Latif Mahmud Said Muhammed, bilinen adıyla Şeyh Latif Hafid, yazar ve siyasetçi, 1946 yılında, kuruluş kongresi veya ilk birleşme kongresi olarak adlandırılan birinci kongrenin temsilcileri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi'nin birinci başkan yardımcısı olarak seçilmiştir, bu durum yeni partinin kurucusu ve başkanı olarak General Mustafa Barzani'nin talimatlarının bir kısmının yerine getirilmesiydi, (1956- 1958) yılları arasında Süleymaniye, Hille ve Basra hapishanelerinde tutuklu kalmıştır, 1963 yılında Köy Kongresi (Halkın Birinci Kongresi) üyesiydi, 21 Ocak 1963 tarihinde Ranya kasabasında, Kürdistan'a özerklik amacıyla Irak heyetiyle yapılan görüşmelerde Kürt müzakere heyetinin bir üyesiydi, 1964 yılında Kürdistan Demokrat Partisi'nin siyasi büro kanadını desteklememiş ve başkanın yanında yer almıştır, 1964 yılında Irak Kürdistanı'ndaki Devrim Komuta Konseyi üyesiydi, 1964 yılında yürütme ofisine (El-Mekteb el-Tenfizi) bağlı anayasa komisyonunun üyesiydi.

Biyografi

Latif Mahmud Said Muhammed Süleymaniye şehrinde dünyaya gelmiş, Kürtlerin tanınmış şahsiyetlerinden olup sosyal bir statüye sahipti, Şeyh Abdulkadir Geylani'nin (1077- 1165) izinden giden Süleymaniye'nin Kadiri Berzenci tarikatı şeyhlerinin ailesindendir, Kızıl Kükürt olarak bilinen Şeyh Ahmed Nudi'nin soyundan ve Melik Mahmud'un (1881- 1956) küçük oğludur, 1908 yılının Aralık ayında dedesi Said, Musul şehrinde İttihat ve Terakki Partisi tarafından suikast sonucu öldürülmüş ve babası Şeyh Mahmud yaralanmıştır.

1919 yılında babası Şeyh Mahmud, Birleşik Krallık yetkilileri tarafından Kürdistan hükümdarı olarak atanmıştır, 1933 tarihli İngiliz istihbarat raporunda Şeyh Mahmud Hafid'in mücadele ve direnişinin mirasçısı olarak tanıtılmıştır, 1919 yılında çocukken ailesiyle birlikte Doğu Kürdistan'a göç etmiştir, 1931 yılında Şeyh Mahmud Hafid ayaklanmasındaki Avbarik (Süleymaniye) savaşına katılmıştır, 1938 yılındaki Kardeşlik Cemiyeti'nin kurucularındandır, 1939 yılından itibaren Mustafa Barzani ile Süleymaniye şehrinde ilişkilerini güçlendirmiştir, 1941 yılında bölgedeki durumu ve Kürtlerin haklarını görüşmek üzere Sovyetler Birliği istihbarat servisi ve İran Krallığı temsilcisi Albay Vilchevski ile bir araya gelmiştir, (1942- 1943) yılları arasında Doğu Kürdistan'da yaşamış ve Serdeşt kasabasında aşiret reislerinin bir kısmının yardımıyla Kürt bir yönetim oluşturmuştur.

12 Temmuz 1943 tarihinde babası Melik Mahmud'un izniyle, Mustafa Barzani'nin (1903- 1979) Süleymaniye şehrindeki gözetim altından Doğu Kürdistan'a ve oradan da Barzan bölgesine geçişine yardımcı olmuştur, 1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'ni desteklemiştir.

1973 yılında Orta Kurmanci lehçesiyle yazdığı şiir divanı (Solmuş Gül) başlığıyla 82 sayfa halinde Süleymaniye şehrinde basılmıştır, Kürtçe, Arapça ve Farsça dillerini bilmekteydi.

Mücadele Tarihi

Latif Mahmud Said Muhammed 1946 yılında, kuruluş kongresi veya ilk birleşme kongresi olarak adlandırılan birinci kongrenin temsilcileri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi'nin birinci başkan yardımcısı olarak seçilmiştir, bu durum yeni partinin kurucusu ve başkanı olarak General Mustafa Barzani'nin talimatlarının bir kısmının yerine getirilmesiydi, 1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yenilgi haberini Celal Emin Beg (1911- 2004) aracılığıyla almıştır, (1946- 1958) yılları arasında Gani Bluryan, Hejar Mukriyani, Haydari ve Abdurrahman Zebihi gibi birçok İran Kürdistan Demokrat Partisi kadrosuna sığınak sağlamıştır, 1948 yılında İran Kürdistan Demokrat Partisi kadrolarının yayınlarını basabilmeleri için matbaa ve barınak hazırlamıştır, 1948 yılında Süleymaniye şehrindeki solcu göstericiler kendisine haksız yere saldırmış, o da onları dağıtmak için havaya ateş açmış ve bu durum babası Şeyh Mahmud Hafid'i kendisinden hoşnutsuz kılmıştır.

1948 yılında Irak Komünist Partisi'nin kışkırtmasıyla Süleymaniye ili sınırları içindeki Arbat bölgesindeki bir kısım çiftçi kendisine karşı durmuş ancak Irak Komünist Partisi'nin zayıflamasıyla barışmışlardır, ancak yirminci yüzyılın altmışlı yılları boyunca Barzanileri ve Kürt ulusal hareketini desteklemesine rağmen komünistlere yardım etmesiyle tanınmıştır, Irak devletiyle silahlı çatışmalardan kaçınmıştır, 27 Aralık 1950 tarihinde Süleymaniye Valisi Celal Halidi tarafından ünlü isyancı Hule Pize'ye yardım ettiği suçlamasıyla tutuklanmış ve daha sonra Irak Krallığı Başbakanı Nuri Said'in emriyle Irak'ın güneyindeki Nasıriye'ye sürgün edilmiştir, 1952 yılında Süleymaniye şehrindeki Nevruz kutlamalarına katılmıştır, 10 Ekim 1956 tarihinde Şeyh Mahmud Hafid'in (1881- 1956) cenaze korteji Süleymaniye şehrine ulaştırıldığında, kitle Şeyh Latif'in onu görebilmesi için onu hapishaneye doğru götürmüş ancak Irak Kraliyet Polisi tarafından kitleye ateş açılmış ve kitle amacına ulaşamadan iki kişi şehit edilmiştir.

(1956-1958) yılları arasında önce Süleymaniye cezaevinde hapsedilmiş, daha sonra Hile cezaevine ve ardından Irak'ın güneyindeki Basra cezaevine nakledilmiştir. Bu hapis cezası sadece Süleymaniye Valisi Ömer Ali'nin isteğiyle olmuştur. 1956 yılında cezaevindeyken Irak Komünist Partisi liderliğiyle teması olmuş ve Irak Komünist Partisi aracılığıyla General Mustafa Barzani ile bağlantı kurmayı amaçlamıştır. 1958 yılı Temmuz ayının 14 günü, Irak monarşik rejimini devirenlere gönderilen bir mesajda, Süleymaniye halkının taleplerinden biri de adı geçenin serbest bırakılmasıydı. 1958 yılı Temmuz ayındaki 14 darbesinden birkaç gün sonra cezaevinden serbest bırakılmıştır. 1958 yılı Ağustos ayının 10 günü, Pazar günü Kerkük şehrinde, yeni Basra cezaevinden tahliye edilen ve Şeyh Ahmed-i Barzan olarak bilinen Şeyh Ahmed Şeyh Muhammed Şeyh Abdüsselam'ı (1892-1969) karşılamış ve Kerkük ili sınırları içerisindeki Pirdê kasabasına kadar araç konvoyuyla birlikte gitmiştir. 1959 yılı Nisan ayının 17 gününde, Irak Barışseverler Hareketi'nin ikinci kongresinde Irak Barışseverler Ulusal Konseyi üyeliğine seçilmiştir. 1959 yılında Güney Kürdistanlı bir heyetle birlikte Sovyetler Birliği'ni ziyaret etmiş, yetkililerle ve Güney ve Doğu Kürdistanlı mültecilerle görüşmüştür. 1962 yılında Sîtik köyüne yerleşmiştir. 1963 yılında Koye Kongresi'nin (Birinci Halk Kongresi) üyesi olmuştur.

1963 yılı Ocak ayının 21 gününde Ranya kasabasında, Kürdistan için özerklik amacıyla Irak heyetiyle görüşen Kürt müzakere heyetinin üyesi olmuştur. 1964 yılında Kürdistan Demokrat Partisi Siyasi Bürosu kanadını desteklememiş ve Başkan'ı desteklemiştir. 1964 yılında Irak Kürdistanı Devrim Komuta Konseyi üyesi olmuştur. 1964 yılında Yürütme Ofisi'ne (El-Mektebü'l-Tenfizî) bağlı Anayasa Komitesi üyesi olmuştur. Yaşamının sonlarında hastalanmış ve uzun süre yatağa bağlı kalmıştır. 1966 yılında Erbil iline bağlı Cundiyan'da, müzakere için gelen bir Irak hükümet heyetini karşılamıştır. 1967 yılında Süleymaniye iline bağlı Sîtik köyünde, Celal Talabani olarak bilinen Celal Hüsameddin Nureddin'i (1933-2017) karşılamıştır. 1972 yılı Mayıs ayının 12 günü akşam saat altı buçukta Bağdat'taki Rahbat Hastanesi'nde hayatını kaybetmiş ve Süleymaniye şehrindeki Büyük Cami'de toprağa verilmiştir. Kürdistan Demokrat Partisi 5. Şube Komitesi tarafından cenaze töreni Süleymaniye şehrine doğru yola çıkarılmıştır. Başkan Mustafa Barzani'yi temsilen bir Kürdistan Demokrat Partisi Siyasi Büro heyeti Süleymaniye'deki taziyesine katılmıştır. Vefatı nedeniyle Irak Cumhurbaşkanı Ahmed Hasan Bekir (1914-1982) tarafından ailesine taziye mesajı gönderilmiştir.

Eserlerinden

  1. Guli Werîw (Solmuş Gül) - 1973.
  2. Giyakêle (Ot),
  3. Giyakêleyî Komelayetî (Toplumsal Ot) - 1978.
  4. Yaddashtekani Şêx (Letîf)-î He'fîd leser Şorreshekani Şêx Mehmûdî He'fîd (Şeyh Mahmud Hafid İsyanları Üzerine Şeyh Latif Hafid'in Notları) - 1995
  5. Bîrewerîyekan (Anılar) - 1995.
Kaynaklar:
  1. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Kurulu Arşivi.
  2. Aziz Hasan el-Barzani, El-Hareketü'l-Kavmiyyetü'l-Kürdiyyetü't-Tahririyye fi Kürdistani'l-Irak 1939-1945, (Duhok - Dar Sipîrîz li't-Tibaati ve'n-Neşr - Matbaatü Vezareti't-Terbiye - 2002 M), ss. 76-78.
  3. Hoşyar Nuri Lek, Navdarani Kurd le Dêrêkda (Bir Satırda Kürt Şahsiyetleri), (Erbil - Çapxaney Çwarçira - 2010 Z), s. 18.
  4. Hazırlayan: Sıdık Salih, Abdullah Sofi Kerimi Seraci, Serbazêkî Won le Take Komarekekey Kürdistan-da (Kürdistan'ın Tek Cumhuriyetinde Kayıp Bir Asker), (Süleymaniye - Çapxaney Bedirxan - 2003 Z), ss. 95, 161.
  5. Velid Hamdi, El-Kürd ve Kürdistan fi'l-Vesaikı'l-Britaniyyeti Dirasetün Tarihiyyetün Vesaikıyye, (Londra - Matabiu Sicilli'l-Arab - 1992 M), s. 260.
  6. İsmail Şükür Resul, Kerkûk Lêkollîneweyekî Mêjûyîye le Rûyî Ramiyarî û Bîrî 1939-1945, (Erbil - 2007 Z), ss. 79, 83.
  7. Fazıl Resul, Kürdistan ve's-Siyasetü's-Sovyetiyyetü fi'ş-Şarki'l-Evsat, Çeviren: Gassan Numan, (Süleymaniye - Mektebü'l-Fikr ve'l-Va'y fi'l-İttihadi'l-Vatani'l-Kürdistani - Matbaatü Müesseseti Hamdi li't-Tibaati ve'n-Neşr - 2008 M), s. 241.
  8. Aziz Şemzini, Cûlanewey Rizgarî Nîştimanî Kürdistan (Kürdistan Ulusal Kurtuluş Hareketi), Çeviren: Ferid Esesserd, (Yer yok - Kürdistan Yurtseverler Birliği - Dezgay Ragەیandin - Çapxaney Şehîd İbrahim Ezzo - 1984 Z), s. 18.
  9. Aso Ömer Suvare, Silêmanî û Xakî (Süleymaniye ve Toprağı), (Süleymaniye - Çapxaney Şivan - 2019 Z), ss. 321, 353, 363, 373.
  10. Ahmed Banixêlani, Bîrewerîyekanm (Anılarım), (Stokholm - 1997 Z), ss. 223-224, 429.
  11. Chris Kutschera, Cunbiş-i Milli-yi Kürd, Çeviren: İbrahim Yunsi, İkinci Baskı, (Tahran - Müessese-yi İntişarat-ı Nigah - 1377 H.Ş), ss. 171, 187, 238, 310.
  12. Mehdi Muhammed Kadir, Pêşhate Siyasîyekanî Kürdistanî Îraq 1945-1958, (Süleymaniye - Sentery Lêkollînewey Stratecîyî Kürdistan - 2005 Z), ss. 119-121, 123.
  13. Mustafa Neriman, Ferhengî Edîb û Nûseranî Kurd, (Bağdat - Emîndarêtî Giştî Roşinbîrî û Lawan - Çapxaney Es'ed - 1986 Z), s. 114.
  14. Şivan Muhammedemin Taha Hoşnav, Hewlêr le Nêwan Salanî 1963-1970 Lêkollîneweyekî Mêjûyîye le Barûdoxî Siyasî, (Erbil - Çapxaney Zankoy Selahaddin - 2016 Z), s. 149.
  15. Joyce Blau, Berresî-yi Tarihi ve Camea-şinasi ve Mes'ele-yi Kürd, Çeviren: Perviz Emini, (Senendec - Danişgah-ı Kürdistan - Merkez-i Pejuheşhay-ı Kürdistanşinasi - Neşr-i Şalude - 1379 H.Ş), s. 69.
  16. David McDowall, Tarihu'l-Ekrad el-Hadis, (Beyrut - Daru'l-Farabi - 2004 M), ss. 438-439, 449.
  17. Abdurrahman Şerefkendi, Çêştî Micêwir, (Paris - 1997 Z), ss. 102, 104-107, 231, 490, 494, 496.
  18. Kemal Fuad, fi'z-Zikra's-Sadise ve'l-Erbaûn li-vefati'ş-Şeyh Mahmud el-Hafid, Ceridetü'l-İttihad, es-Sahifetü'l-Merkeziyye li'l-İttihadi'l-Vatani'l-Kürdistani, el-Aded 495, es-Senetü'l-Aşira, Süleymaniye, Cuma, 18 Teşrinü'l-Evvel 2002 M.
  19. Basile Nikitine, el-Kürd Dirasetün Sosiolociyyetün ve Tarihiyyetün, Naklehu mine'l-Ferensiyye ve allaka aleyhi ed-Doktor Nuri Talabani, et-Tab'atü's-Sadisetü'l-Münekkaha, (Erbil - el-Akadimiyyetü'l-Kürdiyye - Matbaatü'l-Hac Haşim - 2012 M), s. 318.
  20. Mahmud Şeyh Sin Hesso er-Rikani, Şengal (Sincar) fi'l-Ahdi'l-Meliki 1921-1958, (Erbil - el-Akadimiyyetü'l-Kürdiyye - Matbaatü'l-Hac Haşim - 2012 M), s. 117.
  21. Cemal Baban, Silêmanî Şare Geşawekêm, Cilt 3, İkinci Baskı, (Erbil - Dezgay Çap û Bilawkirdinewey Aras - Çapxaney Aras - 2012 Z).
  22. Ahmed Hamed Emin Homer, Rewandiz Lêkollîneweyekî Mêjûyî - Siyasî 1918-1939, (Süleymaniye - Sentery Lêkollînewey Stratecîyî Kürdistan - 2006 Z), s. 156.
  23. Cemal Baban, Süleymaniye Şehri Parlak Şehrim, Birinci ve İkinci Cilt, İkinci Baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - Aras Matbaası - 2012), s. 333 - 334.
  24. Mustafa Seyid Ahmed, Kürt Kitapları Bibliyografyası 1787 - 1975, (Bağdat - Kürt Bilim Konseyi - Kürt Bilim Konseyi Matbaası - 1977), s. 244.
  25. Kurd va Kurdestan dar Gozar-e Tarih (Tarih Sürecinde Kürtler ve Kürdistan), Dr. Kemal Ruhani, (Senendec - İntişarat-ı Aras - 1398 Hicri Şemsi), s. 414.
  26. Ben Bouzid Esma, Mustafa Barzani ve Kürt Mücadelesindeki Rolü 1943 - 1975, Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti, Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırma Bakanlığı, Muhammed Boudiaf M'Sila Üniversitesi, İnsan ve Sosyal Bilimler Fakültesi, Tarih Bölümü, 2019.
  27. Elisabeth Özdalga, Batı ve Orta Asya'da Nakşibendilik, çev. Fehmiye İbrahimi, (Tahran - İslam Tarihi Araştırma Merkezi - 1389 Hicri Şemsi), s.s. 167 - 168.
  28. Hazırlayan: Selah Reşid, Mam Celal Ömür Görüşmesi Gençlikten Cumhurbaşkanlığı Köşküne, Birinci Cilt, (Süleymaniye - Karo Matbaası - 2017), s. 61.
  29. Kadir Mahmudzade, Hatırat-ı Zendegi-ye Por Macera-ye Dr. Aso (Dr. Aso'nun Maceralı Yaşam Anıları), (Tahran - Neşr-i Hur - 1373 Hicri Şemsi), s.s. 378 - 379.
  30. İbrahim er-Ravi, Min es-Sevret el-Arabiyyet el-Kubra ila el-Irak el-Hadis (Büyük Arap Devriminden Modern Irak'a), İkinci Baskı, (Beyrut - Dar el-Kütüb Matbaası - 1978), s.s. 374 - 376.
  31. B. Hevraz, Başur Kürdistanı'nda Şoreş ve Rizgari Partisi'nin Kuruluşu ve Dağılması Üzerine Kısa Bir Araştırma, (Yeri belirsiz - Mayıs 1993), s. 27.
  32. Rojin Çelebi Münir, Zaho 14 Tirmêh 1958 - 6 Adar 1975, (Yeri belirsiz - Zaho Kürt Araştırmaları Merkezi - 2018), s.s. 38, 75.
  33. Gafur Mirza Kerim, Dare Kele'de Ölümsüz Şeyh Mahmud'un Karargahında, Rengîn Dergisi, Sayı 7, Bağdat, (Dar el-Hürriye li't-Tıbaa) Matbaası, Mayıs 1998, s. 15.
  34. Sami Şureş, Kürdistan ve Kürtler, İkinci Baskı, (Erbil - Rojhelat Matbaası - 2019).
  35. Muhammed Sehil Takuş, Kürtler Tarihi 637 - 2015, (Beyrut - Dar en-Nefaiss li't-Tıbaa ve'n-Neşr ve't-Tevzi - 2015).
  36. Derleme ve İnceleme: Beşir el-Vendi, İngiliz İstihbarat Dosyalarında 1923, (Bağdat - Dar es-Saffar Tercüme, Basım ve Yayın - 2018).
  37. Ekrem Salih Reşe, Süleymaniye Şehri, Beşinci Cilt, (Süleymaniye - Rehend Matbaası - 2018), s.s. 461 - 466, 494.
  38. Fuad Sıdık, Siyaset Kasırgası, (Erbil - Kültür Bakanlığı - Genel Basım ve Yayın Müdürlüğü - Kültür Matbaası - 2006), s. 46.
  39. Bekir Abdulkerim Hevezi, Mahabad Cumhuriyeti'ne Bir Yolculuk Doğu Kürdistan'daki Anılarım 1944 - 1947, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - 2001), s. 37.
  40. David McDowall, Modern Kürt Tarihi, çev. İbrahim Yunusi, Dördüncü Baskı, (Tahran - Neşr-i Paniz - Dalaho Matbaası - 1393 Hicri Şemsi), s.s. 450, 457, 461, 464.
  41. Şükür Al el-Hafid, Teahi Gazetesi, Sayı 1035, Bağdat, Times Matbaası, Çarşamba, 17 Mayıs 1972, s. 4.
  42. Cumhurbaşkanına Şükür, Sayın Barzani Taziye Sunuyor, Teahi Gazetesi, Sayı 1035, Bağdat, Times Matbaası, Çarşamba, 17 Mayıs 1972, s. 4.
  43. Sayın Mustafa Barzani'ye Şükür, Sayın Barzani Taziye Sunuyor, Teahi Gazetesi, Sayı 1035, Bağdat, Times Matbaası, Çarşamba, 17 Mayıs 1972, s. 4.
  44. Şirzad Zekeriya Muhammed, Kürdistan-Irak Devrim Komuta Konseyi 1964 - 1970 Genel Siyasi Tarihi Bir İnceleme, (Duhok - Duhok Üniversitesi - Kürt Araştırmaları ve Belge Koruma Merkezi - 2010), s. 80.
  45. Abdulhalid Sabir (Mamoste Halid), 1784 - 1914 Yılları Arasında Süleymaniye'nin Kadim Ailelerinin Soykütüğü, İkinci Baskı, (Beyrut - Green Glory Matbaası - 2010), s.s. 366, 370, 372, 380, 383.
  46. Abdurrahman Kasımlo, Kürdistan ve Kürtler, (Beyrut - Genel Yayın Müessesesi - 1979), s. 110.
  47. Araplar ve Kürtler: Çıkarlar, Korkular ve Ortak Noktalar, Sad Beşir İskender, Bağdat'taki Arap Otoritesine Karşı Kürt Ulusal Tutumunda Sabit ve Değişkenler, Kraliyet Dönemi 1921 - 1958, (Beyrut - Arap Araştırmaları ve Siyaset Çalışmaları Merkezi - 2019), s. 97.
  48. Ali Abdullah, Üçüncü Kongrenin Yapılmasına Kadar Kürdistan Demokrat Partisi-Irak Tarihi, (Yeri belirsiz - Eylül 1968), s. 63.
  49. Abdulmunim Gulamî, Üç Kurban, çev. İhsan İrvani, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004), s.s. 25 - 27.
  50. Kavus Kaftan, Barzani Ayaklanmaları, (Erbil - Dar Aras Basım ve Yayın - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 64.
  51. Muhammed Emin el-Ömeri, Irak'ın Siyasi Kaderi Tarihi, Üçüncü Cilt, (Beyrut - Arap Araştırmaları ve Yayın Müessesesi - 2017), s.s. 101 - 107.
  52. Muhammed Amir Dırşewi, Kürdistan'da Dini-Siyasi Yapı, (Erbil - Hêvî Matbaası - 2016), s.s. 245, 257, 317.
  53. Muhammed Ali Sultani, Barzan Aşireti'nin Siyasi, Sosyal ve Tarihi Durumu, "Barzan Sırlarının Eklenmesiyle", (Tahran - İran İslam Cumhuriyeti Ulusal Belge ve Kütüphane Kurumu - 1383 Hicri Şemsi), s. 602.
  54. Ali Kemal Abdurrahman'ın Hatıratı, Sunuş ve Tahkik: Cemal Baban, (Bağdat - El-Hansa Matbaası Limited Şirketi - 2001), s.s. 88 - 89.
  55. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Birinci Cilt, İkinci Baskı, (Beyrut - Kawa Kürt Kültürü - 1997), s.s. 76, 216 - 217.
  56. Mela Saman Helebçe, Gülistan - Kürtlerin Önemli Şahsiyetleri ve Şairlerinin Hayatı, (Erbil - Hêvî Matbaası - 2013), s. 297.
  57. Mirza Muhammed Emin Menguri, 1914'den 1958'e Kadar Kürtlerin Siyasi Macerası, İkinci Bölüm, (Süleymaniye - Genel Basım ve Yayın Müdürlüğü - Raz Matbaası - 2001), s.s. 155 - 156, 179.
  58. Nejdet Fethi Safvet, İngiliz Belgelerinde 1936 Yılında Irak, (Basra - Basra Üniversitesi - Arap Körfezi Araştırmaları Merkezi - 1983), s. 68.