Mihemed Mehmud Mihemed Ehmed, (Mihemed Qudsî) adıyla tanınır. Subay ve siyasetçi, 1938 yılında Xoybûn cemiyeti ve Birayetî cemiyeti üyesi olmuştur. 1939 yılında Hîwa Partisi üyesi, 1942 yılında Cîdar (Mülazım) rütbesiyle Irak ordusu saflarındaki Kürt subaylarındandır, 1944 yılında ikinci Barzan devrimine katılmış, 1945 yılında Azadî heyetinin üyesi olmuştur. 1946 yılında Mahabad şehrindeki Kürdistan Demokrat Partisi kurucu heyetinde yer almıştır. 1947 yılında Irak Hükümeti tarafından Bağdat şehrinde, ikinci Barzan devrimine (1943 - 1945) katılma gerekçesiyle idam edilmiştir.

 

Yaşam Öyküsü

Mihemed Mehmud Mihemed Ehmed Kudüs şehrinde dünyaya gelmiştir, bu yüzden kendi şehrinin lakabını almıştır. Babası Mehmud Efendi (1894 - 1969) Osmanlı ordusunda subaydı ve daha sonra Irak ordusuna kabul edildi. Oğlunun ikinci Barzan devrimiyle olan ilişkileri nedeniyle ordu saflarından çıkarıldı. Annesi Qeral Xana, Kafkasya Çerkes milletindendi. Mihemed Qudsî, 1927 yılında Musul şehrinde ilkokul birinci sınıfı okudu. 1928 yılında Süleymaniye şehrinde ikinci sınıfa başladı. İlköğretim aşamasını Xalîdiye ilkokulunda tamamladı ve Süleymaniye lehçesini daha iyi öğrenmek için Fayiq Bêkes'in yanında eğitim gördü ve Qudsî lakabını orada aldı. Ortaöğretim aşamasını Süleymaniye şehrinde tamamladı ve spordaki yeteneğinden dolayı Kudüs yıldızı olarak tanınıyordu. 1930 yılında Süleymaniye birinci okulunun İzcilik Takımı üyesi oldu. 1932 yılında Süleymaniye şehrinde okulun İzcilik Heyeti (Kişafiye) Komutanı oldu. 1937 yılında Süleymaniye şehrindeki Birlik cemiyetinin kurucularından biriydi. 1938 yılında Süleymaniye'deki Xoybûn cemiyeti ve Birayetî cemiyeti saflarıyla ilişki kurdu. 1939 yılında Kürt Hîwa Partisi saflarıyla ilişki kurdu. 1940 yılında yedek subay kursundan mezun oldu. 1942 yılında Cîdar (Teğmen) rütbesiyle Bağdat askeri kolejini tamamladı. 1943 yılında Rewandiz (Erbil) kasabasındaki Kürt Hîwa Partisi'nin aktif üyelerinden biriydi. 1943 yılında Rewandiz kasabasında yönetmen olarak tiyatro çalışmaları yaptı.

Çalışmaları

Mihemed Mehmud Mihemed Ehmed, 1943 yılında Mistefa Barzanî ile birlikteydi ve Bağdat şehrini ziyaret ettiler. 1944 yılında Irak Krallığı ordusu saflarından ayrıldı ve ikinci Barzan devrimine katıldı. 10 Şubat 1945 tarihinde Kürt Hîwa Partisi'nin habercisiydi ve Başkan Mistefa Barzanî İkinci Barzan Devrimi Komutanı ve ikinci Barzan devrimindeki Azadî Heyeti Başkanı, 15 Ocak 1945 tarihinde Azadî heyetinin kurucu üyesi oldu. 1945 yılında Azadî heyeti ile Irak Krallık Hükümeti arasındaki görüşmelerden sonra bazı devrimci subaylarla birlikte hükümete teslim oldular. Ancak Bağdat hapishanesinde tutuldular ve daha sonra Celal Emin Beg ile birlikte özgürleştirilmiş bölgelere doğru kendilerini kurtardılar. 1945 yılında Gelawêj dergisinde makaleler yayımladı, 25 Mart 1945 tarihinde Başkanlığı altındaki Azadî heyetinin müzakere heyeti üyesi oldu Mistefa Barzanî ve Erbil ili sınırındaki Şawraw köyünde İngiltere Büyükelçiliği Temsilcisi Kaptan Stuks ile bir görüşme gerçekleştirdi. 1945 yılında Başkan Mistefa Barzanî ile birlikte, aşiretleri ve kabileleri Irak Krallığı ordusuna karşı birleştirmek amacıyla Behdînan bölgesine yapılan gezideydi, 19 Ağustos 1945 tarihinde Askeri Örfi Mahkeme, ikinci Barzan devrimine katılımı nedeniyle tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulması emrini çıkardı. 1945 yılında ikinci Barzan devriminin yenilgisinden sonra Doğu Kürdistan'a göç etti.

 

1946 yılında Mahabad şehrindeki Askeri Eğitim Merkezi'nde Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti Peşmergelerinin eğitilmesi ve yetiştirilmesine katıldı. 1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti ordusunda rütbesi yükseltildi ve Pêşeng (Yüzbaşı, Kaptan) oldu, 21 Mart 1946 tarihinde Mahabad şehrindeki Newroz kutlamasında kitlelere hitaben bir konuşma yaptı ve bu konuşma Kürdistan Demokrat Partisi'nin organı olan Kurdistan Gazetesi'nde de yayımlandı. 1946 yılında Şêx Ehmed Şêx Mihemed Şêx Ebdulselam'ın (1892 - 1969) rızasıyla ki Şêx Ehmedê Barzanî adıyla tanınır ve General Mistefa Barzanî Celal Emin Beg ile birlikte Nihêniyên Barzan (Barzan'ın Sırları) kitabını yazmak için İsmail Erdelan'a yardım ettiler. 1946 yılında Mahabad şehrinde, Kürdistan Demokrat Partisi'nin kurucu heyetinde yer aldı. 1946 yılında avukat Hemze Ebdula Omer (1915 - 1998) tarafından Arapça yazılan Kürdistan Demokrat Partisi kuruluşunun ilk beyannamesini Kürtçeye (Orta Kurmanci) çevirdi ve Mahabad şehrindeki Kurdistan matbaasında bastırdı. 1946 yılında Doğu Kürdistan'daki Seqiz gençlik örgütünün sorumlusuydu. 1946 yılında Kürdistan Demokrat Partisi'nin ilk tüzük ve programını Arapçadan Kürtçeye çevirdi. 1946 yılında Rewandiz kasabasındaki Pêşketin kütüphanesi tarafından, vatan ve vatanseverlik başlığıyla 16 sayfadan oluşan bir broşür ve kitapçık bastırdı. 7 Mayıs 1946 tarihinde Başkan Mistefa Barzanî ile birlikte Bokan şehrindeki Kürdistan Öncüleri Çocukları Okulu'nun açılışına katıldı ve Başkan Mistefa Barzanî 'nin konuşmasını hazır bulunanlara sundu.

 

1946 yılında Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra General Mistefa Barzanî komutasındaki kuvvetlerin içerisindeydi. İran ordusuna karşı savaşmıştır. 1947 yılında Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'nin yenilgisi ve son savunmaların sona ermesinden sonra bir grup arkadaşıyla birlikte kurtulma girişiminde bulunmuş ancak başarılı olamamış ve bu nedenle çaresizce 10 Nisan 1947 tarihinde Irak polisine teslim olmuştur. Pek çok Kürt şahsiyet, yetkililerle görüşmek ve idam edilmesini önlemek amacıyla Bağdat şehrini ziyaret etmiştir. Zira daha önce 1945 yılında Paşemil Askeri Mahkemesi onun hakkında idam kararı vermişti ve her ne kadar idam edilmeyeceği kararlaştırılmış olsa da, 1947 yılında aceleyle ikinci kez sahte bir mahkeme süreciyle gizlice ömür boyu hapis cezası verilmiş ve daha önceki ceza bu şekilde onaylanmıştır. Bağdat şehrinde ikamet eden Kürt şahsiyetlerin büyük bir bölümü, Irak Krallığı yetkililerinin idam kararını durdurması için yoğun çaba sarf etmiş, ancak Irak Başbakanı Salih Cebir'in (1895 - 1957) ısrarı nedeniyle bu çabaları sonuçsuz kalmıştır. İdamından ve üç arkadaşının idamından önce halk için bir vasiyetname yazmış ve bu vasiyetnamede vatanın özgürlüğü için idam edilmesini doğrulamıştır.

 

19 Haziran 1947 tarihinde idam edileceği sırada yüksek bir moral ve cesaretle, ulusal sloganlar atarak ve geçiş için umut dileyerek Mustafa Barzani ve arkadaşlarının Aras nehrinden geçerek Sovyetler Birliği'ne ulaşmaları üzerine darağacına gitmiştir. 19 Haziran 1947 tarihinde Bağdat merkez hapishanesinin avlusunda, hapisteki Kürtlerin gözleri önünde idam edilmiştir. 19 Haziran 1947 tarihinde cenazesi Kürdistan Demokrat Partisi merkez komite üyesi Abdulsamed Bena ve Kürt heyeti tarafından teslim alınmış ve Süleymaniye şehrine gönderilmiştir. Cenazesinin Bağdat merkez hapishanesinden Süleymaniye şehrine doğru yola çıkarıldığı sırada binlerce Kürt hapishane kapısında beklemiştir. Fayiq (1905 - 1948) yani halk arasında Fayiq bê kes (Fayiq kimsesiz) olarak bilinen Kürt şair, cenazesini ve şehit heyetini karşılayarak Qewmê Kurd (Kürt Milleti) başlıklı bir şiir yazmış ve cenazelerini karşılarken bir marş gibi okunmuştur. On dokuz Haziran şehitleri için yazılan bu ağıt şiiri her dört şehidi de anlatmaktadır. İdam edildiklerinde hazır bulunmuş, Süleymaniye şehrinin kalabalık bir kitlesi tarafından cenazesi karşılanmış ve bu vesileyle büyük Kürt şairi Tofiq (1867 - 1950) Piremerd, Kostey Niwêy (Yeni Acı) şiirini yazmıştır ve Süleymaniye şehrinde Seywan tepesinde toprağa verilmiştir. Bağdat radyosunda idam haberi yayınlanmıştır. 1959 yılında Kamiran Mukri (1929 - 1986), Süleymaniye şehrinde 31 sayfalık Mihemed Qudsî yê Nemir (Ölümsüz Muhammed Kudsi) başlıklı bir kitap bastırmıştır. Muhammed Kudsi; Kürtçe, Arapça ve İngilizce dillerinde uzmandı.

 

Eserleri:

1- Vatan ve Vatanseverlik Nedir? 1946 


 

Kaynakça:

1- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Kurul Arşivi.