8 هه‌زار و 450 سه‌رباز و چه‌ته‌ی سه‌ر به هێزه‌کانی ڕژێم مردوون که زیاتر له 1000 پله‌داری سه‌ربازییان تێدا بوو، هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌کی زۆر له سه‌رباز و ئه‌فسه‌ری عێراقیش به دیل گیران، به‌ڵام به فه‌رمانی سه‌رکردایه‌تیی شۆڕش له لایه‌ن هێزی پێشمه‌رگه‌وه ئازاد کران. چوار فڕۆکه‌ی جه‌نگیی هێلیکۆپته‌ر خرانه خوار و زۆر چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی و که‌لوپه‌لی سه‌ربازی له ده‌ست چوون.
له باره‌ی ئازادکردنی گیراوه‌کانیشه‌وه به پێی سه‌رچاوه‌یه‌ک، پاش کۆتاییهاتنی شه‌ڕ و پاشه‌کشه‌ی هێزی پێشمه‌رگه له به‌ره‌کانی شه‌ڕ، سه‌رۆک به‌رزانی له وتارێکدا سوپاسی به‌رگری و وێره‌یی پێشمه‌رگه‌ی کرد، هاوکات بانگی هه‌موو 32 گیراوه‌که‌ی کرد که له لایه‌ن هێزی پێشمه‌رگه‌وه گیرابوون و پێی گوتن که ئێوه له ئێستاوه ئازادن ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێت بگه‌ڕێنه‌وه یه‌که سه‌ربازییه‌کانی خۆتان، له‌وان 30 که‌س گه‌ڕانه‌وه ناو سوپای عێراق و 2 که‌سیش سه‌ر به پارتی ده‌عوه‌ی عێراق بوون نه‌گه‌ڕانه‌وه و ویستیان بچنه ده‌ره‌وه، کۆمه‌ڵێک له پێشمه‌رگه‌کان، به فه‌رمانی سه‌رۆک، چاودێری و ڕێنیشاندانیان بۆ کردن، تا ئه‌وکاته‌ی جارێکی دیکه تێکه‌ڵی هێزه‌کانی حکوومه‌ت بوون له ناوچه‌یه‌ک به ناوی خانه‌ی سپی، له‌وێشه‌وه پێشمه‌رگه له دووره‌وه چاودێریی گیراوه‌کانی کرد تا گه‌یشتنه ناوه‌ندی سه‌ربازیی عێراق، کاتێک گه‌یشتن، ده‌ستبه‌جێ گیراون و هه‌موو 30 سه‌ربازه‌که‌یان گولـله‌باران کرد.
له ئاماژه‌یه‌کدا ده‌گوترێت له یه‌کێک له شه‌ڕه‌کاندا ئه‌فسه‌رێکی سوپای عێراق به پله‌ی مه‌لازمی یه‌که‌م به برینداری که‌وته ده‌ست هێزی پێشمه‌رگه و به دیل گیرا، ئه‌وانیش بۆ چاره‌سه‌رکردن بردیان بۆ پشته‌وه‌ی مه‌یدانی شه‌ڕ، له ڕێگه‌دا له پێشمه‌رگه‌کان ده‌پرسێت ئایا چیم لێ ده‌که‌ن؟ له وه‌ڵامدا ده‌ڵێن که بۆ چاره‌سه‌رکردنی برینه‌کانتان ده‌تانبه‌ینه لای دکتۆر، به‌ڵام ئه‌فسه‌ره‌که ڕازی نابێت و پێیان ده‌ڵێت نه‌خێر، کوشتنی من له چاره‌سه‌رکردنی برینه‌کانم باشتره، هه‌ر یه‌کێک له سه‌ربازانی سوپا که ئێوه به دیل ده‌گرن بیکوژن، چونکه ئێوه به‌م چیا و ئه‌و ژیانه ڕازین، ئێمه ده‌ست له ئێوه هه‌ڵناگرین و شه‌ڕتان پێ ده‌فرۆشین، ئێستاش برینه‌کانمان چاره‌سه‌ر ده‌که‌ن، به‌ڵام پاش ماوه‌یه‌ک به‌هۆی قورسیی برینه‌کانییه‌وه ژیانی له ده‌ست دا.
زۆربەی کوژراوەکان لەم فەوج و لیوایانە بوون کە دەتوانین بڵێین بە تەواوی لەناوچوون:
یەکە سەربازییەکانی کە زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە ئەمانەن:
1- فیرقەی 33.
2- فیرقەی 45.
3- فیرقەی 35.
4- فیرقەی 18.
5- لیوای 68ی هێزە تایبەتەکان.
6- لیوای 66ی هێزە تایبەتەکان.
7- فەوجی 1ی سەربەخۆی مەخاویر.
8. لیوای پیادەی 702.
9. لیوای پیادەی 402.
10- لیوای 120ی مەخاویر.
11- لیوای 2ی مەخاویر.
زیانەکانی هێزی شۆڕش:
لەو داستانەدا کە لە 19ی تەموزی 1988 دەستی پێکرد و تا 5ی ئەیلولی 1988 کە 45 ڕۆژ بەردەوام بوو، زیانەکانی هێزی شۆڕشگێڕ 38 پێشمه‌رگه شەهید بوون و 104یش بریندار بوون.
دەستکەوتەکانی شۆڕش:
لەو داستانەدا ژمارەیەکی زۆر چەک و کەرەستەی بێتەل و کەرەستەی سەربازی لەلایەن هێزی پێشمه‌رگه‌وە دەستی بەسەردا گیرا و بوونە دەستکەوتی شۆڕش وەک:
• زیاتر لە 600 پارچە چەکی جۆراوجۆری سووک و قورس.
• 18 ئامێری بێتەل.
• ژمارەیەکی زۆر کەرەستەی سەربازی و تەقەمەنی.
ئەنجامی شەڕ:• شەڕەکە خاوەن گرنگییەکی گەورەی سیاسی، سەربازی و ستراتیژی بوو، لە ڕووی سەربازییەوە، پێشمه‌رگه لە شەڕی 45 ڕۆژەدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنا و زۆربەی هێرشەکانی هێزە چەکدارەکانی تێکشکاند و ژمارەیەکی زۆر چەک و تەقەمەنی بەدەستهێنا، هەروەها گورزی گەورەی گیانی و ماددی لە سوپای عێراق وەشاند، لە ڕووی سیاسییەوە، خەونی شاری به‌غدا-ی پایتەختی عێراقی لە گۆڕ نا، کە باوەڕی وابوو بە کۆتاییهاتنی شەڕی لەگەڵ ئێران، پاراستنی شۆڕشی کوردی کۆتایی دێت و لەناو دەبرێت، بەڵام داستانی خواکورک هەموو ئەو باوەڕانەی لەناوبرد.
• بەردەوامی و بەرگریی پێشمه‌رگه لە بەرامبەر دەیان هێرشی سوپا و هێزەکانی عێراق بە پشتیوانی تۆپباران، بۆردومانی تانک، تۆپ و فڕۆکەی جەنگی و بەکارهێنانی چەکی کیمیایی قەدەغەکراوی نێودەوڵەتی بۆ ماوەی 45 ڕۆژ، داستانێکی مێژوویی تۆمار کرا.
• داستانی خواکورک دووپاتی کردەوە کە کۆتاییهاتنی شەڕی (عێراق-ئێران) کاریگەری لەسەر تێکشکاندنی شۆڕشی کوردی نابێت، بە پێچەوانەوە، هێزی پێشمه‌رگه لە تۆمارکردنی داستان و چالاکییەکانی پێشمەرگایەتی بەردەوام دەبن.
• دوای کۆتاییهاتنی داستانی خواکورک سەرۆک مەسعود بارزانی وتارێکی مێژوویی پێشکەشی هێزی پێشمه‌رگه کرد و تێیدا گوتی: گۆڕانکاری لە ماوەیەکی نزیکدا لە عێراق ڕوودەدات و داوای لە هێزی پێشمه‌رگه کرد کە خۆیان بۆ گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە ئامادە بکەن، ئەوە بوو لە ئابی 1990، عێراق هێرشی کردە سەر کوەیت و لە ماوەی 24 کاتژمێردا داگیری کرد، پاشان دۆخەکە بووە هۆی سەپاندنی بڕیاری 687ی نەتەوە یەکگرتووەکان و هەڵگیرسانی شەڕی کەنداو، پاشان لە بەهاری 1991دا ڕاپەڕینی باشووری کوردستان دەستی پێکرد و دامەزراوە، سوپا و هێزە چەکدارەکانی بەعس دەرکران.
• دەنگدانەوەی شەڕی خواکورک لە میدیای نێودەوڵەتیدا سەبارەت بە هێرشی سوپای عێراق بۆ سەرکوتکردنی کورد، بەتایبەتی دوای شەڕی هەشت ساڵە لەگەڵ ئێران، کە سەختترین هەنگاوەکانی لە بەکارهێنانی چەکی کیمیایی و گازی ژەهراوی بەرەو کوردستان نا، هەروەها تێکۆشانی شۆڕشی کوردی دژی ڕەفتارەکانی ڕژێمی بەعس، وەک ڕادیۆی لەندەن، ئەسۆشیەتد پرێس، ڕۆژنامەی ریسالەت چاپی تاران، و ڕادیۆی دەنگی ئەمریکا.
سەرچاوە:- چارڵز تریپ، مێژووی عێراق، وەرگێڕان، محەمەد حسێن ئەحمەد و عەبدولقادر کەلهوڕ، چاودێری، د. محەمەد عەبدوڵڵا کاکەسۆر، چاپی 3، (چاپخانەی ڕۆژهەڵات – هەولێر – 2013).
- هاوکار محەمەد محەمەد ڕەشید، تێکۆشانی چەکداری لە باشووری کوردستان 1976-1988، (چاپخانەی دانیشفار، هەولێر، 2024).
- مەسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی 4، 1975-1990 شۆڕشی گوڵان، بەشی 2، چاپی یەکەم، (چاپخانەی ڕوکسانا-2021).
- وەلی زوبێر هۆستانی، چەند داستان و ڕووداو و سەرکەوتێک لە شۆڕش و ڕاپەڕینەکانی بارزاندا، چاپی یەکەم، (چاپخانەی ڕۆژهەڵات – هەولێر – 2017).
- گازی عادل گەردی، پێشمەرگەیەک لە خزمەتی ڕێبازی بارزانی - حەجی بێڕۆخی، بەرگی 2، (چاپی دووەم - تورکیا - 2021).
- حاجی میرخان دۆڵەمەری، گەڕان بەدوای دادپەروەریدا، بەرگی 2، چاپی دووەم، (کوردستان – 2021).
- عومەر عوسمان، ژیانی کوردێک، بەرگی 1 و 2، چاپی دووەم، (چاپخانەی موکریانی – 2008).
- شیمال زێباری، چەند ڕاستییەکی شاراوە لە شۆڕشی گوڵان دا، چاپی یەکەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، (هەولێر – 2015).
- ئەرشیفی دەستەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دێموکراتی کوردستان.