یونس مصطفی عمر در سال ١٩٣٠ در روستای شانه‌در از توابع شهرستان مِیرگه‌سور در استان اربیل متولد شد. او متأهل بود، در سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول، آواره ایران شد و در اردوگاه زیوه در کردستان ایران ساکن شد. در سال ١٩٩٤ پس از قیام به کردستان عراق بازگشت. در سال ١٩٩٥ درگذشت.
کارنامه مبارزاتیدر سال ١٩٤٣ و پس از بازگشت ملا مصطفی بارزانی از سلیمانیه به منطقه بارزان و برافروختن شعله انقلاب دوم بارزان (١٩٤٣- ١٩٤٥)، به صفوف لشکر انقلابی پیوست و در نبردهای تصرف پاسگاه‌های پلیس منطقه بارزان شرکت کرد. در سال ١٩٤٥ و پس از شکست انقلاب، همراه با جنگجویان و خانواده‌های بارزانی به کردستان ایران (ایران) آواره شد و پس از تأسیس جمهوری دموکراتیک کردستان در مهاباد در اوایل سال ١٩٤٦، در نیروی بارزان به پیشمرگه جمهوری تبدیل شد و پس از سقوط جمهوری دموکراتیک کردستان در ماه دسامبر سال ١٩٤٦، همراه با لشکر انقلابی بارزان به فرماندهی ژنرال مصطفی بارزانی پس از چندین نبرد و دلاوری در برابر ارتش شاهنشاهی ایران، از طریق منطقه نازدارداغ در سه‌راهی مرزی ایران-عراق-ترکیه به کردستان عراق بازگشت و در صفوف لشکر در منطقه ایل مزوری مستقر شد.
در ٢٢ ماه مه ١٩٤٧ ژنرال مصطفی بارزانی را به سوی اتحاد جماهیر شوروی همراهی کرد و در نبرد «گلی کوتول» (قطور) و نبرد پل ماکو شرکت کرد و پس از سختی‌ها و مشقت‌های فراوان، در ١٨ ماه ژوئن ١٩٤٧ از رودخانه ارس که در مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، به سوی شوروی عبور کرد.
پس از رسیدن به اتحاد جماهیر شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ همراه با تمام همراهانش در شهر «نخجوان» جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در مجتمعی سرباز که با سیم خاردار محصور شده بود، جای داده شدند و توسط گروهی از سربازان نگهبانی می‌شدند و از لحاظ خوراک، پوشاک و تردد مانند اسرای جنگی با آن‌ها رفتار شد. سپس به دستور دولت شوروی بین مناطق آغدام، لاچین، آیولاخ و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در تاریخ ٢٣ همان ماه، لباس نظامی دریافت کردند و تحت نظارت افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت آموزش نظامی دیدند. در همان حال روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از همراهانشان که سواد داشتند، به آن‌ها درس یادگیری زبان کردی داده می‌شد.
پس از بدرفتاری جعفر باقر‌اف با همراهان بارزانی، تصمیم گرفته شد که اردوگاه نظامی در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی «تاشکند» پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل شود و در آنجا نیز به آموزش نظامی ادامه دادند.
در مارس ١٩٤٩ همراه با همراهانش به صورت دسته‌ها و گروه‌ها با قطار در میان روستاهای تعاونی اتحاد جماهیر شوروی تقسیم شدند و در مزارع کلخوز (زمین‌هایی که مردم به صورت اجاره‌ای از دولت می‌گرفتند و سپس سهم دولت را می‌دادند) کار می‌کردند.
پس از تلاش‌های فراوان و ارسال چندین نامه توسط ژنرال بارزانی به استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین رسید که در آن بارزانی دردهای همراهان خود را شرح داده بود و او نیز بی‌درنگ دستور تشکیل کمیته‌ای برای بررسی وضعیت همراهان بارزانی را صادر کرد و سرانجام تصمیم کمیته بر این شد که همه آن‌ها در شهر «وریوسکی» جمع شوند، بنابراین یونس مصطفی عمر در ماه نوامبر ١٩٥١ به شهر وریوسکی در شوروی رفت.
در سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تأسیس شد، یونس مصطفی عمر در ١٦ آوریل ١٩٥٩ همراه با همراهانش با کشتی «گروزیا» از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت.
در سال ١٩٦١ به نیروی پیشمرگه انقلاب ایلول پیوست و پیشمرگه شد و در نبردها شرکت کرد. در سال ١٩٨٥ به نیروی پیشمرگه انقلاب گولان پیوست و پیشمرگه شد.
منابع:١- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین جایزه تقدیر، جلد اول، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م).
٢- حمید گردی، چکیده تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل- سازمان چاپ و نشر آراس- چاپخانه وزارت آموزش و پرورش- ٢٠٠٤م).
٣- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل- چاپخانه روژهه لات- ٢٠١٣م).
٤- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل- چاپخانه وزارت آموزش و پرورش- ٢٠٠٢م).
٥- عبدالرحمن ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان بین سال‌های ١٩٣١- ١٩٩١، چاپ اول، (اربیل- چاپخانه وزارت فرهنگ- ٢٠٠١م).
٦- عبدالله غفور، فرهنگ جغرافیای اربیل، (اربیل- انتشارات آکادمی کردی- چاپخانه حاجی هاشم- ٢٠١٥م).
٧- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه- چاپخانه په یونت- ٢٠١١م).
٨- از یادداشت‌های فرمانده شهید حه‌سو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز همراه با بارزانی، رفتن بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول، (اربیل- چاپخانه روشنبیری- ١٩٩٧م).
٩- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، انقلاب ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ در عراق، (بغداد- دار الرشید للنشر- ١٩٧٩م).
١٠- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد ١٩٣١- ١٩٥٨، (دهوک- چاپخانه خبات- ١٩٩٨م).
١١- نجف‌قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، ترجمه شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - یوبیل طلایی حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦م).
١٢- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.