Di navbera 19ê tîrmehê heta 5ê îlona 1988an de, şer û pevçûnên mezin û berfireh di navbera hêzên Pêşmerge û artêşa Iraqê (rejîma Be's) de li devera Xwakurkê ya ser bi herêma Bradostê rû dan, ku artêşa Iraqê êrîşeke berfireh li sêgoşeya sînorî (Iraq, Îran û Tirkiye) ji bo kontrolkirina navçeyên di bin destê şoreşê de dest pê kir, û di nava 45 rojên şer û êrîşan de, hêzên çekdar ên Iraqê li hember hêzên Pêşmerge têk çûn û ziyanên mezin ên canî û madî dîtin, û di 5ê îlona 1988an de bi çend sedeman serkirdayetiya şoreşê biryara vekişînê da.
Xwakurk:
Devera Xwakurkê dikeve herêma Bradostê û ji 30 gundan pêk tê, li sêgoşeya sînorî (Iraq - Îran - Tirkiye) cih digire, rûbera wê nêzîkî 150 kîlometre çargoşe ye, çend çiya û lûtkeyên bilind hene û rêzeçiyayên bilind û zehmet ên xwedî girîngiya stratejîk û navdar dihewîne, ji wan çiyayên Şilî, Serê Çalê, Kûrawa, Bênlîs, Brîmîşka, Jotê Bra, Şekîw, Kamîşe, Dalanber, Odil Kevî, Nazdarî Dax, Armûş, Çiyayê Dêl, û li başûr, Çiyayê Reş û Çiyayê Kitik, dever ji newalekê li pişt gundê Lîlikan heta sêgoşeya sînorî ya her sê welatan dest pê dike, ku newalek kûr e û çiya ji her alî ve dorpêç kirine, sînorên Xwakurkê ji gundê (Binê) heta sînor dirêj dibin, û gundê Xezne wekî dawî gundê newala Xwakurkê tê hesibandin.
Hêjayî gotinê ye ku serkirdayetiya şoreşê di hezîrana 1982an de, baregeha xwe ya sereke li herêmên Bêrkem û Lolan ên devera Bradostê ava kir, herwiha baregehên wê berfireh bûn heta ku Malê Mela, Diraw, Kûyzerş û Xnêre jî li xwe girtin, bi vî awayî dever bû navendeke girîng a serkirdayetiya şoreşê, û ev xalek girîng a guhertinê di jîngeya şoreşê û têkoşîna Pêşmerge de bû, ji ber ku gaveke mezin bû di nêzîkkirina serkirdayetiya şoreşê ji bingeha cemawerî de û bandoreke erênî li ser çalakirina komên Pêşmerge ji bo cîbicîkirina êrîşên wan li ser sazî û baregehên serbazî û partîtî yên rejîma Be's hebû.
Sedema derketina destana Xwakurkê
Partiyên siyasî yên Kurdistanî di dirêjahiya Sala 1987an de serkeftinên mezin di gelek çalakiyên bereyî yên hevbeş de tomar kirin, ku karîn derbeyeke kujer li rejîma Be's bidin û dest bi ser hejmarek bajar, bajarok û deveran de bigirin, û ev yek hanek bû ji bo hêzên Kurdistanî ku bereyeke bi navê Bereya Kurdistanî di tîrmeha 1987an de ava bikin. Tevî vê yekê, hikûmeta Iraqê di şerê xwe yê heşt salî yê li gel Îranê (1980-1988) de rastî gelek têkçûnên mezin hat, bi taybetî di vegerandina Fawê de, û serokê Iraqê yê wê demê Sedam Husên li hember Îranê di wî şerî de têk çûbû û şikestibû, û ew hay ji xetereya ji destdana desthilatê bû, lewra têkiliyên xurt li gel welatên rojhilatî û rojavayî, bi taybetî di warê kirîna çekan de ava kir, û piştgiriya navdewletî ya ji bo Iraqê li hember Îranê gihîşt lûtkeyê û Sedam Husên û rejîma Be's ev piştgirî bi dest xist, bi taybetî di vegerandina Fawê de, ku ev yek rejîma Be's han da ku bi planeke pîs berê xwe bide Kurdistanê da ku kîn û hovîtiya xwe li ser Kurdan birijîne, û di adara 1987an de xizmê xwe Elî Hesen El-Mecîd, ku di nav Kurdan de bi (Elî Kîmyawî) tê naskirin, wekî nûnerê xwe li bakur destnîşan kir, yê ku serokê dezgeha îstixbarata dewletê û endamê serkirdayetiya Partiya Be's bû, û desthilata mutleq li ser hemû sazîyên dewlet û partiyê jê re hat dayîn, ku tê wateya ku wî dest bi vegerandina serweriya rejîma Be's bo ser hemû Başûrê Kurdistanê kir.
Û ji bo gihîştina bi hemû navçeyên Başûrê Kurdistanê ku ji ber şerê li gel Îranê ji dest dabûn, rejîma Be's kampanyayeke jenosîdê ya trajîk di heşt qonaxan de bi navê Enfalê dest pê kir, ji meha sibatê dest pê kir û heta dawiya nîsana 1988an berdewam bû, bi piştgiriya tank, Topxaneya Şoreşê û balafirên şer û çekên komkuj (çekên kîmyayî) li Germiyan, Helebce, Barzan, Soran, Amêdî, Zaxo û Duhokê, û di encamê de, bi sedan hezar sivîl şehîd bûn, birîndar bûn û hatin veşartin, di nav wan de zarok, jin, ciwan, kal û pîr û seqetên zindî li çolên başûr û navenda Îraqê, û gelekên din ji ber tirs ji zordariya Be's reviyan Îran û Tirkiyeyê, ya ku binesaziya aborî ya Kurdistanê bi wêrankirina gund, xanî, mizgeft, dibistan û nexweşxaneyan têk bir.
Û ji ber tirs û tirsandina ku rejîma Be's li seranserê Başûrê Kurdistanê bi giştî û navçeyên di bin kontrola Pêşmerge de bi taybetî pêk anî, xelk li rêyekê digeriyan ji bo derketina ji zordariya rejîma Be's û penaberbûna bo welatên cîran. Di vê çarçoveyê de gelek ji cemaweriyê koçber bûn û gihîştin sînor, ji aliyê xwe ve artêşa Iraqê operasyonên xwe yên serbazî ji bo gihîştina bi sînor û rêgirtina li kombûna koçberan berdewam kir, û hêzên Pêşmergeyên Kurdistanê biryar dan ku wekî erka neteweyî ji bo parastina koçberan li devera ku bi sêgoşeya (Iraqî - Îranî - Tirkî) li Xwakurkê tê naskirin, li hember êrîşkarên rejîmê bisekinin.
Armanca din a rejîma Be's di vê kampanyaya serbazî de destgirtina bi ser rêya sereke ya Şaxa Yekem li Badînanê de bû ku diçû serkirdayetiyê û navçeyên din, ji bo ku sînorê Badînanê bi temamî bibire, û rê li ber hatinûçûn û peywendiyê li gel serkirdayetiya şoreşê bigire.
Hêzên Iraqî yên beşdar:
Artêşa Iraqê û hêzên hikûmetê di êrîşa li ser devera Xwakurkê de ji van yekîneyên serbazî û hêzên çekdar pêk dihatin:
Firqeya 33 ya ser bi Feyleqa 5
Firqeya 45 ya ser bi Feyleqa 1
Firqeya 18
Firqeya 35
Lîwaya 66 a hêzên taybet
Lîwaya 68 a hêzên taybet
Lîwaya 702 a peyade
Fujê yekem ê komando yê Firqeya 33
Lîwaya 402 a peyade
Lîwaya 120 a komando
Lîwaya 2 a hêzên navxweyî
Fujê 3 yê Lîwaya duyem a komando û Fujê yekem ê komando yê serbixwe yê ser bi Firqeya 3
Hêzên çekdar ên kirêgirtî (caş) fujên sivik
Pênc ketîbeyên topxaneya meydanî û hejmarek ji hewanan
Sê ketîbeyên tankan
Hejmareke mezin ji balafirên şer û helîkopteran
Hêzên şoreşê yên beşdar:
Hêzên Pêşmerge yên ku di destana Xwakurkê de beşdar bûn, rêjeyeke mezin ji hêz û rêxistinan pêk dianîn, bi piştgiriya û çavdêriya rasterast a serok Mesûd Barzanî.
1- Hêza koçberan ji rêxistinên 16ê Tebaxê, 11ê Îlonê, û 26ê Gulanê, rêxistina Rêbaz pêk hat.
2- Hêza Barzan ji rêxistinên Qelender, Bîran, Şêrîn, Zozik, Brûsk pêk hat..
3- Hêza Hemrîn ji rêxistinên Sefîn, Ezmer, Sekirme pêk hat.
4- Hêzên Xebat ji rêxistinên Wasaka û Carcil.
5) Rêxistinên ser bi serkirdayetiya şoreşê rêxistinên Karox, Sordash, Kovind, Korz, Aras in.
6- Desteya taybet a Topxaneya Şoreşê.
7- Hêzên piştevaniya Babakirkirkê yên ser bi Şaxa Sêyem a Partiya Demokrat a Kurdistanê.
8- Hêzên piştevaniya Zemnako yên ser bi Şaxa Çarem a Partiya Demokrat a Kurdistanê.
9- Hêzên berxwedana gel.
10- Hêzên ser bi şaxên (Duyem, Sêyem û Çarem) ên partiyê.
11- Mefrezeyek ji Partiya Komunîst a Iraqê.
12- Komîsyona azadiyê û berpirsiyarê wê Elî Şaban, lê erkên xwe bi çavdêrî û piştgiriya Nêçîrvan Barzanî pêk dianî, û erka wê dabînkirina jînge û pêdiviyên taybet bi bereyên şer bû, û baregeha wê li komelgeha Zêwe bû.
Derketina şer û êrîşan:
Di 17ê tîrmeha sala 1988an de, Komara Îslamî ya Îranê bi Îraqê re agirbest qebûl kir, û du roj piştî wê, yanî di 19ê tîrmeha sala 1988an de, artêş û hêzên çekdar ên girêdayî rejîma Be'sî êrîşeke berfireh li ser deverên di bin kontrola şoreşê de li herêma Xwakurkê ya li Bradostê pêk anîn. Tenê çend hefte mabûn ku şerê heşt salan ê di navbera her du welatan de bi dawî bibe, hêzên Pêşmergeyên Kurdistanê bi fermandariya rasterast a Serok Mesûd Barzanî biryar dan ku axa Kurdistanê û jîngeya wan kesên ku ji ber zilm û zordariya rejîma Be'sî reviyabûn ser sînor biparêzin, bi beşdariya fermande Fazil Mîranî، Hemîd Efendî, Zeîm Elî, Azad Qeredaxî, Dr. Roj Nûrî Şawês, Dr. Cercîs Hesen, Efser Yûnis Rojbeyanî, Pêşmergeyê payebilind Ye'qûb, Lîwayê Babekir Zêbarî, birêz Salih û Qadir Qadir û Omer Osman ligel hêzên Pêşmerge yên ku li ser eniyên şer hatibûn belavkirin, wan bi planeke serbazî ya hişk eniyeke şer ava kirin û bi mêrxasî li hember hemû êrîşên artêşa rejîma Be'sî rawestiyan, ya ku wê demê pêncemîn artêşa cîhanê bû ji aliyê hêz, çek û cebilxaneyê ve.
Bêguman, epîka Xwakurkê berdewamiya kampanyayên serbazî yên rejîma Be'sî di Enfal û êrîşên kîmyayî yên li ser Helebce û deverên din ên Kurdistanê de bû, li herêmeke sêgoşeya sînorî ya teng, û dema ku hikûmeta Îraqê hêzeke mezin ji hêzên hewayî û bejayî wekî hêzên komando, lîwayên peyade û çete yên kirêgirtî bi piştgiriya balafirên şer, topavêj û çekên kîmyayî yên qirkirina komî ava kir, bêguman, şoreş û gelê Kurd bi tundî li dijî vê kampanyaya serbazî derketin wekî rûbirûbûneke ji aliyê Pêşmerge û hêzên berxwedana gel bi çekên xwe û bi rêya jin û zarokên xwe, ew jî bi rêya komkirina kelûpelên xwarinê û kincan û veguhastina wan bo qadên şer.
Şer pêşî li pişt Lolanê li Xnêrê dest pê kir, piştî ku artêşa Îraqê di 21ê tîrmeha 1988an de hêzeke serbazî bi helîkopterê anî ser çiyayê Şekîwê da ku cihên stratejîk ên herêmê bigire, lê roja din yanî di 22ê tîrmehê de, hêzên Pêşmergeyên Hemrînê êrîşî hêzên artêşa Îraqê kirin, û piştî şerekî giran, artêşa Îraqê bi temamî têk çû û ziyanên mezin ên kuştî û birîndaran gihîşt wan ligel girtina sê leşkeran, û piştî bidawîbûna şer şoreşê yek ji Pêşmergeyan winda kir, û di 24ê tîrmehê de tevgerên artêşa Îraqê li çiyayên Şekîwê û Sersolê berdewam kirin û zêde bûn, û diyar bû ku ew xwe ji bo êrîşeke mezin amade dikin.
Di saet 10:30ê sibêha 27ê tîrmeha 1988an de, artêşa Îraqê bi navê "Tewekeltu Ela Ellah" êrîşeke mezin bir ser cihên Pêşmergeyan, û ji Sersolê ber bi Siyare ya ku li bilindahiyên Şêxanokê ye bêyî ku kes pê bihese pêş ve çû, û li ser vê yekê çend otomobîl ketin kemînên wan, û welatiyek û kurê wî yê 12 salî hatin girtin û birin cihekî nediyar, dema ku Pêşmerge vê yekê fêm kirin, ji bo tolhildanê êrîşî wan kirin û karîn wan têk bibin, 24 leşker hatin girtin ku di nav wan de çar efser hebûn, û di şer de sê Pêşmerge şehîd bûn, du ji wan ji Pêşmergeyên rêxistina Mûsaka û yê din ji Pêşmergeyên şaxê yekem ê Partiyê bûn, êrîşa artêşa Îraqê fuca sêyem a lîwaya duyem a komando û fuca yekem a komando ya serbixwe ya firqeya sêyem pêk anî, û li gorî agahî û raporta hêzên Pêşmerge derbarê ziyan û xisarên hêzên artêşa Îraqê di vî şerî de, zêdetirî 100 leşkerên hêzên komando hatin kuştin.
Çend roj li ser ketina Îraq û Îranê di pêvajoya agirbestê de derbas bûn, lê li gorî nîşaneya ku ji pirtûka Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdistanê hatiye, di 26ê tîrmeha 1988an de birêz Baqir Tebatebaî fermandeyê baregeha Nesr Remezan a Îranê ligel komek ji şervanên Pasdarên Şoreşê û Hizbullah bi mebesta veguhastina baregeha xwe bo nava axa Îranê serdana Wadî Reş a herêmê kirin, bêyî ku bizanibin artêşa Îraqê rê li ber wan digire, û di dema çûyîna wan de ketin kemîna hêzên Îraqî û hemû hatin girtin û li heman cihî hatin gulebarankirin, û dema ku hêzên Pêşmerge di roja din de yanî di 27ê heman mehê de êrîşî hêzên Îraqî kirin, ew têk birin û ji herêmê derxistin, Pêşmergeyan termên wan veguhastin û radestî baregeha navborî kirin, lê ti nîşaneyek li ser helwesta Îranê li hember wê binpêkirina artêşa Îraqê nîne, berevajî wê, du roj şûnde, di 29ê tîrmehê de, hêzên Îraqî careke din hewl dan pêş ve biçin û êrîşî heman cihî kirin, hêzên Pêşmerge bi fermandariya Zeîm Elî bi hêzeke mezin li hember wan rawestiyan, û piştî şerekî giran hêzên Îraqî hatin têkbirin, û ligel kuştî û birîndaran, sê leşker hatin girtin, di nav wan de efserê hêzên komando jî hebû.
Piştî têkçûna artêşa Îraqê di van êrîşan de li hember Pêşmergeyan, plana xwe ya şer guhert û di sibêha 3ê tebaxa 1988an de bi rêya balafira (Pilatus PC-7) penah bir ber bikaranîna çekên kîmyayî li bilindahiyên Nazdarî Dax ên li Xwakurkê û baregehên Pêşmergeyan li Kader û cihên din, û di encamê de 60 Pêşmerge birîndar bûn, ku hinek ji wan ji ber êrîşa gaza kîmyayî ya ku rejîma Be'sî pêk anîbû kor bûn, û ne tenê ziyan gihîşt hêzên Pêşmerge, belkî gelek ajel li gundên bakurê Kurdistanê jî tune bûn, û ji bo rêkxistin û bihêzkirina hêzên koçberan, fermandariya şoreşê di 1ê tebaxa sala 1988an de biryar da ku Pêşmergeyê payebilind Ye'qûb wekî berpirsiyarê hêzê destnîşan bike, ku hêzên hikûmetê gav bi gav zext li ser cihên Pêşmergeyan zêde dikirin, bi taybetî li ser eniya hêza Barzan, êrîşên hikûmetê heta roja heftem a mehê berdewam kirin û li hember wê hêzên Pêşmerge cihên xwe yên parastinê bihêz û parastin, sê leşkerên komando di êrîşeke li ser sînorê çiyayê Şekîwê de wekî dîl hatin girtin, û artêşa Îraqê hinek pêşketin li ser eniya Kelî Reş heta Derya Sor bi dest xistin, û di encamê de Pasdarên Şoreşa Îranê û koma Hizbullahê yên ku li Xwakurkê bûn, hemû cebilxane û pêdiviyên serbazî yên ku di destê wan de bûn teqandin û herêm bicîh hiştin û reviyan, bi vî awayî giraniya tevahiya şer ket ser milên Pêşmergeyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê û Partiya Komunîst a Îraqê, lê partiyên din ên ku di nav Eniya Kurdistanî de bûn bêdeng man û bêalî bûn û beşdarî şer nebûn, belkî heta herêm bicîh hiştin, di 8ê tebaxa 1988an de, artêşa Îraqê êrîşeke mezin bir ser eniya Mûsilok û eniya Şêxanokê, û piştî şerekî germ hinek pêşketin bi dest xistin û gihîştin Barawa, û tenê qonaxek mabû ji bo gihîştina Şêxanokê, lê li wir hat sekinandin, eger na dê Şêxan û Sîbare bi temamî kontrol bikira, ya ku metirsiyeke mezin li ser malbatên ku li cihên xwe mabûn çêdikir ji ber ku hîn derbasî sînorê Îranê nebûbûn, û di êvara 10ê tebaxê de artêşa Îraqê êrîşî eniya rojhilat a Melzerdê kir, lê hêzên Pêşmerge yên girêdayî rêxistina Rêbaz bi hêz li hember êrîşê rawestiyan û ew têk birin, û fermandeyê fuca sêyem a lîwaya 68 a hêzên taybet bi guleya hêzên Pêşmerge birîndar bû û ket destê Pêşmergeyan lê paşê ji ber birînên xwe jiyana xwe ji dest da.
Pêşmerge di vê gera şer de têk neçû, û êvara 10ê Tebaxa 1988an, hêzeke komando ya ji nêzîkî 150 serbazan bi 10 helîkopteran li herêmeke bi navê Dole Terşînê daketin, lê hêzên Pêşmerge yên ku erkê wan parastina sînor bû, li hember wan sekinîn û ew şopandin heta ku tevahiya hêzê hat têkbirin, yên hatin kuştin hatin kuştin û yên din jî ji aliyê hêzên Pêşmerge ve dîl hatin girtin, ev yek bû derbeyeke mezin ji bo hêzên Artêşa Iraqê, bi taybetî di warê derûnî de, lê bandoreke mezin li ser moral û berxwedana hêzên Pêşmerge kir, û tevî serkeftina hêzên Pêşmerge di têkbirina hemû êrîşên Artêşa Iraqê û gihandina ziyanên mezin, lê fermandariya şoreşê berdewam bû li ser çavdêrîkirin û rêkxistina eniyên şer, û Mûqedem Ye'qûbî wek Fermandeyê eniya şer hat tayînkirin, û her yek ji Erîf Derwêş û Hemîd Arkûşî wek alîkarên wî hatin destnîşankirin.
Di demekê de ku şer û êrîş berdewam bûn, rêxistinên Karox û 11ê Îlonê bi fermandariya Ehmed Malê Siwar li ser eniya Heşka û Sar Kûrawa bûn. Di yek ji şeran de hêzên Pêşmerge li hin cihan rûbirûyê çekdarên hêzên kirêgirtî bûn û neçar kirin ku paşve vekişin, di encamê de Pêşmergeyek Şehîd bûne û sêyên din birîndar bûn, şer li hemû eniyên şer berdewam kir, û hêzên Pêşmerge li benda dijmin bûn, û êvara 11ê Tebaxa 1988an tevî topbarana dijwar li ser cihên Pêşmerge, kirêgirtiyan careke din êrîş kirin, lê hêzên Pêşmerge parastinê berdewam kirin, ku karîn hêzên dijmin têk bibin û wan termê yek ji kirêgirtiyan li qada şer hiştin, di heman rojê de hêzeke Pêşmerge ya ji 15 kesan ji rêxistina Gûrz gihîştin qada şer, û roja din anku 12ê Tebaxê, hêzeke berxwedana gel bi qasî 80 kesan gihîştin qada şer ji bo piştevanî li hêzên Pêşmerge û parastina axa welat.
Di 13ê Tebaxa 1988an de şerekî dijwar li ser eniyên Kûrawa û Qebirê Zahir ji saet 4ê sibehê heta 5ê êvarê qewimî, li gelek cihan şer bi destan dihat kirin, û tevî ku qebareya ziyanên di nav rêzên serbaz û kirêgirtiyan de nehat zanîn, lê hemû êrîş hatin pûçkirin, di 14ê Tebaxê de hêzên hikûmetê êrîşî eniyên Kanî Reş, Xirwan û Sêro li eniya hêzên Barzan kirin lê hatin têkbirin, lê di mihwerê Xwakûrkê de, hêzên hikûmetê careke din hewl dan pêşve biçin, lê hêzên Pêşmerge li hember wan sekinîn û karîn êrîşê têk bibin û rê li ber pêşveçûna wan bigirin. Di 14ê Tebaxê de, hêzên Pêşmerge yên ji herdu şaxên sêyem û çarem bi fermandariya Seyîd Salih û Qadir Qadir gihîştin qada şer ji bo piştevanî li hêzên Pêşmerge, û roja din anku 15ê mehê hêzeke din ji Komîsyona herêmî ya Helebceyê gihîştin Xwakûrkê û eniyên şer, ev yek moralê hêzên Pêşmerge bilind kir û herwiha piştevanîyeke mezin ji bo qadên şer pêk anî.
Di dirêjahiya rojên meha Tebaxê ya borî de, hêzên Iraqî berdewam bûn li ser êrîşkirina cihên Pêşmerge bêyî ku teslîmî zexta li ser wan bibin û herêmê vala bikin, lê hêzên Pêşmerge bi hemû hêz û mêrxasiya xwe li seranserê hemû eniyan li hember wan sekinîn, belkî ew neçar dikirin ku paşve vekişin, di saet 2:30 xulekên êvara 15ê Tebaxa 1988an de, topxaneya Artêşa Iraqê hemû cihên Pêşmerge topbaran kirin û tundiya topbaranê ewqas zêde bû ku dihat pêşbînîkirin bibe sedema ziyanên giran, û piştî derbasbûna saetek û nîvekê anku di saet çaran de topbaran rawestiya, hêzên Iraqî yên ji artêş û çekdarên kirêgirtî pêk dihatin êrîşeke bejayî pêk anîn, lê hêzên Pêşmerge ji hemû aliyan ve li wan dan û li hember wan sekinîn heta ku êrîş têk birin, dibêje Serok Mesûd Barzanî yê ku rasterast çavdêriya şer dikir: Min bi rêya amûra bêtêlê bi hemû rêxistinan re axivî, tişta herî girîng ew bû ku moralê Pêşmerge pir bilind bû, guh nedan êrîşa dijmin, lê di warê ziyan û zeraran de hin Pêşmerge birîndar bûn, û li hember wê hêzên Iraqî ziyanên mezin di can û alavan de dîtin, ku dijmin 46 term li qada şer hiştin.
Di 16ê Tebaxa 1988an de şerê di navbera herdu aliyan de dijwar bû, parastin û berxwedana hêzên Pêşmerge berdewam kir, di 19ê Tebaxê de hejmarek ji Pêşmergeyên herdu şaxên sêyem û çarem û ji hêzên berxwedana gel Şehîd bûne, û topbaran û topbarana topxaneyê ewqas dijwar bû ku di carekê de di navbera 10 heta 15 gulleyên topê li erdê diketin, ev yek bû sedem ku herêm bibe perçeyek ji agir, di 20ê Tebaxê de şerekî germ di navbera herdu hêzan de derket, û hêzên Pêşmerge derbeyeke mezin li hêzên Iraqî dan, û Lîwaya 702 ya ser bi Firqeya 45 ya Feyleqa yekem bi temamî têk birin, ev yek bû sedema kuştina hejmarek ji efserên payebilind ku di nav wan de Fermandeyê fuj û Fermandeyê seriyekê hebûn, di rojên piştre de, ji ber têkçûnên li pey hev ên hêzên hikûmetê, êrîş ne zêde û germ bûn û du balafirên helîkopter hatin xistin, hemû ev tişt moralê hêzên Pêşmerge bilind kirin, berevajî wê moralê hêzên Iraqî bi berdewamî dadiket, artêşê hêzên xwe kom kirin û wek her car êrîşî eniya Kûrawa kirin, û Pêşmerge piştî şerekî dijwar li hember wan sekinîn, êrîşa wan hat têkbirin û pûçkirin. Di şeva 24/25ê Tebaxa 1988an de, Artêşa Iraqê ya mayî ya hêzên xwe kom kirin û êrîşî eniya Kûrawa kirin, û wek her car, hêzên Pêşmerge li hember wan sekinîn û piştî şerekî germ êrîşa artêşê hat têkbirin û neçar ma ku paşve vekişe û qada şer bihêle.
Sêrî Kûrawa bilindtirîn lûtke li herêma Xwakûrkê ye lewma wek cihekî stratejîk ji aliyê Serbaz ve dihat dîtin, ji ber vê yekê Artêşa Iraqê zext li ser dikir ji bo kontrolkirina herêma derdorê, herwiha bilindahiyeke din li xala dawî ya sînorê Iraqê hebû ku Çiyayê Reqîb li rojavayê Xwakûrkê ye, ti hêzeke Pêşmerge tê de nehatibû belavkirin ji ber firehiya eniya şer, û Artêşa Iraqê hewl da ji paş ve bigihîje bilindahiyê, anku ji nav axa Tirkiyê û dorpêçkirina hêzên Pêşmerge, lê dema hêzên Pêşmerge ev yek fêm kirin, hêzeke mezin a Pêşmerge ji hêzên Barzan pêk anîn, û rê nedan wan ku pêşve biçin, û hêzên Pêşmerge li binê Çiyayê Reqîb bi hemû mêrxasiyê li hember wan sekinîn, û rê li ber wan girtin ku derbasî herêmê nebin, û piştî bidawîbûna şer biryara vekişîn û paşveçûnê hat dayîn.
Şer bi berdewamî dijwar dibû, di 27ê Tebaxê de du Pêşmerge li Qebirê Zahir Şehîd bûne ji ber êrîşên dijwar ên ku hêzên Iraqî pêk anîn, di 28ê Tebaxê de pênc Pêşmerge di topbarana li ser Baregeha rêxistina Carce lê Şehîd bûne, di heman şevê de, hêzeke ser bi Lîwaya 66 ya taybet (hêzên taybet) êrîşî cihên Pêşmerge li sînorê Kûrawa kirin, û piştî şerekî germ û berxwedana bihêz a Pêşmerge hêzên dijmin vê carê jî têk çûn û neçar man ku paşve vekişin piştî gihandina ziyanên mezin bi taybetî di fujê duyem ê lîwaya navborî de, û du Pêşmerge Şehîd bûne û Fermandeyê Pêşmerge Enwer Hac Osman birîndar bû.
Di 30ê heman mehê de, hêzên hikûmetê careke din li sînorê Kûrawa êrîş kirin û şerekî dijwar ji saet 5ê sibehê heta 4ê êvarê qewimî, hêzên Pêşmerge yên Şaxa çarem bi hêz li hember wan sekinîn û ziyanên mezin gihandinê û êrîş hat têkbirin, yek ji Pêşmergeyan di vê şerê de Şehîd bûne û pêncên din birîndar bûn, di 4ê Îlona 1988an de, hêzên Zemnako yên Şaxa çarem êrîşî bingehên artêş û hêzên hikûmetê li herêma Cemkê Bê kirin, ev yek bû sedema derketina şerekî germ ku çil û heşt saetan berdewam kir, û karîn derbeyeke bihêz li hêzên Iraqî bidin û ziyanên giran di nav wan de ji kuştî û birîndaran çêbikin, di demekê de ku du Pêşmerge Şehîd bûne.
Piştî ku hêzên hikûmetê hemû hêz û şiyana xwe ji bo êrîşkirina ser cihên Pêşmerge ji hemû eniyan bi kar anîn, hêzên hikûmetê ji bilî şikest û zirarên giran ên canî û malî ti destkeftiyek bi dest nexistin, lê wan karîbû li hin cihan hinekî pêş ve biçin, lê wan di topbaran û êrîşên esmanî de kêm nekir û tundiya wê bi berdewamî zêde bû, ev yek bû sedema şehîdbûn û birîndarbûna hejmarek Pêşmerge, û tevî kêmbûna zexîre li qadên şer, ku ev yek ji bo hêzên Pêşmerge bûbû pirsgirêkek mezin, lê meha îlonê destpêka demsala sermayê ye li navçeyên sînorî, û li gorî nîşaneya cemidîna avê di cebelxaneyên avê yên kesane yên Pêşmerge de, ev astengiyeke din bû û sedema barê ku hêzên Pêşmerge li hember hêzên çekdar ên rejîma Beisî ku xwedî hêzeke mezin a bi çekên bêhejmar dagirtî bûn, rûbirû mabûn, lewma piştî gotûbêjkirina barûdoxê di 5ê îlona 1988an de, serkirdayetiya şoreşê biryar da ku hêzên Pêşmerge ji eniyên şer vekişin, û li gorî biryara serkirdayetiyê Pêşmerge dest bi vekişînê ji hemû eniyên şer ên berevaniyê kirin û di roja şeşê ya heman mehê de hemû hêz vekişiyan.
Zirarên Artêşa Iraqê û hêzên wê di epîka Xwakurkê de:
Artêşa Iraqê di vê epîkê de zirarên giran dîtin, ji wan kuştin û birîndarbûna nêzîkî 1000 leşker û çekdarên kirêgirtî ku nasnameyên 350 ji wan ketin destê Pêşmerge, û di nav kuştiyan de gelek kesên xwedî pile û menasibên serbazî hebûn, û ji çavkaniyeke din hat ku zirarên canî yên hêzên hikûmetê gihîştiye (8450) leşker û çekdarên kirêgirtî û di nav wan de zêdetirî 1000 kesên xwedî pile û menasibên bilind ên serbazî, ji bilî girtina hejmareke mezin ji leşkeran û xwedî pile û menasibên bilind, lê ji aliyê hêzên Pêşmerge ve bi fermana serkirdayetiya şoreşê hatin berdan, ji aliyekî din ve di vê epîkê de çar helîkopterên şer hatin xistin û rêjeyeke mezin ji çek û cebilxane û alavên serbazî hatin têkbirin. Derbarê berdana dîlan de, li gorî çavkaniyekê, dema ku Serok Barzanî di axaftineke xwe de piştî bidawîbûna şer û vekişîna hêzên Pêşmerge ji qadên şer, spasiya hêzên Pêşmerge li ser berxwedan û mêrxasiya wan kir, ji dîlên ku hejmara wan 32 dîl bûn û ji aliyê hêzên Pêşmerge ve hatibûn girtin xwest ku amade bibin, û ji wan re got ku ew azad in ku vegerin ser yekîneyên xwe yên serbazî, û ji wan 30 leşker vegeriyan Artêşa Iraqê, û du ji wan ku girêdayî Partiya Deweya Iraqê bûn venegeriyan û xwestin biçin derwe, komek Pêşmerge, bi fermana Serok Barzanî, çavdêriya wan kirin û rê nîşanî wan dan heta ku careke din li navçeyeke bi navê Xane Sebî tevlî hêzên hikûmetê bûn, û ji wir, Pêşmergeyan çavdêriya leşkerên dîl ji dûr ve kirin heta ku gihîştin baregeha serbazî ya Iraqê, û dema gihîştin, wan tavilê her sê leşker girtin û bi guleyan îdam kirin.
Di çavkaniyeke din de hatiye, dema ku efser di Artêşa Iraqê de bi pileya mûlazimê yekem di şerekî de birîndar bû û hêzên Pêşmerge ew wekî dîl girtin, û ew birin paşiya şer ji bo dermankirinê, di rê de, birîndar ji Pêşmerge pirsî ka ew çi dikin bi wî, wan bersiv dan ku ew ê wî bibin cem bijîşk da ku birînên wî derman bikin, lê efser red kir û ji wan re got ku kuştina wî ji dermankirina birînên wî çêtir e, her kesê ku hûn wekî dîl ji leşkerên artêşê digirin bikujin, ji ber ku hûn bi vê jîngeya li çiyayan razî ne, lê em şerê we dikin, û hûn me derman dikin, divê were zanîn ku ev efser ji ber giraniya birînên xwe jiyana xwe ji dest da.
Piraniya kuştiyan ji endamên fuj û lîwayên jêrîn bûn û em dikarin bibêjin ku ew hemû bi dawî bûn, û yekîneyên serbazî yên ku leşkerên xwe winda kirin ev in:
1- Firqeya 33
2- Firqeya 45
3- Firqeya 35
4- Firqeya 18
5- Lîwaya 68 hêzên taybet
6- Lîwaya 66 hêzên taybet
7- Fuja yekem a Mêrxasan a serbixwe
8- Lîwaya 702 a peyade
9- Lîwaya 402 a peyade
10- Lîwaya 120 a mêrxasan
11- Lîwaya 2 a mêrxasan
Zirarên hêzên şoreşê
Di şerê ku di 19ê tîrmeha 1988an de dest pê kir û heta 5ê îlona 1988an dom kir, yanî nêzîkî 45 rojan, zirarên hêzên şoreşê 38 Şehîdên Pêşmerge û 104 birîndar bûn.
Destkeftî û xenîmetên şoreşê:
Hêzên Pêşmerge di vê epîkê de karîbûn dest deynin ser hejmareke mezin ji çekan û amûrên radyoyî û alavên serbazî û bûn destkeftiyek ji bo şoreşê wekî:
Zêdetirî 600 perçe çekên sivik û giran ên cuda.
18 amûrên radyoyî û hejmareke mezin ji alavên serbazî û cebilxaneyên cuda.
Encamên şer:
Şer ji aliyê siyasetmedar û serbazî û stratejîk ve xwedî girîngiyeke mezin bû, ji aliyê serbazî ve, Pêşmerge di nava 45 rojên şer de karîbû serkeftineke mezin bi dest bixe, û piraniya êrîşên hêzên çekdar têk bir, û gelek çek û zexîre bi dest xist, herwiha bû sedema zirarên mezin ên canî û malî ji bo Artêşa Iraqê, û ji aliyê siyasetmedar ve xewna paytexta Îraqê Bexda têk bir, ya ku bawer dikir ku bidawîbûna şerê bi Îranê re dê berevaniya şoreşa Kurd bi dawî bike, lê epîka Xwakurkê hemû ev araste û raman têk birin.
Berdewamî û berxwedana Pêşmerge li hember dehan êrîşên Artêşa Iraqê û hêzên ku bi topbaran û bombebarana tank û top û balafirên şer û bikaranîna çekên kîmyewî yên qedexekirî yên navneteweyî piştgirî didan wan ji bo 45 rojan, bû epîkek dîrokî.
Epîka Xwakurkê ev rastî îspat kir ku bidawîbûna şerê Iraq-Îranê dê bandorê li ser astengkirina şoreşa Kurd neke, lê hêzên Pêşmerge dê berdewam bin li ser tomarkirina çalakiyên epîk û çalakiyên şer ên qehremanane, û piştî bidawîbûna epîka Xwakurkê Serok Mesûd Barzanî axaftineke dîrokî ji bo hêzên Pêşmerge kir û tê de got: Demeke dirêj derbas nabe heta ku Îraq di demek kurt de şahidê guhertinan bibe, û bang li hêzên Pêşmerge kir ku ji bo guhertinên ku li navçeyê çêdibin amade bin, û ev tişt qewimî, di tebaxa 1990î de, Îraqê welatê Kuweytê dagir kir û di nava 24 saetan de ew dagir kir, barûdox guherî û ev yek bû sedema ferzkirina biryara Neteweyên Yekbûyî ya hejmar 687 li ser Îraqê, li pey wê şerê Kendavê derket, û di bihara sal 1991ê de serhildana girseyî li Başûrê Kurdistanê qewimî, ku tê de hemû saziyên hikûmeta Beisî û artêş û hêzên çekdar ên rejîma Beisî ji bajar û bajarokên Kurdistanê hatin derxistin û dûrxistin.
Şerê Xwakurkê di medyayên cîhanî de dengvedanek mezin çêkir û herwiha derbarê êrîşên dubare yên ku Artêşa Iraqê ji bo tepeserkirin û qirkirina Kurdan pêk anî, nemaze piştî bidawîbûna şerê bi Îranê re ku heşt salan dom kir, û paşê rejîm berê xwe da Kurdistanê ku gavên ku ji hemû texmînan derbas bûn avêtin, ji wan bikaranîna çekên kîmyewî û gazên jehrî yên qedexekirî yên navneteweyî li dijî niştecihên sivîl ên bêparastin, herwiha medyayên cîhanî qehremanî û fedakariyên ku hêzên Pêşmerge nîşan dan û berxwedana wan a tund û rûbirûbûna wan li hember êrîş û destdirêjiyên Artêşa Iraqê û hêzên wê belav kirin, û di nav medyayên de, Radyoya Londûn, ajansa Associated Press, rojnameya Risalet çapa Îranê, Radyoya Dengê Amerîka.
Çavkanî:1- Çarlz Trîb, Mêژûy Eêraq, wergêran, Muhemmed Huseyn Ehmed û Ebdulqadir Kelehur, pêdaçûnewe, D. Muhemmed Ebdulla Kakesur, çapî sêyem, (Çapxaney Rojehelat- Hewlêr- 2013).
2- Hawkar Muhemmed Muhemmedreşîd, Xebatî çekdarî le Başûrî Kurdistan 1976-1988, (Çapxaney Danîşfer- Hewlêr- 2024).
3- Mesûd Barzanî, Barzanî û bizûtnewey rizgarîxwazî Kurd, bergî çwarem, 1975-1990 Şoreşî Gulan, beşî duwem, çapî yekem, (Çapxaney Roksana- 2021).
4- Welî Zibêr Hostanî, Çend dastan û rûdaw û beserhatêk li şoreş û raperînên Barzan da, çapa yekem, (Çapxaneya Rojhilat- Hewlêr- 2017).
5- Xazî Adil Gerdî, Pêşmergeyek li xizmeta rîbaza Barzanî da- Hicî Bîroxî, bergê duyem, (Çapa duyem- Tirkiye- 2021).
6- Hacî Mîrxan Dolemerî, Geran bi dû dadperweriyê da, bergê duyem, çapa duyem, (Kurdistan- 2021).
7- Umer Usman, Jiyana kurdekî, bergê yekem û duyem, çapa duyem, (Çapxaneya Mukriyanî- 2008).
8- Şîmal Zêbarî, Hendek rastiyên veşartî di şoreşa Gulanê da, çapa yekem, (Çapxaneya Rojhilat- Hewlêr- 2015).
9- Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistan.