Bu sıradağ, Besh Boğazı'ndan geçişi kolaylaştıran stratejik bir yol görevi görüyordu. Önemi, Bradost ve Barzan bölgelerini, devrimci liderliğin karargahı olarak hizmet veren Balakaity bölgesine bağlayan hayati bir geçit olma işlevinde yatıyordu. Ancak Irak ordusu, dağın ele geçirilmesinin devrimin tüm hareketlerini ciddi şekilde engelleyeceği ve devrimin kontrolü altındaki bölgeleri birbirinden izole ederek tüm iletişim kanallarını keseceği için dağı ele geçirmeye yönelik amansız girişimlerde bulundu.

Sartiz Dağı, Zozk Dağı'nın kuzeyinde ve Hassan Beg Dağı'nın güneyinde bulunabilir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1850 metre yükseklikte çevredeki manzaraya hakimdir. Bu dağ, Irak askeri haritasında (Tatan Dağı) olarak da bilinir ve kuzeydeki Beşa Boğazı'nın manzarasına sahiptir. Eylül Devrimi liderliği, Sartiz Dağı'nın stratejik öneminin farkındaydı ve Irak ordusunun eline geçmemesi için onu korumaya yönelik önlemler aldı. Önemli bir geçiş yolu olan Beşa Boğazı, Bradost ve Barzan bölgelerini, devrimci liderliğin merkezi olarak hizmet veren Balakaity bölgesine bağlıyordu. 

Eylül Devrimi'nin başlangıcında, tam olarak 29 Mayıs 1962 tarihinde, Molla Mustafa Barzani, önde gelen Kürt devrim lideri, 500'ten fazla Peşmerge ile birlikte ilk kez Beşa köyüne doğru yola çıktı. Köylüler onları içten bir şekilde karşıladılar ve köyde iki gece geçirdiler. Daha sonra, Balakaity bölgesinin diğer kısımlarına girmeden önce güzel Beşa Boğazı'nda bir gece geçirmek üzere yollarına devam ettiler.

1974 yılında, Irak ordusu Korrek Dağı'nın yamaçlarında kontrolü ele geçirdikten sonra, Ruandz, Diyana Ovası ve Badlian dahil olmak üzere çeşitli bölgeler işgal edilme riski altındaydı. Buna yanıt olarak, Devrimci Askeri Büro; Halgurd, Zmanako, Zakho, Kaveh, Safin ve Azmr gibi güçlerin Sartiz Dağı'na bir tabur göndermesi için bir direktif yayınladı. Amaç, devrimci liderliğe ve diğer bölgelere yönelik tehdidi azaltmak için bir savunma hattı kurarak Peşmerge'nin stratejik yüksekliklerdeki mevzilerini güçlendirmekti. Nihayet, o yılın Ağustos ayında, kuvvetler belirlenen konuma ulaştı.

Irak ordusu Zozk Dağı'nı ele geçirmeyi başardığında, Sartiz Dağı'nı ele geçirmek için hazırlıklara başladı. İlerleyişi, dağın eteğindeki Sitkan köyüne kadar ulaştı. Savunma pozisyonunda olan Sartiz Dağı'ndaki Peşmergeler, cephe komutanlarına Irak ordusunun mevzilerine doğru ilerlediğini bildirdiler. Haberi alan Peşmerge komutanları, Irak ordusunun ilerleyişini engellemek için bir plan geliştirmek üzere Beşa köyünde toplandılar. Bu amaçla, piyade komutanı olarak Hamida Fandi'ye ve devrimci topçu komutanı olarak Ömer Osman'a, Irak ordusunun ilerleyişini bozmak ve onları bölgeden çıkarmak için saldırma emri verildi.

Sartiz Dağı çevresindeki destan, devrimci topçuların Irak ordusunu bombalamasıyla başladı. Buna yanıt olarak Irak ordusu, Sartiz Dağı'nın güneybatısında bulunan Omaragha Boğazı'nı yoğun bir şekilde bombalayarak harekete geçti. Irak hükümetinin Sartiz Dağı'nın zirvesine saldırma planlarını başlattığı tarih 7 Ekim 1974 idi. Saldırı, ordu topçuları ve silahları (Grad) ile napalm ve fosfor bombalarıyla donatılmış hava kuvvetleri uçakları kullanılarak tüm dağın yoğun bir şekilde bombalanmasıyla başladı. Sonuç, Irak ordusunun bölgenin kontrolünü başarıyla ele geçirmesini sağlayan tüm dağın tamamen yanmasıydı.

Bir haftalık aradan ve dikkatli bir hazırlıktan sonra, Kürdistan Peşmerge güçleri Irak ordusuna karşı bir karşı saldırı başlattı. Operasyon, Hama Şamirani komutasındaki Khabat güçlerinden bir tabur ve Nuri Hama Ali komutasındaki Zmanako güçlerinden bir tabur tarafından gerçekleştirildi. Peşmerge güçleri dağın tamamını ele geçirmeyi ve Irak ordusuna ağır hasar vermeyi başardı. Irak ordusu 200'den fazla zayiat ve önemli sayıda yaralı verirken, Peşmerge güçleri sadece bir şehit ve altı yaralı asker verdi. 

Ertesi gün, Irak ordusu bir karşı saldırı başlattı ve Sartiz Dağı'nda iki ay süren şiddetli çatışmaların ardından dağı geri almayı başardı. Bu dağ, stratejik öneme sahip dört askeri mevziye ev sahipliği yapıyordu ve bu da onu oldukça çekişmeli bir bölge haline getiriyordu. Dağın kontrolü sürekli Peşmerge güçleri ile Irak ordusu arasında el değiştiriyordu. Ancak askeri güç, silah ve teçhizat konusundaki dengesizlik nedeniyle, Peşmerge güçleri sonunda dağdan çekilmeye karar verdi.

Peşmerge'nin Sartiz Dağı'ndan çekilmesinin ardından, cephe hattındaki Peşmerge güçlerinin komutanına Devrimci Askeri Büro'dan bir mektup ulaştı. Mektup, Irak hükümet ordusu askerlerinin konuşlandığı dört stratejik noktayı ele geçirmek amacıyla bir karşı saldırı gerçekleştirilmesi çağrısında bulunuyordu. Bu direktif, Peşmerge'nin bölgeden çekilmesinden üç gün sonra yayınlandı. 

15 1974 Kasım günü, Halgurd, Balak ve Azmr dahil olmak üzere çeşitli taburlardan 200ten fazla Peşmerge tarafından koordineli bir saldırı gerçekleştirildi. Hamidafandi önderliğindeki Peşmergeler, liderliğin emirlerini yerine getirmek için hazırlıklı ve kararlıydı. Operasyon tam olarak 17:00te, devrimci topçuların Irak ordusunu ağır bombardımana tutmasıyla başladı. Saldırı yaklaşık bir saat otuz dakika sürdü ve bu süre zarfında Kürdistan Peşmerge Güçleri Sartiz Dağı'nı geri almak için kapsamlı bir askeri strateji başlattı. Peşmergeler, sadece yarım saat içinde dağı geri almayı başararak Irak ordusuna ağır hasar verdi ve hem ölü hem de yaralı askerler olmak üzere çok sayıda kayıp verdirdi. İnsan kaybına ek olarak, Peşmerge ayrıca 45 Kalaşnikof, 140 el bombası, yedi tabanca, iki telsiz cihazı, 38 hafif silah ve dört makineli tüfek dahil olmak üzere önemli miktarda silah ele geçirdi. 

Sartiz Dağı, Kürdistan Peşmerge Güçleri karşısında uğradığı tekrarlanan yenilgilere rağmen kontrolü elinde tutmaya kararlı olan Irak ordusu için büyük bir öneme sahipti. 1974 yılı Kasım ayının 16. gününde, Irak ordusu özel bir taburla dört kritik noktaya bir saldırı daha başlattı. Bu bölgelerin kontrolünü yeniden ele geçirmeyi başarsalar da, Peşmerge güçleri 1974 yılı Kasım ayının 20. günü gün batımında hızla karşı saldırıya geçerek mevzileri geri aldı.

Maalesef Peşmergeler, yorgunluk, Irak ordusunun başlattığı amansız saldırılar ve sürekli topçu ateşi nedeniyle direnişi sürdüremediler. Sonuç olarak, o gece mevzileri boşaltmak zorunda kaldılar ve Irak ordusu derhal geri dönerek Sartiz Dağı'nı geri aldı.

Irak ordusunun Sartiz Dağı'na başlattığı çeşitli saldırılar sırasında, dağa tırmanış yakındaki Sitkan köyünden gerçekleştirildi. Ayrıca, Zozk Dağı'nın Kharomar olarak bilinen kuzey zirvesine stratejik olarak yerleştirilen bir destek gücü makineli tüfeği, Sartiz Dağı'nda gerçekleşen Peşmerge operasyonlarına yardımcı oldu.

Sartiz Dağı'nın zirvesinin Kürdistan Peşmerge Güçleri'nin elinde tutulması büyük bir öneme sahipti. Barzani'nin karargahından muharebe tümeni komutanlarına, Sartiz Dağı'nın Peşmergelerin elinde olmasının önemini vurgulayan bir mesaj iletildi. Mektupta, Halgurd kuvvetlerinin dağın kontrolünü ele geçirmesi ve ardından Zakho kuvvetlerinden Sayed Abush taburunun onların yerine konuşlandırılması gerektiği açıkça belirtildi. Barzani'nin karargahının emirlerini yerine getirmek amacıyla hem Halgurd hem de Azmr kuvvetleri dağın zirvesine bir saldırı başlattı ve kısa bir süre içinde mevzileri Irak ordusu ve ceyş paralı askerlerinden temizlemeyi başardılar. Sartiz Dağı'nın zirvesindeki stratejik noktaları geri alarak kontrolü yeniden sağladılar ve mektuptaki talimatlara uygun olarak Sayyid Abush taburunu belirlenen bölgeye yerleştirdiler.

Ancak bu sefer, Irak ordusu Peşmerge gücünün sürekli saldırılarıyla o kadar yenilmiş ve kırılmıştı ki, uğradıkları tüm kayıpların intikamını Peşmerge güçlerinden almak için tek bir yolları kalmıştı. Bu, Sartiz Dağı'ndaki Peşmerge mevzilerine yönelik ağır bombardımandı. Bu bombardıman sonucunda Peşmerge güçleri ağır hasar gördü. Bunlar arasında Halgurd kuvvetinde (18) şehit ve (14) yaralı, Zakho kuvvetinde (11) şehit ve (4) yaralı, Zmanako kuvvetinde ise bir şehit ve (2) yaralı bulunuyordu.

Savaşın bu özel cephesindeki sayısız aksaklığın ardından, kış donu ve kar yağışı ile karakterize edilen soğuk mevsimin başlamasıyla birlikte, Irak ordusu önemli ölçüde zayıflamıştı. Peşmerge'ye karşı bir karşı taarruz başlatacak gerekli metanetten yoksun oldukları için Sartiz Dağı'nı geri alamadılar.

Kaynaklar:

  1. مه‌سعود بارزانی، بارزانی و بزووتنه‌وه‌ی ڕزگاری خوازی كورد، شۆڕشی ئه‌یلوول 1961-1975، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی دووه‌م.

  2. سه‌نگه‌ر ئيبراهيم خۆشناو، رِووداوه‌ سه‌ربازيه‌كانى شۆرشى ئه‌يلوول 1970-1975 ، چاپي يه‌كه‌م، هه‌وليَر.

  3. غازی عادل گه‌ردی، پێشمه‌رگه‌یه‌ك له‌ خزمه‌ت بارزانیدا ... حه‌جی بێڕۆخی، به‌رگی یه‌كه‌م، چاپی دووه‌م، 2020.

  4. ئيسماعيل گونده‌ژۆرى، شۆرِشى ئه‌يلوول له‌ باله‌كايه‌تى، چاپخانه‌ى رِۆژهه‌ڵات، 2018.

  5. دیمانه‌: گۆرگیس یه‌لدا ته‌رخان، پێشمه‌رگه‌ی شۆرشی ئه‌یلوول، ئه‌رشیفی ئینسكلۆپیدیا.

  6. دیمانه‌، قادر حسن سیتكانی، پیشمه‌رگه‌ی شۆرشی ئه‌یلوول، 31/12/2022.