Di hezîrana 1963an de, hikûmeta Îraqê hewlên xwe yên ji bo bidawîkirina şoreşa Kurdî bi destpêkirina êrîşên xwe yên li ser deverên şoreşgerî li beşên cuda yên Kurdistanê zêde kir. Piştî ku artêşa Îraqê û çeteyên (caş) li eniya Akrê karîn kontrola Sarê Akrê û Çiyayê Pers bi dest bixin, Mela Şînî, fermandarê Hêzên Pêşmerge, û pênc Pêşmergeyên din di topbarana giran de şehîd bûn. Vê yekê bandoreke neyînî li ser moralê Pêşmerge kir. Hêzên Pêşmerge van pozîsyonan hiştin û vekişiyan Bleyê û Rezanê da ku xeteke din a berevaniyê ava bikin da ku rê li ber ketina artêşa Îraqê ya bo Barzan bigirin, mebesta wan a sereke gihîştina Barzan û wêrankirina wê bû.
Di 31ê Tîrmeha 1963an de, Lîwaya 1an a Artêşa Iraqê, ku ji lîwayên 1an û 4an pêk dihat, û bi beşdariya 7,000 çeteyên (caş) ên Zebarî, Sûrcî, Goran, Harkî, Şerfanî, Êzidî, Koçer û Berwarî. Wan ji quntarên Çiyayê Pers ber bi Bleyê ve meşiyan, Çemê Mezin (Zêyê Gewre) derbas kirin, Bleyê û derdora wê dagir kirin û li her du aliyên çem bi cih bûn. Di wê demê de, baregeha Mistefa Barzanî hîn li Geliyê Dalaş, li rojhilatê gundê Safte bû, dema ku artêşa Îraqê baregeh bi çend balafirên şer bombebaran kir. Bi mebesta girtina Mistefa Barzanî, rêberê Şoreşa Kurdistanê, û Mesûd Barzanî, yê ku pê re bû, ligel 15 parêzvanên Pêşmerge. Lêbelê, wan karî li hember wan berxwe bidin û xwe ji êrîşa artêşê û caşan biparêzin û sax bimînin.
Di wê kêliyê de, serokatiya şoreşê telgrafek wergirt ku artêşa Îraqê dixwaze di 4ê Tebaxê de êrîşî Barzan bike. Mistefa Barzanî ferman da ku xeteke berevaniyê li Mle Sarije di navbera Bleyê û Barzan de were avakirin da ku rê li ber ketina artêşa Îraqê ya bo Barzan û wêrankirina wê bigire, û rê li ber hikûmetê bigire ku bi mebestên xwe şa bibe. Ji ber ku Mistefa Barzanî bi xwe li wir bû û rasterast çavdêriya şer dikir. Ji bo avakirina xeta berevaniyê, wî ferman da fermandarê Pêşmerge Huseyîn Mergasorî ku berpirsyariya eniya şer bigire ser xwe. Divê ew pozîsyonên xwe li Mle Sarije ava bikin û rê li ber pêşveçûna artêşa hikûmetê û caşan bigirin ku negihîjin Barzan.
Huseyîn Mergasorî ferman da Pêşmergeyan û ew li pozîsyonan belav kirin û li benda saeta sifir li navenda xeta berevaniyê man. Berî ku êrîş dest pê bike, hikûmetê pozîsyonên Pêşmerge bi top û balafiran rojek û şevekê bombebaran kir. Dûv re, di sibehê 4ê Tebaxa 1963an de, wan bi êrîşeke mezin û berfireh û bi her cure çekên giran û sivik êrîşî pozîsyonên Pêşmerge kirin. Pêşmergeyan bi çekên sivik ên ku di destê wan de bûn, ku tê de çeka makîne û hejmarek demançeyên Bruno yên Brîtanî hebûn, li hember wan sekinîn. Piştî 10 saetan şer, Hêzên Pêşmerge karîn êrîşa artêş û caşan bi windakirina bi dehan kuştî û birîndaran têk bibin û neçar kirin ku vekişin, û cenazeyên 40 kuştiyan li qada şer hiştin. Lêbelê, ji hêza Pêşmerge fermandarê Pêşmerge Huseyîn Mergasorî û sê Pêşmerge şehîd bûn û yekî din jî birîndar bû.
Du roj şûnda, di 6ê Tebaxê de, hêzên hikûmetê berê xwe dan rojhilat da ku Rezanê dagir bikin, baskekî din ê xeta berevaniyê di bin fermandariya Ûzer Dolamarî, Omer Axa Dolamarî û Halî Dolamarî de bû, ku bi qasî 200 Pêşmergeyan pê re bûn. Piştî topbarana giran li derdora Pira Rezanê, hêzên artêş û caşan dest bi tevgerê ber bi pirê kirin. Pêşmerge di pozîsyonên xwe de xwe veşartibûn heta ku leşker û caş gihîştin pirê û hinek ji wan derbas bûn, wan ji nişka ve bi baraneke guleyan êrîşî wan kirin. Leşker û çete tevlihev bûn û rêzên wan têk çûn. Êrîşa wan hat şikandin û ew reviyan. Vê carê wan cenazeyên 36 kuştiyan li qada şer hiştin, 14 ji wan ketin nav Zêyê Gewre û avê birin.
Eşkere ye ku Hêzên Pêşmerge tenê hawaneke 3-inçî bi tenê 12 guleyan hebû, 6 ji wan li dijmin hatin teqandin û 6 ji wan hatin hilgirtin. Lê bi bextê Pêşmergeyan, guleya yekem li komek caşan ketibû û hinek ji wan kuştibûn, rewşeke xeternak ji bo artêş û caşan çêkiribû.
Piştî têkçûna hêzên hikûmetê di êrîşê de, wan êrîşeke din li ser gundê Hostan li rojhilatê Barzan fikirîn. Hêzên Pêşmerge di bin fermandariya Sako Kanialnjî de, ku şûna Huseyîn Mergasorî girtibû, ligel rayedarên din ên Pêşmerge, pozîsyonan xurt kirin û xeteke berevaniyê ava kirin. Wan soz dan ku rê li ber artêşa hikûmetê bigirin ku planên xwe pêk bîne. Pêşî, wek her carê, artêşa Îraqê dest bi topbarana giran a eniyan û êrîşên hewayî kir. Dûv re, di sibehê 8ê Tebaxa 1963an de, wan êrîşeke mezin da destpêkirin. Hêzên Pêşmerge zû êrîş têk birin û ew neçar kirin ku bi dehan kuştî û birîndar li qada şer bihêlin û birevin. Hêzên Pêşmerge tenê şehîdek û du birîndar hebûn.
Piştî êrîşa 10ê Tebaxê û rojên li pey wê, du êrîşên din ên artêşa Îraqê û çeteyan (caş) kampanyayek li ser bilindahiyên li pişt gundê Asta da destpêkirin da ku kontrola gundê Rezanê bi dest bixin. Lêbelê, wan di her du êrîşan de jî biser neketin, lê bi tundî hatin têkbirin, wan windahiyên kuştî û birîndaran hebûn û çar leşkerên wan hatin girtin. Hêjayî gotinê ye ku Mistefa Barzanî, rêberê Şoreşa Kurdistanê, her tim ji nêz ve çavdêriya şer dikir.
Hikûmeta Îraqê, ji bo tolhildana hemû têkçûnên xwe yên li pey hev, berdewam kir li ser topbarankirin û bombebarankirina Barzan û gundên derdorê heta ku ew wêran kirin.
Piştî têkçûn û ziyanên giran ên li her du eniyên şerê Barzan û Şêrwanê ku artêşa Îraqê dîtin, rewşa artêşa Îraqê gelek aloz û şok bû, lewma Lîwayê Rêveber Îbrahîm Feysel Ensarî, fermandarê dabeşa duyem li eniyên Çama û Şêrwan Mezin, bi telgrafekê agahî da Tahir Yehya, sererkanê artêşê û pêşniyara çareseriyeke aştiyane kir. Sererkan bêdilbûna xwe nîşan da û ji wan re got ku bi Şêx Ehmed Barzanî re têkilî daynin. Di 22ê Îlona 1963an de, Ensarî nameyek bi rêya Seîd Esed Şetn şande ji bo Şêx Ehmed û jê xwest ku şandeyekê ji bo wî û parêzgarê Hewlêrê bişîne ji bo danûstandin û rêkeftinê. Piştî şêwirîna bi rêberê şoreşger Mistefa Barzanî, Şêx Ehmed biryar da ku bi nameyekê bersiva Ensarî bide.
Di encama danûstandinên di navbera Şêx Ehmed û hikûmeta Îraqê de, ya ku daxwaza çekdanîna Barzaniyan dikir, Şêx Ehmed daxwaza vekişîna artêş û caşan ji hikûmetê kir. Di encamê de, wan li hev kirin ku Barzanî di 10ê Cotmeha 1963an de li ser daxwaza Şêx Ehmed herêma Barzan bicîh bihêle û vegere herêma Soran û Balekayetiyê. Êrîşa leşkerî ya hikûmetê li dijî herêma Barzan bi dawî bû û aştî li herêmê pêk hat.
Çavkanî:1. Hojîn Mesûd Sernî, Şoreşa Îlonê li devera Behdînan 1061- 1975, çapa yekem, 2018.
2. Hacî Mîrxan Dolemerî, Geryan bi dû dadperweriyê da, berga yekem, çapa duyem, Çapxaneya Esra, Tehran, 2021.
3. Mesûd Barzanî, Barzanî û bizava rizgarîxwaza Kurd, berga sêyem, beşa yekem, Şoreşa Îlonê 1961-1975, ç: yekem 2004.
4. Welî Zubêr Hostan, Çend bûyer û serpêhatî di şoreş û raperînên Barzan de, ç: yekem, Çapxaneya Rojhilat, Hewlêr, 2017.
5. Karwan Cewher Mihemed, Îdrîs Barzanî 1944- 1987 Jiyan û rola siyasî û leşkerî di bizava rizgarîxwaza Kurd de, Çapxaneya Hêvî, Hewlêr, 2019.
6. Xazî Adil Gerdî, Pêşmergeyek di xizmeta rêbaza Barzanî de Hecî Bîroxî, berga yekem çapa duyem, Tirkiye, 2021.
7. Haşim Şêrwanî, Devera Barzan, Cografya-Dîrok-Çand, çapa yekem Çapxaneya Wezareta Rewşenbîrî, Hewlêr, 2008.