Taha Muhyedîn Me'rûf, (Taha Hacî Mela Muhyedîn) adıyla tanınan, 1946 yılında (Birinci Kongre) sırasında Merkez Komite üyesi olarak seçilmiştir. 2003 yılı Mayıs ayının 2 Cuma günü, Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinin ardından, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) güçlerine teslim olmuştur. Bir süre Amerika Birleşik Devletleri güçleri tarafından gözaltına alınmış ve daha sonra serbest bırakılmıştır. Bunun ardından Süleymaniye şehrine yönelmiş ve daha sonra Süleymaniye vilayetine bağlı Dûkan kasabasında yaşamıştır.
Biyografi
Taha Muhyedîn Me'rûf, (Taha Hacî Mela Muhyedîn) adıyla tanınan, 1924 yılında Süleymaniye şehrinde doğmuştur. Doğu Kürdistan'ın Kürtleri olup Hemedan şehri yakınlarından Süleymaniye şehrine göç eden Hemedani Mirxozi ailesindendir. 1946 yılında, Süleymaniye şehrinde sahnelenen ve geliri Süleymaniye vilayetine bağlı Pênciwên kasabasındaki depremzedeler ve mağdurlar için harcanan (Vatan Yolunda) adlı tiyatro oyununun oyuncusu olmuştur. 1948 yılında Bağdat Hukuk Fakültesi'nden hukuk alanında lisans derecesini almıştır. 1955 yılı Mayıs ayının 29 günü, kraliyet emriyle Irak Krallığı Dışişleri Bakanlığı'ndaki memuriyet derecesi birinci sınıfın üçüncü derecesinden, ikinci sınıfın üçüncü derecesine yükseltilmiştir. 2007 yılında tıbbi tedavi amacıyla Ürdün'e gitmiştir. 2009 yılı Ağustos ayının 7 günü, Ürdün'ün başkenti Amman'da vefat etmiş ve cenazesi Süleymaniye şehrinde toprağa verilmiştir. Kürtçe, Arapça ve İngilizce dillerini bilmekteydi.
İş Geçmişi
1945 yılında Kürd Rizgarî (Kurtuluş) Partisi'nin kurucu heyeti ve siyasi büro üyesiydi. 1946 yılında, kendisini feshetmek amacıyla Bağdat şehrinde Kürd Rizgarî Partisi'nin İkinci Kongresi'ne katılmış, Kürd Demokrat Partisi'ne katılmış ve oylamada "Evet" oyu kullanmıştır. 1946 yılında gizli bir durumda kongre temsilcileri tarafından Kürd Demokrat Partisi'nin (Birinci Kongre) Merkez Komite üyesi olarak seçilmiştir. 1946 yılında Kürd Demokrat Partisi'nin Süleymaniye sorumlularından biri olarak atanmıştır. 1946 yılında, ortak faaliyet amacıyla Kürd Demokrat Partisi temsilcisi olarak, Irak Komünist Partisi Sekreteri Fehed adıyla tanınan Yûsif Selman Yûsif (1901 - 1949) ile ilişki kurmuştur. 1957 yılında, Mısır Cumhuriyeti'nin başkenti Kahire'deki Irak Büyükelçiliği'nde ikinci sekreter olarak görev yapmış ve Kürdistan Birleşik Demokrat Partisi heyetine (Asya - Afrika) Halklar Kongresi'ne tüzüklerini ulaştırmaları konusunda yardımcı olmuştur. 1962 yılında, Birleşik Krallık'ın başkenti Londra'daki Irak Cumhuriyeti Büyükelçiliği'nde büyükelçi yardımcısı olarak görev yapmıştır. 1968 yılında Irak Büyükelçiliği'nde diplomat olarak çalışmış ve Londra'da bakan derecesiyle görevlendirilmiştir. 1968 yılı Temmuz ayının 31 günü, Ehmed Hesen Bekir (1914 - 1982) kabinesinde devlet bakanı olarak atanmıştır. 1968 yılı Ağustos ayının 12 günü, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile vekaleten Tarım Reformu Bakanı olarak atanmıştır. 1968 yılı Ağustos ayının 29 günü, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile vekaleten Belediye ve Köy İşleri Bakanı olarak atanmıştır. 1968 yılı Eylül ayının 19 günü, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile (Ehmed Hesen Bekir kabinesinde) vekaleten Çalışma ve İskân Bakanı olarak atanmış olup, Îbrahîm Ehmed - Celal Talebanî grubunun payı ve hissesi üzerindeydi.
1968 yılı Ekim ayının 26 günü, Irak Cumhuriyeti ile Suriye Arap Cumhuriyeti arasındaki ortak savunma antlaşması üzerindeki Irak heyetinin imzacılarından biriydi. 1969 yılı Aralık ayının 13 günü, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile vekaleten Belediye ve Köy İşleri Bakanı olarak atanmıştır. 1970 yılı Mart ayının 29 günü, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile Irak Dışişleri Bakanlığı divanına devlet bakanı derecesiyle büyükelçi olarak atanmıştır. 1970 yılı Haziran ayının 7 günü, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile İtalya Cumhuriyeti'ndeki Irak Büyükelçisi olmuştur. 1971 yılı Temmuz ayında, İtalya Cumhuriyeti'ndeki büyükelçiliğin yanı sıra Arnavutluk ve Malta'da da yerleşik olmayan büyükelçi olarak atanmıştır. 1974 yılı Ekim ayının 5 Cumartesi günü, Arap Baas Partisi tarafından organize edilen, Hewlêr şehrindeki okullardan birinde Kürdistan Özerk Bölgesi Yasama Meclisi'nin açılışına katılmış ve Arapça bir konuşma yapmıştır. 1974 yılı Nisan ayının 21 Pazar günü, Irak Cumhurbaşkanı Ehmed Hesen Bekir (1914 - 1982) tarafından Cumhurbaşkanı Yardımcısı olarak atanmış ve Saddam Hüseyin (1937 - 2006) döneminde, 2003 yılında rejimi devrilene kadar bu görevde kalmıştır. 1974 yılı Ekim ayının 5 Cumartesi günü, Ehmed Hesen Bekir'i temsilen, Kürdistan Bölgesi'ndeki Hewlêr şehrinde Yasama Meclisi'nin birinci döneminin açılışını yapmıştır.
27 Şubat 1975 tarihinde Irak Devrim Komuta Konseyi tarafından Irak Turizm ve Yazlıklar Yüksek Kurulu Başkanı olarak atandı. 28 Ekim 1974 Pazartesi günü Bağdat Sarayı'nda Arap Sosyalist Baas Partisi Genel Sekreteri Mişel Eflak (1912 - 1989) tarafından karşılandı. 15 Temmuz 1975 Salı günü Bağdat şehrinde Arap Sosyalist Baas Partisi Genel Sekreteri Mişel Eflak tarafından karşılandı. 1975 yılının Ocak ayında İlerici Ulusal ve Vatansever Cephe (El-Cephe el-Vataniye vel-Kavmiye el-Tekaddumiye) Yüksek Komitesi üyesi olarak atandı. 1979 yılında Brezilya Cumhuriyeti tarafından (Grande-Cruz) derecesinde (Cruzeiro do Sul) ulusal madalyası ile ödüllendirildi. 1981 yılında Senegal Cumhuriyeti tarafından (Büyük Haç) madalyası ile ödüllendirildi. 1981 yılında Mali Cumhurbaşkanı tarafından büyük subay madalyası ile ödüllendirildi. 1982 yılında Baas Partisi'ne bağlı Devrim Komuta Konseyi üyesi oldu. 2003 yılında, müttefikler tarafından yakalanmaları için ödül konulan Arap Sosyalist Baas Partisi'nin iktidar liderlerinin 55 kişilik listesinde 42. sırada yer aldı. 2 Mayıs 2003 Cuma günü, Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinin ardından, kendini Kürdistan Yurtseverler Birliği güçlerine teslim etti ve bir süre Amerika Birleşik Devletleri güçleri tarafından tutuklu tutulduktan sonra serbest bırakıldı. Ondan sonra Süleymaniye şehrine yöneldi ve daha sonra Süleymaniye iline bağlı Dukan kasabasında medya organlarının gözünden uzak bir şekilde yaşamını sürdürdü.
1 - "Arşîva Bajar" (Şehir Arşivi), Kovara Silêmanî (Süleymaniye Dergisi), Süleymaniye Belediyesi, Sayı 37, Süleymaniye, Şivan Ofset Matbaası, Ağustos 2003, s. 3.
2 - Selahedîn Reşîd, Mam Celal: Dîdara Temen, ji Ciwaniyê heta Koşka Komarî (Mam Celal: Ömrün Buluşması, Gençlikten Cumhurbaşkanlığı Sarayı'na), Cilt Bir, (Süleymaniye - Karo Matbaası - 2017), s. 53, 62, 350.
3 - "El-İradat el-Melikiye", sayı 429, Cerîdet el-Weqa'i' el-Iraqiyye, Midîriyet el-Tewcîh wel-Îza'e el-Amme fîl-Iraq ("Kraliyet Fermanları", sayı 429, el-Weqa'i' el-Iraqiyye Gazetesi, Irak Genel Rehberlik ve Yayın Müdürlüğü), Sayı 3.653, Otuz Üçüncü Yıl, Bağdat, Perşembe, 30 Haziran 1955, s. 10.
4 - A'dad Mumtaz Al heyderî, muxtarat min muzakarat Salih Al Heyderî (Hazırlayan: Mumtaz Heyderî, Salih Heyderî'nin Anılarından Seçkiler), İkinci Baskı, (Süleymaniye - Renc Matbaası - 2004), s. 49, 80.
5 - Iftitah al meclis al teşrîî al awal lil mintiqa Kurdistan wa intixab a'za al meclis al tenfîzî, cerîde al Taaxî, ("Kürdistan Bölgesi İçin Birinci Yasama Meclisi'nin Açılışı ve Yürütme Konseyi Üyelerinin Seçimi", el-Teaxî Gazetesi), Sayı 1733, Bağdat, Times Matbaası, Pazar, 6 Ekim 1974, s. 1.
6 - B. Hewraz, Kürdistan'ın Güneyinde Devrim ve Kurtuluş Partisi'nin kuruluşu ve yıkılışı üzerine kısa bir inceleme, (Yer yok - Mayıs 1993), s. 19.
7 - Beyan raqam 32, cerîde al waqae' al Iraqiye, Wezara Al Saqafe wal I'lam fî al Iraq, "Duyuru sayı 32", el-Weqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1.603, On Birinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 10 Ağustos 1968, s. 4.
8 - Taîn naebil reîs al cumhuriye, cerîde al Teaxî ("Cumhurbaşkanı İçin Bir Yardımcı Atanması"), el-Teaxî Gazetesi, Sayı 1.605, Bağdat, Times Matbaası, Pazartesi, 22 Nisan 1974, s. 4.
9 - Cemîl Huseyn al Cuburî, akbar siyasiye al Iraq fî al a'sir al cumhurî 1958-2003 (Cemil Hüseyin el-Cuburi, Cumhuriyet Döneminde Irak'ın Büyük Siyasetçileri 1958-2003), Birinci Bölüm, (Kahire - El-Mekteb el-Erebî lil-Me'arif - 2018), s. 153.
10 - Cemal Baban, Silêmanî, Bajarê min ê Geş (Süleymaniye, Parlak Şehrim), Üçüncü Cilt, İkinci Baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayım Kurumu - Aras Matbaası - 2012), s. 321.
11 - Cemal Baban, Silêmanî, Bajarê min ê Geş (Süleymaniye, Parlak Şehrim), Dördüncü Cilt, İkinci Baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayım Kurumu - Aras Matbaası - 2012), s. 474.
12 - Hebîb Mihemed Kerîm, Tarîx al hizb al dîmoqratî al Kurdistanî - al Iraq (fî muhatat rîesiye) 1946 - 1993 (Habib Muhammed Kerim, Kürdistan Demokrat Partisi - Irak Tarihi (ana aşamalarda) 1946 - 1993), (Duhok - Xebat Matbaası - 1998), s. 26, 28, 35.
13 - Hesen al Seîd, niwatîr al xarb safhat min melef a'laqa al la'abiye al dewliye ma' al ba'as al Iraqî (Hasan es-Said, Batı'nın Nöbetçileri: Irak Baas'ı ile Uluslararası Oyun İlişkisinin Dosyasından Sayfalar) 1948 - 1968, (Beyrut - Muesseset el-Wehde lil-Dirasat - 1992), s. 351.
14 - Hasan Latif el-Zübeydi, Irak Partileri Ansiklopedisi, (Beyrut - Muesseset el-Arif lil-Metbû'at - 2007), s. 338, 458, 537, 651, 652.
15 - Hiso Hurmî, lil mehat min hayat al amîr Tehsîn Saîd Alî Beg (Hiso Hurmi, Mîr Tahsin Said Ali Beg'in Hayatından Kesitler), (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2017), s. 80.
16 - David Mc Dowall, Tarîx-e Mo'aser-e Kurd (Kürtlerin Çağdaş Tarihi), çeviren: İbrahim Yunisi, Dördüncü Baskı, (Tahran - Neşr-e Panîz - Dalahû Baskısı - 1393 H.), s. 529, 532.
17 - Al rafîq a'flaq yesteqbel naeb reîs al cumhuriye, cerîde al taaxî ("Yoldaş Eflak Cumhurbaşkanı Yardımcısını Kabul Ediyor", el-Teaxî Gazetesi), Sayı 1751, Bağdat, Times Matbaası, Salı, 29 Ekim 1974, s. 1.
18 - Al rafîq mîşel a'flaq yesteqbel al rafîq te Muhyedin ma'ruf, cerîda al taaxî ("Yoldaş Mişel Eflak Yoldaş Taha Muhyedîn Maruf'u Kabul Ediyor"), el-Teaxî Gazetesi, Sayı 1961, Bağdat, Çarşamba, 16 Temmuz 1975, s. 1.
19 - "Baasçı diktatörlük rejiminin üç yetkilisi daha yakalandı", Kürdistanî Nüwê Gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin organı, Sayı 3.055, On İkinci Yıl, Süleymaniye, Cumartesi, 3 Mayıs 2003, s. 1.
20 - Şe'ban Ali Şe'ban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, Üçüncü Baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013), s. 103.
21 - Şivan Muhammed Emin Taha Hoşnav, 1963 - 1970 yılları arasında Erbil: Siyasi durum üzerine tarihi bir araştırma, (Erbil - Selahaddin Üniversitesi Matbaası - 2016), s. 61.
22 - Abdulhalid Sabir (Hoca Halid), 1784 - 1914 yılları arasında Süleymaniye'nin Eski Ailelerinin Soyağacı, İkinci Baskı, (Beyrut - Green Glory Matbaası - 2010), s. 1301, 1307, 1312, 1314.
23 - Abdalxaliq Nasır Şuman, Al Taifiyet al Siyasiye fil Irak (Al A'had al Cumhuri) (Ebdulxaliq Nasîr Şûman, Irak'ta Siyasi Mezhepçilik (Cumhuriyet Dönemi)) 1958-1991, (Londra - Dar el - Hikme lil - Neşir wel - Tewzî' - 2013), s. 113.
24 - Ebdulwehab el - Keyalî, Siyaset Ansiklopedisi, Üçüncü Cilt, (Beyrut - El - Muessese el - Erebiyye lil - Dirasat wel - Neşir - 1983), s. 787.
25 - Al A'rab wal Kurd al Mesale wal Muxawif wal Muştarakat, Se'ed Beşîr Îskender, Al Sabit wal Mutaxîr fî al Mewqif al Qewmî al Kurdî tacae al Salata al Arabiye fî Bexdad xilal al A'hd al Melikî 1921-1958 (Araplar ve Kürtler: Çıkar, Korku ve Ortaklık, Se'ed Beşîr Îskender, "Kraliyet Döneminde Bağdat'taki Arap İktidarına Karşı Kürt Ulusal Tutumunda Sabit ve Değişken Olanlar 1921-1958"), (Beyrut - Arap Siyaset Araştırma ve Çalışmaları Merkezi - 2019), s. 97.
26 - Elî Ebdullah, Kürdistan Demokrat Partisi Tarihi - Irak, Üçüncü Kongre düzenlenene kadar, (Yeri yok - Eylül 1968), s. 63.
27 - Xefûrî Mîrza Kerîm, Gerçekleri Birbirine Karıştırmıyorum, (Süleymaniye - Rehend Yayınevi - 2002), s. 34.
28 - Ferhad Ewnî, 36 İsim ve Divanımın Bazı Şahsiyetleri, (Erbil - Selahaddin Üniversitesi Matbaası - 2019), s. 55.
29 - "1968 yılı 150 sayılı kanun", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1650, On Birinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 9 Kasım 1968, s. 1, 2.
30 - "1197 sayılı Cumhuriyet Kararı", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1.821, On İkinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 27 Aralık 1969, s. 4.
31 - "250 sayılı Devrim Komuta Konseyi Kararı", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.448, On Yedinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 8 Mart 1975, s. 4.
32 - Chris Kutschera, Conbeş - e Millî - ye Kurd (Kürt Ulusal Hareketi), çeviri: İbrahim Yunisi, İkinci Baskı, (Tahran - Muessese-ye Întişarat-e Nigah - 1377 H.), s. 188.
33 - İngiliz Gizli Belgelerinde Kürtler 1966 - 1979, Çeviri: Muhammed Mustafa Karadaği, İkinci Cilt, (Süleymaniye - Diwaroj Kültür ve Enformasyon Enstitüsü - Şivan Matbaası - 2017), s. 103.
34 - Günter Deschner, Kürtler: Aldatılmış ve Zulüm Görmüş Halk, Çeviri: Heme Kerim Arif, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası - 1999), s. 251.
35 - "(Pentagon) tarafından aranan Baas rejimi yetkililerinin isim listesi", Kurdistanî Nwe Gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği organı, Sayı 3.038, On İkinci Yıl, Süleymaniye, Pazar, 13 Nisan 2003, s. 2.
36 - "Mam Celal, Övülen Özellikleri, İnsani Nitelikleri, Az Görülür Sıfatları ve Yüksek Ahlakıyla Bir Mücadeleci", Sehîfet el -Ittihad, Kürdistan Yurtseverler Birliği Merkez Gazetesi, Sayı 384, Sekizinci Yıl, Süleymaniye, Cuma, 5 Ağustos 2000, s. 3.
37 - Mam Celal, "Öğrenci Kongresi Yılı", Beşinci Bölüm, Xak Dergisi, Sayı 14, İkinci Yıl, Süleymaniye, Diler Ofset Matbaası, 10 Ağustos 1998, s. 7.
38 - Muhammed Kerim Şeyda, Kürt Halkının Asya - Afrika Halkları Kongresi'ne Notu, (Süleymaniye - Kültür Bakanlığı - 1999), s. 10, 13, 15, 16.
39 - "164 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.342, On Altıncı Yıl, Bağdat, Pazartesi, 22 Nisan 1974, s. 8.
40 - "179 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1.867, On İkinci Yıl, Bağdat, Salı, 14 Nisan 1970, s. 11.
41 - "231 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.832, Yirmi Üçüncü Yıl, Bağdat, 1 Haziran 1981, s. 14.
42 - "325 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Adalet Bakanlığı, Sayı 2.718, Yirmi Birinci Yıl, Bağdat, 2 Temmuz 1979, s. 7.
43 - "326 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1888 A, On İkinci Yıl, Bağdat, Çarşamba, 10 Haziran 1970, s. 29.
44 - "461 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.846, Yirmi Dördüncü Yıl, Bağdat, 24 Ağustos 1981, s. 21.
45 - "68 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.225, On Beşinci Yıl, Bağdat, Çarşamba, 28 Şubat 1973, s. 3.
46 - "733 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1.606, On Birinci Yıl, Bağdat, Perşembe, 15 Ağustos 1968, s. 2.
47 - "844 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1.620, On Birinci Yıl, Bağdat, Çarşamba, 11 Eylül 1968, s. 13.
48 - "995 sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", El-Weka'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1.633, On Birinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 5 Ekim 1968, s. 10.
49 - Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Üçüncü Cilt, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 204, 248.
50 - Mehdi Muhammed Kadir, Irak Kürdistanı'nın Siyasi Gelişmeleri 1945 - 1958, (Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi - 2005), s. 122, 123, 125.
51 - "Cumhurbaşkanı Yardımcısının Hayatına Dair Bir Özet", El-Teaxi Gazetesi, Sayı 1606, Bağdat, Times Matbaası, Salı, 23 Nisan 1974, s. 1.
52 - "General Barzani'nin Temsilcisi: Kürt Hain Bekir'in Yardımcısı Oldu", Itila'at Gazetesi, Sayı 14.385, Tahran, Pazartesi, 2 Ordibehişt 1353 H., s. 2.
53 - Newzad Ali Ahmed, Kürdistan Demokrat Partisi'nin Yurt Dışındaki Basını, (Süleymaniye - Jîn Kürt Belge ve Basın Mirasını Canlandırma Enstitüsü - 2010), s. 40.
54 - Buratha Haber Ajansı: Burathanews.com/Arabic/news/72273.
55 - Yasin Kadir Berzenci, 1926 - 1961 yılları arasında Süleymaniye Tiyatroları, (Süleymaniye - Serdem Basın ve Yayın Kurumu - 2001), s. 49.,