غزالي ميرخان غزالي، ساڵى ١٩٢٣ لە گوندى ژاژۆکى قەزاى مێرگەسۆرى پارێزگاى هەولێر لەدایک بووە، ساڵى ١٩٤٥ لەگەڵ خانەوادەکەى دواى نسکۆی الثورة الثانية في بارزان ئاوارەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بووە و لە دەڤەرى مەجیدخان نیشتەجێ دەبێت، خێزاندار بووە، دەرچووى پەیمانگاى کشتوکاڵى چاکینسکى شارى تامبۆڤى ڕووسیایە، ساڵى ١٩٧٥ دوای نسکۆی ثورة ايلول دووبارە ئاوارەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و بۆ شارى کرمان دوور دەخرێتەوە، تا سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامى ئێران لە ساڵى ١٩٧٩، دواتر دەگەڕێتەوە بۆ شارى نەغەدە لە ڕۆژهەڵاتى کوردستان لەوێ نیشتەجێ دەبێت. ساڵى ١٩٩٧ کۆچى دوایی کردووە.
خەباتنامەغزالى ميرخان ژاژۆکى، ساڵی ١٩٤٣ په‌یوه‌ندیی به ڕیزه‌كانی الثورة الثانية في بارزانەوە كردووه، لە چیاى برادۆست لە سەنگەرى بەرگرى کردن دەبێت دژى الجيش العراقي و بەم هۆیەوە لە ١٩ى ئابی ١٩٤٥ بە فەرمانی دادگای عورفی سەربازی دەست بەسەر گشت موڵک و ماڵە گواستروە و نەگواستروەکانیدا گیراوە. له ١١ی تشرینی یه‌كه‌می ١٩٤٥ له دوایی نسكۆی الثورة الثانية في بارزان ڕوویکردۆتە ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، له ٣١ی ئاداری ١٩٤٦ له هێزی بارزانی سه‌ر به سوپای کۆماری دیموكراتی کوردستان لە شاری مەهاباد بۆتە پیشمرگة، له شه‌ڕە‌كانی به‌ره‌ی نەغەدە و شنۆ له كۆماری دیموكراتی كوردستان به‌شداری كردووه، لە شه‌ڕی قەڵاتان بریندار بووە.
دوای نسکۆی کۆماری دیموکراتی کوردستان، لەو پیشمرگة بووە کە لە ١٩ی نیسانى ١٩٤٧ لە ڕێگاى خواکوڕک و دەشتى بەرازگرەوە بە خاکى باکوورى کوردستانى لە گوندى خواکوڕک بۆ گوندى ئەرگۆش و دەڤەرى هەرکى بنەجێ گەڕاوەتەوە.
دواى گەڕانەوەیان، جەنەڕاڵ مصطفى بارزاني لە ١٥ى ئایارى ١٩٤٧ لە گوندى ئەرگۆش کۆبوونەوەیەک بە هەڤاڵانى دەکات و سەرپشکیان دەکات لە مانەوە، یان چوون بەرەو یەکێتى سۆڤیەت، لەوێدا تەواوى هەڤاڵانى بڕیارى بەردەوامیدان و ڕۆیشتن بەرەو یەکێتى سۆڤیەت دەدەن، له ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ یاوەریى جەنەڕاڵ مصطفى بارزاني کردووە به‌ره‌و یه‌كێتی سۆڤیەت و لە شەڕى گه‌لی قتور و شەڕى پردی ماكۆ بەشدارییکردووە و دواى سەختى و ماندووبوونێکى زۆر، لە ١٨ی حوزه‌یرانی ١٩٤٧ له ڕووباری ئاراس كه ده‌كه‌وێته حدود نێوان ئێران و یه‌كێتی سۆڤیەت، بەرەو سۆڤیەت پەڕیوەتەوە.
دوای پەڕینەوە لە ڕووبارى ئاراس و گەیشتنیان بە یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزه‌یرانی ١٩٤٧ له‌گه‌ڵ گشت هه‌ڤاڵانی لە شاری نه‌خچه‌وانی کۆماری ئازه‌ربایجان بۆ ماوه‌ی چل ڕۆژ له كۆمه‌ڵگایه‌كی سه‌رئاوەڵا كه به ته‌لی دڕكاوی ده‌ورەدرابوو، دانران و له‌لایه‌ن کۆمەڵێک عسكري سه‌ربازه‌وە پاسه‌وانییان لێده‌كرا و له ڕووی خۆراك و پۆشاك و هاتوچۆوە وه‌كو دیلی شه‌ڕ مامه‌ڵەیان له‌گه‌ڵدا كراوە. دواتر له‌سه‌ر بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت به‌سه‌ر ناوچه‌كانی ئاغدام و لاچین و ئایولاخ و کەلبەجەر له كۆماری ئازه‌ربایجان دابەشکران. له ١٠ی كانوونی یه‌كه‌می ١٩٤٧ گواستراونه‌ته‌وه بۆ سەربازگەیەک لەسەر دەریاى خەزەر لە باكۆى پایتەختى كۆماری ئازه‌ربایجان و له ڕێكه‌وتی ٢٣ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سه‌ربازییان پێدراوه و به سه‌رپه‌رشتی ئه‌فسه‌رانی كۆماری ئازه‌ربایجان ڕۆژانه هه‌شت كاتژمێر مه‌شقی سه‌ربازییان پێ کراوە. لەهەمان کاتدا ڕۆژانە بۆ ماوەی چوار کاتژمێر لە لایەن هەندێک لە هەڤاڵەکانیانەوە کە خوێندەواریان هەبوو وانەی فێربوونی زمانی كردي یان پێگوتراوەتەوە.
پاش مامەڵەى خراپى جەعفەر باقرۆڤ لەگەڵ هەڤاڵانى، بڕیاردەدرێت کەمپە سەربازییەکە له ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ له كۆماری ئازه‌ربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ كۆمه‌ڵگای چرچوك لە نزیك تاشكه‌ندی پایته‌ختی كۆماری ئۆزبه‌كستان و له‌وێش لە مه‌شقی سه‌ربازی بەردەوام دەبن.
لە ئاداری ١٩٤٩ له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵانی به شێوه‌ی ده‌سته و تاخم به شه‌مه‌نده‌فه‌ر به‌سه‌ر گونده هه‌ره‌وه‌زییه‌كانی یەكێتی سۆڤیەت له كێڵگه‌ی كۆلخۆز و سۆلخۆزەکاندا دابەشدەکرێن، لەژێر چاودێرى (کی جی بی) لەبەشە دژوارەکان کارى کشتوکاڵى دەکەن، ساڵى ١٩٥١ وێڕاى هەڤاڵانى بەدیدارى بارزانى نەمر شاد دەبێتەوە، دواى ئەو دیدارە، الوضع ژیانیان تاڕادەیەک باشتر دەبێت.
دواى هەوڵێکى زۆر و ناردنى چەندین نامە لەلایەن جەنەڕاڵ بارزانییەوە بۆ ستالین، دواجار نامەیەک دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانى باسى دەردەسەرییەکانى هەڤاڵانى خۆی دەکات و ئەویش دەستبەجێ بڕیارى پێکهێنانى لێژنەیەک دەدات بۆ لێکۆڵینەوە لە الوضع هەڤاڵانى بارزانى و دواجار بڕیارى لێژنە ئەوە دەبێت کە هەموویان لە شارى ڤریڤیسکى کۆبکرێنەوە، بۆیە غەزالی میرخان لە مانگی تشرینی دووه‌می ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤریڤیسكی لە سۆڤیەت.
لە ساڵى ١٩٥٨ حکومەتى کۆمارى لە العراق بە سەرۆکایەتى عەبدولکەریم قاسم دادەمەزرێت، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩ و بەپێی هەردوو ماددەی سێیەم و حەفتەم و بڕگەى (أ) لە ماددەی دەیەم و کارکردن بە ماددەی (١١) بە پشت بەستن بە یاسای هەموار کراوی ژمارە ١٩ لە ساڵی ١٩٥٩، خۆی و هەڤاڵانی کە بەشدار ثورة ايلول بارزانیان کردبوو بەر لێبوردنی گشتی کەوتوون و لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵانی لە ڕێگەى بەندەرى ئۆدیسا به که‌شتیی گرۆزیا له دەریاى ڕەش دەپەڕێتەو و لەتەنگەى مەڕمەڕە دێتە دەریاى سپى ناوەڕاست و لەڕێگەى تەنگە سوێز و دەریای سوورەوە لە ١٦ى نیسانى ١٩٥٩ دەگاتەوە به‌نده‌ری به‌سڕەوە له باشووری كۆماری العراق، لەلایەن خەڵکى كرد و عەرەب وەک قارەمان پێشوازی کراون، دواتر گه‌ڕاوه‌ته‌وه كوردستان.
غزالى ميرخان ژاژۆکى لە ساڵی عام ١٩٦١ بەشداری ثورة ايلول بووە و لەگەڵ مصطفى بارزاني نەمر دەچێتە دەڤەرى بادینان و لە شەڕەکانى گەلی زاویتە، زاخۆ، چیای مەتین و گارە، مریبا، چیای سەری ئاکرێ، پیرس، بێدارۆن وپیرەفات بەشدارى دەکات، لە شەڕى چیای سەرێ ئاکرێ بریندار دەبێت.
دواى جێگیربوونى پیشمرگة و دامەزراندن و ڕێکخستنى لەشکرى هێزى پیشمرگة ی ثورة ايلول، لەگەڵ بارزانى نەمر دەچێتە دەڤەرى باڵەکایەتى و پلەى فەرماندە ی پیشمرگة وەردەگرێت، لەبەشى پەیوەندیەکانى خارج و ناوخۆى مقر بارزانی کاردەکات.
دواى ڕێککەوتنامەى ١١ى ئادارى ١٩٧٠ کاتێک پیشمرگة لە هێزى پاسەوانى حدود ڕێکخران، غزالى ميرخان ژاژۆکى دەبێتە ئامر هێزى کاوە، تا ساڵى ١٩٧٤ و دەسپێکردنەوەى شەڕى نێوان شۆڕش و الجيش العراقي لەو ئەرکە بەردەوام دەبێت. ساڵانى ١٩٧٤ و ١٩٧٥ لە شەڕەکانی سەفین، شەکرۆک، ئاسۆس و پشدەر بەشدارى دەکات.
غزالي ميرخان جاژوكي، في عام 1979 عاد من مدينة كرمان في إيران إلى شرق كوردستان واستقر في مدينة نقدة، وفي العام نفسه انضم إلى قوات البيشمركة التابعة لثورة كولان، حيث كلفته القيادة المؤقتة للحزب الديمقراطي الكوردستاني بمهام قائد قوات حمرين، وبصفته قائداً لتلك القوات شارك في معارك خنيرة ولولان وخوكرك في منطقة برادوست.
في عام 1991 شارك غزالي ميرخان جاژوكي في انتفاضة شعب جنوب كوردستان، وشارك في تحرير مدينتي السليمانية وكركوك والانتفاضة. وتكريماً لنضاله وكفاحه في سبيل كورد وكوردستان، وفي المؤتمر الحادي عشر للحزب الديمقراطي الكوردستاني عام 1993 من قبل الرئيس مسعود بارزاني تم منحه ميدالية بارزاني الخالد.
المصادر:1. أرشيف هيئة موسوعة الحزب الديمقراطي الكوردستاني.
2. مقابلة مع عباس غزالي، بيرمام 6 شباط 2024.
3. شعبان علي شعبان، بعض المعلومات السياسية والتاريخية، الطبعة الثالثة، (أربيل - مطبعة روجهلات - 2013م).
4. مسعود بارزاني، بارزاني والحركة التحررية الكوردية 1931 - 1958، (دهوك - مطبعة خبات - 1998م).
5. نجف قولي بسيان، من مهاباد الدامية حتى ضفاف آراس، ت. شوكت شيخ يزدين، الطبعة الأولى، (بيرمام - اليوبيل الذهبي للحزب الديمقراطي الكوردستاني - 1996م).
6. كاروان محمد مجيد، البارزانيون من مهاباد إلى السوفيت، الطبعة الأولى، (السليمانية - مطبعة باوند - 2011م).