پشتێ کو پارتی بێس لە عێراقە بیکودەتا لەشکری یا تیرمەها ١٩٦٨ان بوو دەستحیلاتدار، دیسا شەر و ئیرەشەکانەوەی لەسەر کوردستانە دژوار کرد، دێڤەی بەهدینان یەک ژی وان ناوچەیان بوو کو ژی ئالیەی ئارتەشە عێراقە وە جی بۆ سەروری و راکیرنەوەی هەموو ئاستنگیەکان لە پێشیا دەستحیلاتە لەشکری یا کو ئەو چەند ساڵن ژی بۆ وە تێکوشین و شەر دیکن، راستەی ئیرەشە ئارتەشە عێراقە هات، بۆ ئەو ئامانجە لەسەر زۆر ناوچەی کوردستانە چەند ئیرەش پێک هەن و زۆر سیڤیلە بێگناه کوشتن و کۆمکوجی کرد، داستانەی گوندی سۆریا یەک ژی وان زنجیرە تواوە، کۆمکوجی و بەلەنگاز بوو کو ئارتەشە عێراقە یا هۆف ژی بۆ داماندن و بەھێزکردنی پێگەیەکەی لە هەمبر رەسەرکردایەتی شۆڕشە گەلی کورد و گەلی کورد پێک هەن.

سۆریا گوندێکی بچووکە لە دێشتە سیلێوانەی ناوچەی زاخۆی و چەند کیلۆمتران دووری پێشەبوریە، دیکەوە ئالیەی چەپەی چەمە دیکلەیە لە سێگۆشەی سێنوری سووریا-تیرکیە-عێراقە، هەژماری خەڵکی وە نێزیکەی ٢٠ مالباتن بوو، پێرانیان خریستیا بوو، کو بە چەندین و ئاژالوانیە میجول دابن.

دی ١٦ی ئیلونا ١٩٦٩انە، لەسەر ڕێیە سەرەکی یا نێزیکەی گوند، مایینەک بەتیرومبێلەکە ئارتەشە عێراقە دەتەقیا و دی ئەنجامەدا هەموو ڕەوەیەکان وە هاتن کوشتن و بەریندارکردن، یەک ژی کوشتەکان ئەفسەرەکی لەشکری یە بەنەوەی ئەبدولوهەب ئەبدولکەریمە، ژی بەر کو گوند نێزیکەی جیهە بویەرە بوو، بە هینجەتا تولهیلدانە یەکسەر هێزەکی مەزینە لەشکری شاندن گوند، دەمەی خەڵکی دیوە کو کاروانە لەشکری بەر بگوندی وە نیشتە، موختارە گوند، کەشی شەو و شوفێرە وە کو وەک میوان چوان گوند، چوان پێشیا ئارتەشە عێراقە، هێزەکان ئارتەشە عێراقە بەر فەرمانداری میلازیم ئەبدولکەریم ژی تابوڕا ٤ ی لەوایە ٢٣ بوو، دەمەی هاتن جێم پێشوازیکەرانی گوند، بێی پەرس، رەوەکردن و گوهرداریکردنەوەی وان هەرسیان گرتن، فەرمانە گولەباران کردنی وان دان و ئەو دی خونیەدا گەویزاندن.

پاشە دۆرە گوند گرتن و گوندیەکان کو ژن، زارۆک، مەزین و زارۆکیش لە ناو دا هەبوون بە زۆرە ژی مالەکانەوە درخستن، خستنی سیم (پەرژانەکە) و ئەو گرتن، پاشە بە شێوەیەکی بێ رەحم گولە بەرەدان وان و کۆمکوجی پێک هەن، ئەفسەرە لەشکری یە بێسەی بەر ئەو یەکە رانیوەستیا، لە جەنازەکان گەریان، گولە لە مەجیەی کەسان ساک هەشت و هەتا کو هەموو کەسان لە تێلەدا ئاسێ مابن کۆمکوجی کرد، پەشتە فەرمانە شەویداندنی خانەکان و وەرانکردنی گوند دا، ئەو یەکە دین ژی سیاسەتەکان پێلانکری یەکەی رەژیمە بێسە لە گوندیەکان کوردستانە بوو ژی بۆ تێکبیرنەوەی جێرخانەی ئابوری کو بێسە سیاسەتی شەویداندنی ئاخە تێ ناسکرن، دی دەمە شەویداندنی گوند دا ٥ زارۆک لە دەپۆیەکی گەنی مێدین دێتین و هەر پێنجیش گولەباران کرد، بە ئەو جێ نەسکینین لە جەنازەی شەهیدان گەریان، هەقارت لە وان کرد و دەست بە تالانکردنی زەریان ژنانی کرد، دەست و زەنگیلەکان وان جێ کردەوە کو خەلک و بازینەکان وان جێ بکەن.

بە گشتی هەژماری قوربانیان بوو ٣٩ کو ژی وان ٩ ژن و ١١ زارۆکین، ئەو هەموو لە دوو چالاکیەکانەوە هاتن وەشارتن، یەک ژی بۆ ژنانی و یە دینیش ژی بۆ مەران لە نێزیکەی گوند، هەلبەت تیشتە کو لە ئوپەراسیۆنە لەشکری یا ئارتەشە عێراقە لە دژی سیڤیلان و کەسان بێگناه ên وەک ژن و زارۆکان تێ دێتین، تواوەکە ژی هەموو سێنۆرەکان وەجدانی مروڤی دەرباس کریە، چویە لە خانە قیرکیرنە هەری هۆفانە لە دژی مروڤاهیە لە تەواوی سەدساڵە داوین دا.

چاوکانەی:

  1. مەسعود بارزانی، بارزانی و تێوگەرە ریزگاری کورد، بەرگ ٣، بەش ١، شۆڕشی ئیلونە ١٩٦١-١٩٧٥، چاپە ١ ٢٠٠٤.

  2. هوجین مەسعود سەرنی، شۆڕشی ئیلونە لە دێڤەی بەهدینان ١٩٦١-١٩٧٥، چاپە ١، ٢٠١٨.

  3. ئاری کەریم، چەند ڕوپەلە زەندە لە شۆڕشی ئیلونە دا، چاپخانەی خەبات، دهوک ١٩٩٩.

  4. ئیبراهیم جەلال، باشووری کوردستان و شۆڕشی ئیلونە ئاواکیرن و هیلویشین ١٩٦١-١٩٧٥، چاپە چەرمین، ٢٠٢١.

  5. هەوکاری کەریم هەما شەریف، شۆڕشی ئیلونە ١٩٦١-١٩٧٠، چاپە ١- چاپخانەی زانیاری سەلاحەدین، هەولێر، ٢٠١٢.