Hayrullah Abdülkerim Abdullah, 1912 yılında Erbil Kalesi'nde dünyaya geldi. 1930 yılında Bağdat'taki Öğretmen Okulu'na gitti ve eğitimini tamamladıktan sonra Köysancak İlkokulu'na öğretmen olarak atandı. 1937 yılında Bağdat'taki Askeri Kolej'den mezun oldu.
1946 yılında Saliha Abdülmenaf Said Şakak (1932-2001) ile evlendi. 1947 yılında Harbiye adındaki tek kızı soğuktan dolayı Gader Köprüsü üzerinde hayatını kaybetti ve orada defnedildi. Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yıkılmasından sonra 1947 yılında Irak'a döndü ve Bağdat Merkez Cezaevi'nde tutuklanarak orada idam edildi. Kürtçe, Arapça, Türkmence, İngilizce ve Farsça dillerini biliyordu.
Mücadele HayatıHayrullah Abdülkerim Abdullah Selim, 1939 yılında Darker Cemiyeti'nin üyesiydi ve aynı yıl Hiva-i Kurd Partisi saflarına katıldı. 1945 yılında mücadelesini sürdürmek için İkinci Barzan Devrimi'ne katıldı ve Özgürlük Komitesi üyesi oldu. İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra Doğu Kürdistan'a yöneldi. 1945 yılının Ağustos ayının 19 gününde askeri örfi mahkeme, İkinci Barzan Devrimi'ne (1943-1945) katıldığı gerekçesiyle tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulması kararını verdi.
1946 yılında Kürdistan Demokrat Partisi'nin kurucular kurulunda yer aldı. Aynı yıl Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nde komuta kademesinin emriyle askeri rütbesi binbaşı (pişeng) rütbesine yükseltildi ve Cumhuriyet ordusunda komutan olarak Kasımlo halk cephesinde görev yaptı.
1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yıkılmasından sonra General Mustafa Barzani (1903-1979) komutasında İran ordusuna karşı direndi. 1947 yılının Nisan ayının 10 gününde, zorluklar ve tifo hastalığı nedeniyle Gader Köprüsü üzerinde Irak polisine teslim olan subaylardan biriydi. Önce Erbil şehrine götürüldü, ardından Bağdat'taki merkez cezaevine nakledildi ve arkadaşlarıyla birlikte hapsedildi. Daha önce 1945 yılında askeri mahkemede hakkında idam kararı verilmişti. Bu nedenle teslim olduktan sonra birçok şahsiyet ve tanınmış kişi Bağdat'a giderek idam cezasının infaz edilmemesini talep etti. Başlangıçta idam edilmemesi kararlaştırılmıştı ancak 1947 yılında ikinci kez yapılan sahte bir yargılamada önceki cezası yeniden onandı. 1947 yılının Haziran ayının 19 günü perşembe sabahı, Bağdat Merkez Cezaevi avlusunda Kürt mahkumların gözü önünde idam edildi ve cenazesi Erbil şehrine gönderildi. Binlerce Kürt, cenazesinin Bağdat Merkez Cezaevi'nden Erbil şehrine uğurlanması için cezaevi kapısının önünde bir araya geldi. Erbil şehrinin Teyrava mahallesindeki Beş Bermag mezarlığında, Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesi Avukat Avni Yusuf Ahmet'in (1908-1988) katılımıyla defnedildi. Asılmadan önce kendisi ve üç arkadaşı, halk için vatanın özgürlüğüne dair tutumlarını yineledikleri bir vasiyetname yazdılar.
Şehit Hayrullah ve arkadaşlarının idam edilmesi büyük yankı uyandırdı. Irak Komünist Partisi bir bildiri yayınlayarak idamlarına karşı protestosunu dile getirdi. Halk Partisi (Hizb el-Şaab), kendi yayın organında idamlarını protesto etti. Büyük Kürt şairi Piramerd, onlar için "Kost-i Nu" (Yeni Yas) şiirini yazdı. Faik Bêkes de bu vesileyle "Qewmi Kurd" (Kürt Kavmi) başlıklı bir şiir kaleme aldı; bu şiir daha sonra marş haline geldi ve Süleymaniye şehrinde okundu. Ayrıca Irak ordusu saflarındaki birçok Kürt subay, şehit edilmelerinden dolayı büyük üzüntü duydu.
1959 yılında Erbil şehrine yaptığı ilk ziyaretinde, Başkan Mustafa Barzani Şehit Hayrullah'ın mezarına çelenk bıraktı. 1998 yılının Haziran ayının 20 gününde, Başkan Mesud Barzani temsilcisi Avukat Muhsin Dizayi'nin katılımıyla Erbil şehrinde adı geçenin heykeli açıldı.
Kaynakça:- Osman Ali, Dirasat fi el-Hareket el-Kurdiyyet el-Muasıra 1833 - 1946 Dirasetu Tarihiyyetu Vesaiqiyye, (Erbil - Mektebetü't-Tefsir - Matbaatü's-Sekafe - 2003 M).
- Mêjûy Partî Dîmukratî Kurdistan, Kongre û Konferans (Program û Peyrewî Nawxo), Destey Însîklopîdyay Partî Dîmukratî Kurdistan, Bergî Yekem, (Hewlêr- Çapxaney Roxsana- 2021).
- Velid Hamdi, el-Kurd ve Kurdstan fi el-Vesaiq el-Britaniyya Dirasetu Tarihiyyetu Vesaiqiyye, (Londra - Matabiu Sicil el-Arab - 1992 M).
- Aziz Şemzinî, Julanewey Rizgarî Niştîmanî Kurdistan, Wergeranî Ferîd Eseseird, (Bê Şwên - Yekêtiy Niştîmaniy Kurdistan - Dezgay Rageyandin - Çapxaney Şehîd Îbrahîm Ezo - 1984 Z).
- Akile Ravandzi, Saliha Xan Xêzanî Şehîd Xêrolla Ebdulkerîm, Govarî Şawûşka, Sentery Şawûşka bo Çalakî Roşinbîrî, Jimarey 2, Hewlêr, Sermavezî salî 2002 Z.
- Mehdi Muhammed Kadir, Pêşhate Siyasîyekanî Kurdistanî Êraq 1945 - 1958, (Silêmanî - Sentery Lêkolînewey Stratîcî Kurdistan - 2005 Z).
- Bekir Berzencî, Kesayetîyên Nawdarî Kurd, Bergî Noyem, (Beyrût - Benkey Roşinbîrî Lubnanî bo Çap û Pexş û Wergeran û Dabeşkirin - 2012 Z).
- Şêrzad Ebdulrehman, Îstaş be Yadgarî Ew Pyawey Dejîm Ke Berûy Sêdare Pêkenî!, Rojnamey Brayetî, Organî Partî Dîmukratî Kurdistan - Yekgirtû, Jimarey 2805, Hewlêr, Yekşeme, 4 Nîsanî 1999 Z.
- Ebdulhadî Rehman Qesab, Şehîd Xêrolla Ebdulkerîm Hendê Serenc û Rastî, Rojnamey Barzan Nîwz, Jimarey 74, Hewlêr, Yekşeme, 6 Temûzî 2008 Z.
- Habib Muhammed Kerim, Tarihu'l-Hizbi'd-Dimuqrati'l-Kurdistani - el-Irak (Fi Mahattat Ra'isiyye) 1946 - 1993, (Duhok - Matbaatü Xebat - 1998 M).
- Hasan Mustafa, el-Barzaniyyun ve Harakatu Barzan 1932 - 1947, el-Tabatu'l-Saniyye, (Bağdat - Dar Afaq Arabiyye li'l-Sahafa ve'l-Neşr - 1983 M).
- Adnan el-Nakşibendi, el-Vefa li'l-Şüheda min Şiyem el-Barzani el-Halid, Ceridetu Xebat, Lisan Hal el-Hizbi'd-Dimuqrati'l-Kurdistani - el-Muvahhed, el-Aded 981, Erbil, el-Cuma, 23 Haziran 2000 M.
- Ali Abdullah, Mêjûy Partî Dîmukratî Kurdistan - Êraq ta Bestinî Kongrey Sêyemî, (Bê Şwên - Eylûlî 1968 Z).
- Faysal Resul Xoşnav, Kürt Subaylarının Biyografisi, Birinci Bölüm, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2018).
- Kerim Şareza, el-Munadil el-Vatani el-Şehid Xeyrullah Abdulkerim, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi - Birleşik'in yayın organı, Sayı 980, Erbil, Cuma, 16 Haziran 2000.
- Kerim Şareza, Kürtsever Eğitimci ve Subay Şehit Xeyrullah Abdulkerim 1912 - 1947, Şarevani Dergisi, Erbil Belediye Başkanlığı, Sayı 21, Erbil, Aralık 2013.
- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Birinci Cilt, İkinci Baskı, (Beyrut - Kawa Kürt Kültürü - 1997).