دکتر ناصح غفور رمضان، در سال ١٩٤٨ در شهر کرکوک متولد شد، تبار او به عشیره زنگنه فیلی بازمیگردد، چرا که اجدادش شهر کرماشان در شرق کردستان را در دوره حکومت صفویان ترک کرده و به جنوب کردستان تحت حکومت عثمانیها نقل مکان کردند. او مراحل تحصیلی سه گانه ابتدایی، راهنمایی و دبیرستانی را در شهر کرکوک به پایان رساند، در سال ١٩٦٩ به عنوان معلم انقلاب در مدرسه ابتدایی پنجوین تعیین شد، در سال ١٩٦٩ توسط ... به سمت بازرس بخش معارف منصوب گردید. انقلاب ایلول در منطقه هورامان در استان سلیمانیه، در سال ١٩٦٩ یکی از دانشجویان دوره نخست معلمان انقلاب در روستای ناوبردان از توابع استان اربیل بود.
در سال ١٩٧٠ شروع به سرودن شعر کرد، در سال ١٩٧٠ برای تحصیل راهی اتحاد جماهیر شوروی شد، در سال ١٩٧١ در رشته روابط بینالملل و حقوق بینالملل دانشگاه کییف پذیرفته شد، در ٢٢ ژوئن ١٩٧٦ مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته روابط بینالملل و حقوق بینالملل از دانشگاه کییف دریافت کرد، در ٢٤ دسامبر ١٩٧٩ از پایاننامه دکترای خود در فلسفه تاریخ- تاریخ روابط بینالملل و سیاست خارجی از دانشگاه کییف دفاع کرد که در تاریخ ٢٣ آوریل ١٩٨٠ مورد پذیرش قرار گرفت.
در سال ١٩٨٠ به جمهوری اتریش رفت و تا سال ١٩٨١ پناهنده در آنجا بود، و در سال ١٩٨١ به ایران بازگشت و تا سال ١٩٨٧ در آنجا اقامت داشت، بین سالهای ١٩٨٧-١٩٩١ نماینده رئیس مسعود بارزانی و حزب دموکرات کردستان در اتحاد جماهیر شوروی بود، در سال ١٩٩٠ به پادشاهی سوئد پناهنده شد، پس از قیام جنوب کردستان به اقلیم کردستان بازگشت.
در سال ١٩٩٦ درجه استادی (پروفسور) را از دانشگاه صلاحالدین دریافت کرد، بین سالهای (١٩٩٧-٢٠٠٨) استاد مدعو در گروه حقوق و سیاست دانشکده حقوق و سیاست شبانه دانشگاه صلاحالدین (هولیر) بود، درجه استادی را از دانشگاه مسکو در سال ٢٠٠٦ کسب کرد، در سال ٢٠٠٦ عضو سازمان نویسندگان بدون مرز شد. او به زبانهای (کردی، ترکی، آذری، عربی، روسی، اوکراینی، فارسی، آلمانی، سوئدی) مسلط است.
صفحات مبارزاتیدر تابستان سال ١٩٦٤ با تشکیلات حزب دموکرات کردستان مرتبط شد، در سال ١٩٦٦ با افتخار به عضویت حزب درآمد، در سال ١٩٦٩ از دوره نخست مؤسسه تربیت معلم انقلاب فارغالتحصیل شد، و در سال ١٩٦٩ از دوره نخست مؤسسه کادرسازی فارغالتحصیل شد، در تابستان سال ١٩٦٦ شرف عضویت حزب دموکرات کردستان به وی اعطا شد، در سال ١٩٦٨ در صفوف اتحادیه دانشجویان کردستان در داخل شهر کرکوک کار کرد و مسئول سلول بود، در تابستان سال ١٩٦٩ به صفوف نیروهای پیشمرگه در محدوده فعالیتهای کمیته شاخه سوم حزب دموکرات کردستان پیوست، در (١٩٦٩-١٩٧٩) عضو کمیته محلی پنجوین وابسته به کمیته شاخه چهارم بود.
در سال ١٩٧٠ عضو انجمن دانشجویان کرد در اروپا بود، بین سالهای (١٩٧١-١٩٧٦) عضو کمیته سازمان اوکراین برای انجمن دانشجویان کرد در اتحاد جماهیر شوروی بود، در ١٦-٢٠ فوریه ١٩٧٢ در پانزدهمین کنگره انجمن دانشجویان کرد در اروپا (K.S.S.E) در شهر بخارست رومانی شرکت کرد، بین سالهای (١٩٧٦-١٩٨٠) مسئول کمیته سازمان اتحاد جماهیر شوروی وابسته به کمیته شاخه ششم حزب دموکرات کردستان بود، در ١٩٨٠-١٩٨١ عضو شاخه در کمیته شاخه ششم اروپا برای حزب بود، در سال ١٩٨٠ بر تشکیلات حزب در اتریش نظارت کرد.
در سال ١٩٨١ دوباره با صفوف نیروهای پیشمرگه مرتبط شد، در ٢٨ سپتامبر ١٩٨١ به عنوان عضو بخش رسانه منصوب شد، در سال ١٩٨١ مسئول شعبه انتشارات کردی بود، در سال ١٩٨١ به عنوان مسئول کمیته محلی سلیمانیه وابسته به کمیته شاخه چهارم و عضو اصلی کمیته شاخه چهارم منصوب شد، در (١٩٨٤-١٩٨٥) به عنوان عضو بخش تشکیلات کار کرد، در (١٩٨٥-١٩٨٦) مسئول کمیته محلی سلیمانیه وابسته به کمیته شاخه چهارم بود، در ٥ اکتبر ١٩٨٥ به عنوان عضو اصلی در کمیته شاخه چهارم انتخاب شد، در سال ١٩٨٧ در بخش روابط در سوریه کار کرد، بین سالهای (١٩٨٨-١٩٩١) به عنوان محقق علمی در مؤسسه شرقشناسی اتحاد جماهیر شوروی در شهر مسکو فعالیت کرد، در سال ١٩٨٩ توسط نمایندگان دهمین کنگره به عنوان عضو علیالبدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شد، در ٥ نوامبر ١٩٩١ به عنوان عضو بخش در بخش تشکیلات تعیین شد، و در تاریخ ٨ دسامبر ١٩٩١ به عنوان مسئول مؤسسه کادرسازی وابسته به حزب دموکرات کردستان منصوب گردید، و از ١٦ دسامبر ١٩٩١ تا ١٨ فوریه ١٩٩٢ استاد درس برنامه و آییننامه داخلی حزب دموکرات کردستان و اصول اصلی تشکیلات حزبی در دوره نهم مؤسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در ناحیه پیرمام استان اربیل بود.
در ١٦ اکتبر ١٩٩٣ به عنوان وزیر آموزش و پرورش در حکومت اقلیم کردستان در کنفرانس آزادی اتحادیه دانشجویان کردستان و اتحادیه جوانان دموکرات کردستان در شهر اربیل سخنرانی کرد، مدیر دورههای ١٠، ١١، ١٢، ١٣ مؤسسه کادرسازی حزب بود و تا سال ٢٠٠٢ در آن ادامه داد، در سال ١٩٩٢ عضو شورای ملی کردستان از لیست حزب دموکرات کردستان شد، و در ٤ ژوئیه ١٩٩٢ به عنوان وزیر آموزش و پرورش (کابینه اول) منصوب شد، شعری را در روزنامه خبات، ارگان حزب دموکرات کردستان، در روز چهارشنبه ١٩ اوت ١٩٩٢ منتشر کرد، در سال ١٩٩٣ توسط نمایندگان کنگره یازدهم به عنوان عضو علیالبدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان- متحد انتخاب شد، در ٢٥ آوریل ١٩٩٣ به عنوان وزیر آموزش و پرورش در کابینه دوم حکومت اقلیم کردستان منصوب گردید، در روز شنبه ٢٩ مه ١٩٩٣ به عنوان وزیر آموزش و پرورش حکومت اقلیم کردستان با پارلمان ایالت بایرن در جمهوری فدرال آلمان، خانم باربل هامر دیدار کرد، در ماه دسامبر سال ١٩٩٣ به عنوان وزیر آموزش و پرورش در کنفرانس زبان کردی که توسط دانشگاه سوربن و مؤسسه کرد در پاریس سازماندهی شده بود شرکت کرد، در سال ١٩٩٣ توسط نمایندگان کنگره یازدهم به عنوان عضو علیالبدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان – متحد انتخاب شد، در ١٦ اکتبر ١٩٩٣ به عنوان وزیر آموزش و پرورش در کنفرانس آزادی اتحادیه جوانان دموکرات کردستان و اتحادیه دانشجویان کردستان در شهر اربیل حضور یافت، از ٢٣ دسامبر ١٩٩٤ تا ٢٨ مارس ١٩٩٥ با ٥٨ نماینده در ساختمان شورای ملی کردستان از تمامی لیستها برای محکومیت جنگ داخلی تحصن کرد، در ٣٠ دسامبر ١٩٩٤ وسایل منزلش در اربیل توسط افراد مسلح اتحادیه میهنی کردستان غارت و دزدی شد، در پاییز سال ١٩٩٦ به نمایندگی از رئیس مسعود بارزانی و با همراهی عزیز محمد و دکتر عزالدین مصطفی رسول برای جلب حمایت مقامات آن کشور از مسئله کردی به مسکو سفر کرد، در ١٩ دسامبر ١٩٩٦ عضو کمیته آموزش عالی (دوره اول) بود، و در ١٩ دسامبر ١٩٩٦ عضو کمیته روابط در شورای ملی کردستان (دوره اول) بود.
در سال ١٩٧٧، او مسئول دهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود، در سال ١٩٩٨ مسئول یازدهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان شد، و در سال ١٩٩٨ استاد موضوع (حزبگرایی) در یازدهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان بود، در ٩ سپتامبر ١٩٩٨ عضو کمیته آموزش عالی و عضو کمیته امور پیشمرگه در مجلس ملی کردستان (دوره اول) بود، در سال ١٩٩٩ مقالهای به زبان عربی در مجله زاگرس منتشر کرد، در سال ١٩٩٨ همراه با فلکالدین کاکهیی در کنفرانس رسانه در کردستان در شهر مسکو شرکت کرد، در سال ١٩٩٩ خود را برای عضویت در کمیته مرکزی در کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان نامزد کرد اما انتخاب نشد.
در ١٤ مارس ٢٠٠٠ عضو کمیته تدارکاتی گرامیداشت زادروز رهبر ملی کرد، بارزانی جاویدان از سوی مجلس ملی کردستان (دوره اول) بود، در ١١ آوریل ٢٠٠٠ عضو کمیته تربیت و آموزش عالی در مجلس ملی کردستان (دوره اول) بود، در سال ٢٠٠١ عضو کمیته پیگیری وضعیت معیشتی پناهندگان کرد در کشورهای اروپایی و کشورهای خارجی در مجلس ملی کردستان (دوره اول) بود، در ١٧ مه ٢٠٠١ رئیس فراکسیون حزب دموکرات کردستان در مجلس ملی کردستان شد و تا مارس سال ٢٠٠٦ در این منصب باقی ماند، در ٣-٥ آوریل ٢٠٠١ به نمایندگی از دکتر روژ نوری شاویس معروف به دکتر روژ شاویس، رئیس مجلس ملی کردستان در اولین کنفرانس آکادمیک درباره کرکوک در تالار فرهنگ اربیل حضور یافت و در آنجا سخنرانی کرد.
در سال ٢٠٠١ استاد درس سازمان، برنامه و آییننامه داخلی حزب دموکرات کردستان در دوازدهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود، در روز پنجشنبه ٢ نوامبر ٢٠٠١ همراه با رئیس مسعود بارزانی در مراسم فارغالتحصیلی دوازدهمین دوره موسسه کادرها در شهر اربیل شرکت کرد، در ٦ آوریل ٢٠٠٢ رئیس امور تربیت و آموزش عالی مجلس ملی کردستان (دوره اول) شد، در سال ٢٠٠١ استاد درس برنامه و آییننامه داخلی حزب دموکرات کردستان در سیزدهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود، در ٣١ نوامبر ٢٠٠٢ رئیس فراکسیون حزب دموکرات کردستان در مجلس ملی کردستان (دوره اول) شد، در ماه فوریه سال ٢٠٠٣ همراه با دکتر روژ نوری شاویس معروف به دکتر روژ شاویس، رئیس مجلس ملی کردستان در قالب هیئتی از حزب دموکرات کردستان با هدف تقویت روابط به جمهوری روسیه سفر کرد.
از ١٤ فوریه ٢٠٠٤ تا ١٤ آوریل ٢٠٠٤ استاد درس برنامه و آییننامه داخلی حزب دموکرات کردستان در چهاردهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود، در سالهای (٢٠٠٣-٢٠١٣) مسئول شورای جامعه مدنی و توسعه دموکراسی در کرکوک بود، در ٣٠ ژانویه ٢٠٠٥ نامزد لیست ملی دموکرات کردستان با شماره ١٦٢ برای مجلس ملی کردستان بود، در سال ٢٠٠٥ عضو کمیته روابط و امور فرهنگی در مجلس ملی کردستان (دوره دوم) بود، در ٤ ژوئن ٢٠٠٥ عضو مجلس ملی کردستان (دوره دوم) شد، در ٩ سپتامبر ٢٠٠٥ با تصمیم رئیس اقلیم کردستان عضو کمیته بازنگری و اجرای ماده ٥٨ قانون اداره دولت عراق برای مرحله انتقالی (دوره دوم) شد، در ٢٣ اوت ٢٠٠٥ عضو کمیته روابط و امور اجتماعی در مجلس ملی کردستان (دوره دوم) بود، در سال ٢٠٠٦ عضو سازمان بینالمللی انجمن حمایت از ملتهای در معرض خطر بود. در ٢٧-٢٩ نوامبر ٢٠٠٦ در کنفرانس روسیه و جهان اسلام در شهر مسکو شرکت کرد، در ٦ دسامبر ٢٠٠٦ نشان میخائیل لومونوسوف را از سوی کمیته ملی جوایز اجتماعی فدراسیون روسیه در مسکو دریافت کرد، در سال ٢٠٠٧ استاد درس برنامه و آییننامه داخلی حزب دموکرات کردستان در شانزدهمین دوره موسسه کادرهای حزب دموکرات کردستان در شهر اربیل بود، در سال ٢٠١٠ نامزد لیست ائتلاف کردستان برای عضویت در مجلس نمایندگان عراق بود، در سال ٢٠١٤ تنها فرد در خاورمیانه و آفریقا بود که به عنوان عضو کمیته مرکزی سازمان بازیهای صلح جهانی (World Peace Games) پذیرفته شد، در سال ٢٠١٠ نماینده کنگره سیزدهم حزب دموکرات کردستان بود، در ١٨ دسامبر ٢٠١٠ رئیس بارزانی به پاس مبارزات و فداکاریهایش در انقلابهای سپتامبر و گولان و مرحله قیام جنوب کردستان، نشان بارزانی جاویدان را به وی اعطا کرد.
از تألیفات او:١- چه کسانی انقلابی هستند ـ ١٩٨٢.
٢- مسئله کرد در توافقات و پیمانهای بینالمللی یکچهارم اول قرن بیستم ـ پایاننامه کارشناسی ارشد ـ ١٩٧٦.
٣- مسئله کرد در پیمان سور ـ ١٩٧٨.
٤- مسئله کرد در سیستم روابط بینالملل میان جنگهای جهانی اول و دوم ـ پایاننامه دکتری ـ ١٩٧٩.
٥ - چند صفحه ضروری درباره دیدگاههای سوسیال دموکراتها ـ ١٩٨٢.
یادداشتهای آواره ـ ١٩٨١.
٦- اصول مهم تشکیلات حزبی ـ ١٩٨٤.
٧- راه استقامت ـ ١٩٨٦.
٨- کادر کیست؟ ـ ١٩٩٨.
٩- مسئله کرد امروز و نقش حزب دموکرات کردستان در جنبش آزادیخواهی کرد (به زبان روسی) ـ ١٩٩٠.
١٠- جنبههایی از میراث ملی و مبارزاتی بارزانی جاویدان ـ ٢٠٠٢.
١١- انتخابات و فرایند انتخابات چیست و چگونه برگزار میشود؟ ـ ٢٠٠٩.
١٢- قانون اساسی چیست ـ ٢٠٠٩.
١٣- میراث و مکتب بارزانی جاویدان در نظریه و عمل ـ ٢٠١٠.
١٤- حقوق بینالملل عمومی ـ در دست چاپ.
١٥- حقوق اساسی ـ در دست چاپ.
١٦- مسائل و منازعات بینالمللی ـ در دست چاپ.
منابع:-
لیست نام شرکتکنندگان انتخابنشده کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان، ٧ نوامبر ٢٠١٨م، ص ١.
-
آ.د.ک، وزیر آموزش از هیئت آلمانی استقبال میکند، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ١٦٥٨، اربیل، یکشنبه، ٣٠ مه ١٩٩٣م، ص ٤.
-
پارلمان کردستان و... یک موضع تاریخی، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - یکپارچه، شماره ٢١١٨، چهارشنبه، ٢٨ دسامبر ١٩٩٤م، ص ١.
-
کنگره آزادی فعالیتهای خود را آغاز میکند، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - یکپارچه، شماره ١٧٧٢، اربیل، یکشنبه، ١٧ اکتبر ١٩٩٣م، صص ١، ٤.
-
حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان تقدیر، کتاب اول، چاپ دوم، (اربیل - بنیاد خیریه بارزانی - ٢٠١٩م)، صص ٤٩٤ - ٤٩٦.
-
ناصر زنگنه، ایل زنگنه در گذر تاریخ، (تهران - انتشارات مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیاد شیرازی - ١٣٩٦ ه.ش)، صص ٩، ١٧، ٢٢ - ٢٣، ٤١.
-
محمد عبدالرحمن زنگنه، تاریخ عشیره زنگنه، چاپ دوم، (سلیمانیه - چاپخانه رون - ٢٠١٢م)، صص ٧، ٢٧٣ - ٢٧٦.
-
کنیر عبدالله، مشارکت سیاسی زنان در کردستان جنوبی، (سلیمانیه ـ ٢٠١٦م)، صص ٩١، ١٢١.
-
علی جعفر، کوردهای مهاجر انجمن دانشجویان کرد در اروپا، بخش دوم، چاپ دوم، (استانبول ـ انتشارات خانی ـ ٢٠٢٠م)، ص ١٩٤.
-
میراث و مکتب بارزانی فقید در نظریه و عمل، (اربیل ـ چاپخانه روشنبیری ـ ٢٠١٠م)، صص ١ ـ ١٣٦.
-
لیست ملی دموکراتیک کردستان برای پارلمان کردستان، روزنامه «بهرهو ههڵبژاردن» (به سوی انتخابات)، کمیته عالی رسانههای انتخاباتی، شماره ٥، اربیل، چاپخانه روشنبیری، ٢٢ ژانویه ٢٠٠٥م، ص ٣.
-
سخنرانی وزیر محترم آموزش و پرورش، روزنامه «پێشکهوتن» (پیشرفت)، ارگان اتحادیه دانشجویان و جوانان دموکرات کردستان، شماره ٤٨، اربیل، نوامبر ١٩٩٣م، ص ٢.
-
با حمایت رئیس بارزانی.. برگزاری همایش آکادمیک درباره کرکوک، مجله «گولان العربی»، مؤسسه فرهنگی و رسانهای گولان، شماره ٥٩، سال پنجم، اربیل، ٣٠ آوریل ٢٠٠١م، ص ٢٤.
-
شوان حسین شینک بالکی، جوهر نامق سالم ١٩٤٦ ـ ٢٠١١ زندگی، آثار و نقش سیاسی، دانشگاه سوران دانشکده ادبیات، ٢٠١٦م، (پایاننامه کارشناسی ارشد منتشرنشده)، ص ٨٩.
-
نامزدهای لیست ائتلاف کردستان، مجله «دهنگدان» (رأیگیری)، دستگاه انتخاباتی (ی.ن.ک)، شماره ١٠ و ١١، سلیمانیه، چاپخانه گلاویژ، ٢٠٢٠م، ص ١٠.
-
سلیمان مصطفی حسن، کرد و اولین تجربه، (اربیل ـ چاپخانه کارو ـ ٢٠١٧م)، ص ٢٧٤.
-
نام ١١١ نامزد لیست مشترک کردستانی برای پارلمان کردستان، روزنامه «آشتی»، شماره ١٩، سال اول، تهران، شنبه، ٣ بهمن ١٣٨٣ ه.ش، ص ٣.
-
عارف رشدی، انجمن دانشجویان کرد در اروپا بین سالهای ١٩٥٦ ـ ١٩٧٥، روزنامه ههولیر، شماره ٣٢٥٤، اربیل، پنجشنبه، ٣٠ ژانویه ٢٠٢٠م، ص ٦.
-
علی جعفر، کوردهای مهاجر انجمن دانشجویان کرد در اروپا، بخش اول، چاپ دوم، (استانبول ـ انتشارات خانی ـ ٢٠١٩م)، ص ١٨٣.
-
ناصح غفور رمضان، ٣٧ سال پس از آغاز انقلاب ١١ ایلول (سپتامبر) ١٩٦١ در خاطرهها، مجله زاگرس، وزارت فرهنگ ـ اقلیم کردستان، چاپخانه وزارت فرهنگ، شماره ١٠، اربیل، ٢٧ سپتامبر ١٩٩٨م، ص ٩.
-
آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان..
-
شورای رهبری انقلاب ـ کردستان عراق، دفتر اجرایی، بخش اطلاعات و بهداشت، گواهی فارغالتحصیلی، شماره ٢، ١٩٦٩م، ص ١.
-
احمد شریف لک، تحلیل رویدادهای تاریخی، جلد دوم، (اربیل ـ چاپخانه روژههلات ـ ٢٠١٩م)، صص ٨٧، ٩٣.
-
بوار نورالدین، کتابشناسی کرد و کردستان و فهرستشان در کتاب کردی، جلد دوم بخش دوم، (تهران ـ چاپخانه تهران ـ ٢٠١٦م)، ص ١٩٧.
-
سلیمان مصطفی حسن، کرد و اولین تجربه، (اربیل ـ چاپخانه کارو ـ ٢٠١٧م)، ص ٢٧٤.
-
حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره ٤٨٦٢، ٢٨ سپتامبر ١٩٨١م، ص ١.
-
حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره ٨١٩، ٥ نوامبر ١٩٩١م، ص ١.
-
حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره ٩٣٦، ٨ دسامبر ١٩٩١م، ص ١.
-
حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، تصمیم، شماره ٩٤١٠، ٥ اکتبر ١٩٨٥م، ص ١.
-
حزب دموکرات کردستان، دفتر سیاسی، برای تمامی بخشهای دفتر سیاسی مبارز، شماره ٦٧٧٥، ١٨ ژوئیه ١٩٨٥م، ص ١.
-
مؤسسه کادرها مرکز فرهنگ سیاسی، روزنامه خهبات، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٦٣٢، اربیل، یکشنبه، ١٦ اوت ١٩٩٢م، ص ٦.
-
غارت اموال شهروندان توسط افراد مسلح غارتگر ادامه دارد، بخش اول، روزنامه برایهتی، ارگان حزب دموکرات کردستان ـ متحد، شماره ٢١١٩، پیرمام، دوشنبه، ١٣ فوریه ١٩٩٥م، ص ٧.
-
حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان افتخار، جلد اول، (اربیل ـ بنیاد خیریه بارزانی ـ چاپخانه حاجی هاشم ـ ٢٠١٤م)، صص ٤٨٨ ـ ٤٩٠.
-
حمه احمد جاف، قلم بیپروا، مجله دهنگی پێشمهرگه (صدای پیشمرگه)، شماره ١٥٦، اربیل، چاپخانه آراس، مارس ٢٠١١م، ص ٧٨.
-
دور البرلمانیین تتعرض الی السرقة والنهب من قبل (اوك)، جریدة خهبات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ الموحد، العدد ٧٥٧، پیرمام، الجمعة، ١٠ شباط ١٩٩٥م، ص ٢.
-
تاریخ دورههای کادرهای پارتی، از کوهستان تا شهر، (اربیل ـ مرکز مطالعات و پژوهشها و آکادمی پارتی ـ چاپخانه روژههلات ـ ٢٠١٩م)، صص ٧٨، ٩٢ ـ ٩٣، ٩٥، ٩٨، ١٠٤، ١٠٦، ١١٦، ١١٩، ١٢٢، ١٣٦، ١٧٢.
-
اطلاعیه شورای وزیران اقلیم کردستان، روزنامه کوردستانی نوێ، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره ١٣١، اربیل، یکشنبه، ٥ ژوئیه ١٩٩٢م، ص ١.
-
الرئیس البارزاني في حفل تخرج الدورة الثانیة عشرة لمعهد اعداد الكوادر : نعمل جاهدین وكما كنا دائما بأن یكون الپارتي عامل خیر لعموم العراق، جریدة خهبات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني، العدد ١٠٥٤، أربیل، الجمعة، ٣٠ تشرین الثاني ٢٠٠١م، ص ١.
-
سمیر صالح، پنج شهر در آیینه روزگار، (اربیل ـ چاپخانه ماردین ـ ٢٠١٦م)، ص ٤٦.
-
رئیس بارزانی: مسئله یک ملت سی، چهل میلیونی با انکار وجود توسط این و آن حل نمیشود، روزنامه برایهتی، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٣٥٥٣، اربیل، شنبه، ١ دسامبر ٢٠٠١م، ص ١.
-
سید علی موجانی، سولماز صدقی، الهه نعمتی ...، فرهنگ رجال و خاندانهای معاصر عراق، (تهران ـ نشر عظام ـ ١٣٩٢ ه.ش)، ص ١٢٧٦.
-
شیرزاد سلیمان و بوتان تحسین، در این روزها دوره مؤسسه کادرها با موفقیت به پایان میرسد، روزنامه برایهتی، ارگان حزب دموکرات کردستان ـ متحد، شماره ٢٥٣٥، اربیل، پنجشنبه، ٢٦ فوریه ١٩٩٨م، ص ٥.
-
صلاحالدین عبدالحمید عبدالله، تاریخ ایل زنگنه، (سلیمانیه ـ چاپخانه رهههند ـ ٢٠١٨م)، صص ٨١ ـ ٨١.
-
طارق جامباز و نعمت عبدالله پیرداود، نمایندگان دور اول پارلمان کردستان ـ عراق ١٩٩٢ ـ ٢٠٠٥، (اربیل ـ مجلس ملی کردستان ـ چاپخانه شهاب ـ ٢٠٠٨م)، صص ١٦٢، ١٧٨.
-
طارق جامباز، نمایندگان دور دوم پارلمان کردستان ـ عراق، (اربیل ـ مجلس ملی کردستان ـ چاپخانه شهاب ـ ٢٠٠٧م)، ص ١١٩.
-
علی کمال برزی، شخصیتهای نامدار کرد در قرن بیستم، جلد اول، (اربیل ـ پروژه برزی ـ چاپخانه زانکو ـ ١٩٩٩م)، صص ٢٨٨ ـ ٢٨٩.
-
فاتح رسول، چند صفحه از تاریخ مبارزات خلق کرد ما، جلد اول، (سوئد ـ چاپخانه ههڵهبجه ـ ١٩٧٩م)، ص ١٠٤،
-
فراکسیون حزب دموکرات کردستان در پارلمان از کرکوک بازدید کردند، مجله گولان، مرکز فرهنگی گولان، شماره ٤٢٩، اربیل، چاپخانه وزارت آموزش و پرورش، ١٧ آوریل ٢٠٠٣م، ص ٤.
-
کنسولگری عمومی فدراسیون روسیه در عراق اربیل، تأیید سند تحصیلی، شماره ٤٤٠، ٢٢ دسامبر ٢٠٠٩م، ص ١.
-
مجموعه وقایع کردستان، جلد اول، (اربیل ـ انتشارات اربیلی برای چاپ و نشر ـ ٢٠١٢م)، صص ٨، ١٠، ١٤، ٢٥٧، ٤٦٧.
-
مجموعه وقایع کردستان، جلد دوم، (اربیل ـ انتشارات اربیلی برای چاپ و نشر ـ ٢٠١٢م)، ص ٥١٧.
-
مجموعه وقایع کردستان، جلد سوم، (اربیل ـ انتشارات اربیلی برای چاپ و نشر ـ ٢٠١٢م)، صص ١٢٠٧، ١٢٥٠، ١٢٧٦.
-
فهرست اسامی نامزدهای حزب دموکرات کردستان برای شورای ملی در کردستان، روزنامه پیشکهوتن (پیشرفت)، ارگان اتحادیه دانشآموزان و جوانان دموکرات کردستان ـ عراق، شماره ٢٦، مه ١٩٩٢م، ص ٤.
-
محمد ملا قادر، خهباتنامه (مرامنامه مبارزه): تاریخ مختصر حزب و فرهنگ بارزانی فقید، چاپ دوم، (اربیل ـ مؤسسه چاپ و نشر آراس ـ ٢٠٠٧م)، ص ٩٧.
-
کمیساریای عالی مستقل انتخابات در عراق، روزنامه التآخی، دوره سوم، مؤسسه التآخی برای چاپ و نشر، شماره ٤٤١٠، بغداد، سهشنبه، ٢٢ فوریه ٢٠٠٥م، ص ١٠.
-
ملا فاروق شوان، همه کرد، جلد اول، (اربیل ـ چاپخانه روشنبیر ـ ١٩٩٧م)، ص ١١٣.
-
ن. بیباک، حس و.. تصمیم، مؤسسه کادرهای مرکز فرهنگ سیاسی، روزنامه خهبات (مبارزه)، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٦٣٣، اربیل، چهارشنبه، ١٩ اوت ١٩٩٢م، ص ٥.
-
ناصح غفور رمضان، راه ایستادگی، (کردستان ـ چاپخانه خهبات ـ ١٩٨٦م)، صص ١ ـ ٨.
-
ناصح غفور رمضان، جنبههایی از میراث ملی و مبارزاتی بارزانی فقید، (اربیل ـ دفتر تشکیلات پیشمرگه ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٢م)، ص ٣٦.
-
ناصح غفور رمضان، چگونگی پرورش کادرهای حزبی، (اربیل ـ ١٩٩٨م)، صص ٤، ٤٥ ـ ٤٧.
-
نام و زندگی وزرای حکومت کردستان، روزنامه کوردستانی نوی (کردستان جدید)، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره ١٣٢، اربیل، دوشنبه، ٦ ژوئیه ١٩٩٢م، ص ٢.
-
اقلیم کردستان عراق، ریاست شورای وزیران، شورای آموزش عالی، ریاست دانشگاه صلاحالدین / اربیل، راهنمای فارغالتحصیلان ١٩٩٩ ـ ٢٠٠٠، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاحالدین ـ ٢٠٠٠م)، ص ١٨٣.
-
اقلیم کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق، پروتکلها، جلد اول، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ١٩٩٧م)، صص ٢٨٧ ـ ٢٨٨.
-
اقلیم کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق پروتکلها ـ ١٩٩٢، جلد هفتم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ١٩٩٧م)، ص ٣٤٢.
-
اقلیم کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق پروتکلها ـ ١٩٩٢، جلد سیزدهم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت فرهنگ ـ ١٩٩٨م)، صص ٢٦٧، ٢٧١.
-
اقلیم کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق پروتکلها ـ ١٩٩٨، جلد هجدهم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ١٩٩٩م)، صص ٣٠، ٣٨.
-
اقلیم کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق، پروتکلهای ٢٠٠٤ شورای ملی کردستان عراق، جلد سی و دوم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٤م)، ص ٧٥.
-
اقلیم کردستان عراق، شورای ملی کردستان عراق، پروتکلهای سال (٢٠٠٥) شورای ملی کردستان عراق، جلد سی و پنجم، (اربیل ـ ٢٠٠٧م)، صص ٣، ٦.
-
اقلیم کردستان عراق فدرال، وزارت آموزش عالی و پژوهشهای علمی، دانشگاه صلاحالدین، دانشکده حقوق و علوم سیاسی (نوبت عصر)، خود، شماره ٢/٢/٨٣٤، ٢٥ نوامبر ٢٠٠٩م، ص ١.
-
وریا جاف، تاریخ صدای کردستان عراق، (دهوک ـ چاپخانه خهبات ـ ٢٠٠٢م)، صص ١٣٧، ١٣٩


