Ziyoki köyü muharebesi, Gulan Devrimi esnasında, 15 Nisan 1983 tarihinde Behdinan bölgesinde Peşmerge güçleri ile büyük bir Irak ordusu birliği arasında yaşanmıştır. Irak ordusu, bölgedeki hükümet gücünü ve hakimiyetini yeniden tesis etmek amacıyla Mankişki bölgesindeki Ziyoki köyüne saldırmıştır. Irak ordusu köyde arama yaparken, bölgede devriye gezen ve arama yapan bir Peşmerge birliği saldırıdan haberdar olmuş ve ordu onlara saldırmıştır. Birkaç saat süren çatışmanın ardından onlara kayıplar verdirmişler, bir subay ile bazı askerleri esir almışlar ve Irak ordusunu bozguna uğratıp bölgeden çıkarmışlardır.
1983 yılındaki iç savaş, Kürdistan siyasi partilerini o kadar meşgul etmiştir ki, güçlerinin çoğunu Kandil bölgesindeki çatışma cephesinden çekmişler, Peşmerge güçlerinin çoğu ise Badinan çatışma bölgesine intikal etmiştir. Sık sık devrim örgütlerini ziyaret edip çeşitli faaliyetlerde bulunmayı gözeten az sayıda küçük birlikten başka kimse kalmamıştı. Açıkça görülüyor ki Irak ordusu bu durumu, hükümetin kontrolünde olmayan ve kurtarılmış bölgeler olarak bilinen, devrimin hakimiyetindeki bölgelerde hükümet otoritesini ve hakimiyetini dayatmak için bir fırsat olarak görmüştür. Bu bölgeler Peşmerge güçlerinin kontrolündeydi ve hükümetin buralardaki otoritesi zayıftı, bu nedenle Peşmergeyi buralardan uzaklaştırıp ele geçirmek için ani askeri saldırılar başlattı.
15 Nisan 1983 sabahı, büyük bir Irak ordusu birliği Mankişk bölgesine ani bir saldırı düzenledi. Gecenin karanlığında Ziyoki köyünü kuşattılar, ardından sokaklara indiler ve köyü ev ev aramaya başladılar. Halk direnişi saflarında yer alan bazı vatandaşlar, ordunun saldırısını haber alınca köyden ayrıldılar, ancak hükümet güçleri onlara karşı koydu ve her taraftan ateş açtı, taraflar arasında çatışmalar yaşandı. O anda, Muhammed Murad komutasındaki 15 kişiden oluşan bir Peşmerge birliği Mankişki bölgesinde bulunuyordu ve ellerinde sadece bir adet RPG mermisi ile 75 mm'lik bir top vardı. Peşmerge gücü, silah seslerini duyar duymaz saldırı noktasına yöneldi. Peşmerge güçleri Ziyoki köyü yakınına ulaştıklarında halk direniş heyetiyle karşılaştılar ve onlara Irak ordusu güçlerinin köye saldırdığını ve evleri aradıklarını bildirdiler. Peşmerge güçleri onlara karşı koymayı planlayarak birkaç noktaya dağıldı ve hükümet güçlerine yaklaştılar. Onların Ziyoki köyünden Mankişki yoluna kadar mevzilendiklerini görünce, Peşmerge güçleri tüm noktalardan Irak ordusu güçlerine saldırdı. Çatışma devam etti, birbiri ardına saldırılar gerçekleştirdiler ve aniden hükümet güçleri için beklenmedik bir durum yarattılar. Çatışma sabahtan saat dokuza kadar sürdü ve Peşmerge güçleri Irak ordusu güçlerini dağıtmayı başardı. Ardından Peşmerge güçleri, köy halkının zılgıtları ve RPG ile top sesleri arasında "Yaşasın Devrim" ve "Yaşasın Peşmerge güçleri" gibi sloganlar attı. Bu durum ordu askerleri arasında endişe yarattı, moralleri bozuldu ve büyük bir yenilginin izlerini taşıyarak Mankişk yoluna kadar köyden kaçtılar.
Irak ordusu saldırıda ağır kayıplar verdi; çok sayıda asker öldürüldü, onlarca ceset savaş meydanında bırakıldı. Bir yüzbaşı rütbesindeki subay ve 15 asker esir alındı. Rakal marka üç telsiz cihazı ele geçirildi; ayrıca 60 mm'lik üç top ve çok miktarda top mermisi de ele geçirildi. Peşmerge'nin eline ayrıca 15'ten fazla Kalaşnikof tipi hafif silah, bir tabanca ve çok miktarda mühimmat ile askeri teçhizat geçti.
Hükümet güçlerini geri çektikten sonra altı helikopter bölge üzerinde uçtu ve yoğun bir şekilde bombaladı. Bombardıman akşam geç saatlere kadar sürdü, bu da vatandaşların tarlalarının ve ormanlarının yanmasına neden oldu. Açıkça görülüyor ki Irak hükümetinin her muharebe ve çatışmada izlediği, bombardıman ve hava saldırılarında Kürdistan köylerini -masum sivillerin bulunduğu bölgeler dahil- esirgemeyen bu tutumu, büyük kayıplar vermelerine yol açtı.
Irak ordusunun saldırısı ve Peşmerge güçleri karşısındaki yenilgisi, Peşmerge güçlerinin moralinin yükselmesi ve vatandaşların Peşmerge güçlerinin cesaretine ve direnişine olan güveninin pekişmesi gibi birçok sonucu beraberinde getirdi. Ayrıca hükümet ve askeri güçler için de şu çok açıktı ki; silah, mühimmat, tank, topçu ve uçaklarla desteklenen çok sayıdaki güce rağmen, Peşmerge karşısında büyük bir yenilgiye uğrayacaklardı. Peşmerge, Kürdistan'ın genelini savunmaktan vazgeçmeyecek cesur ve savaşçı bir güçtür. Buna ek olarak bölgede ve çevresinde büyük bir yankı uyandırdı ve bu, Kürdistan Demokrat Partisi'nin birinci şubesi sınırları içinde Irak ordusuna verilen büyük yenilgilerden biriydi.
Bu, Başkan Mesud Barzani 'nin devreye girmesinin nedeni oldu. Rancberan örgütüne bir teşekkür mesajı gönderdi ve haber Irak Kürdistanı'nın Sesi radyosunda yayınlandı. Haberin yayınlanması, devrim medya bölümünün bu dönemde belirli bir ilerleme kaydettiğini, çalışma ve faaliyet düzeyinin geniş bir alanı kapsadığını ve deneyimli uzman kadroların etrafında toplandığını, devrim medyasının durumunun önemli ve ileri bir seviyede olduğunu doğruluyor.
Kaynaklar:
1- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Dördüncü Cilt, 1975-1990 Gulan Devrimi, İkinci Bölüm, Birinci Baskı, (Roksana Matbaası- 2021).
2- Muhammed Murad, Xebata Çiya Birhatin û Serhatiyên Şoreşa Gulanê Dnavbera Salên (1976-1989) da, (Kürdistan Matbaası- Zaho- 2007).
3- Seyid Kake, Bir bir Peşmergenin anıları, Birinci Baskı, (Roşenbiri Matbaası- 1997).
4- Nuri Heme Ali, Bir Peşmergenin yaşam ile ölüm arasındaki mücadele tarihi, İkinci Baskı, (Şehab Matbaası- Erbil-2016).