Piştî derbeya leşkerî ya Be'siyan û rûxandina rejîma Ebdulkerîm Qasim, şerê hikûmeta Îraqê û êrîşa wê ya li ser Kurdistanê ji bo demekê rawestiya û danûstandin di navbera serkirdayetiya şoreşê û hikûmeta Îraqê de çêbûn. Lê belê Be'siyan zû daxwazên Kurdan red kirin û di 10ê Hezîrana 1963an de êrîşên xwe yên li ser Kurdistanê, bi taybetî li herêmên Barzan û Badînanê, ji nû ve dest pê kirin. Di nîvê Tebaxê de, hêzeke mezin ji leşker û sîxuran (caş) kom kirin, ligel hêzeke Artêşa Sûriyê ya bi navê Hêza Yermûkê, bi serokatiya Lîwayê Fehed Şaîr, yên ku sînor derbas kirin ji bo piştgiriya hikûmeta Îraqê bikin. Ji bo têkbirina şoreşa Kurd bi rêkeftina di navbera her du hikûmetên Îraq û Sûriyê de.
Piştî ku agahiyên êrîşê gihîştin Hêzên Pêşmerge û serkirdayetiya şoreşê ji aliyê alîgir û piştgirên şoreşê ve ku hikûmet niyeta wê heye êrîşeke berfireh li ser devera Amêdiyê pêk bîne,
Serkirdayetiya şoreşê li herêmê planek ji bo rûbirûbûna êrîşê û têkbirina wê bi vî awayî danî:
Hêzeke Pêşmerge bi serokatiya Feysel Hesen Nezarkî û Hecî Şaban li bajarê Aşawa bi cih bûn da ku rê li ber hêza êrîşkar bigirin ku êrîşî Mangêşkê neke, di heman demê de hêzeke din bi serokatiya Cemîla Sûr Bamernî li Bamernê bi cih bû. Hêzeke din bo Ardina hat şandin, û hêzeke din bi serokatiya Erîf Silêman Doskî di navbera herêmên Mizûrî Bala û Doskî de belav bû. Ligel hêzeke hêzî ya bi qasî 300 Pêşmerge bi serokatiya Îsa Siwar li devera Kolya di rewşa amadebaşiyê de bû, û hêzeke din hat amadekirin da ku di navbera Batîfa û Zaxo de di rewşa amadebaşiyê de be, û hêzeke din bi serokatiya Seîd Hecî Şaban li gundê Kanî Reş ma û rêya Amêdiyê bo Berwarî girt.
Wekî me li jor behs kir, di nîvê Tebaxê de, hêzeke mezin a hikûmetê bi çekên giran, zirxpoş, balafir û bi sedan peyade û sîxur (caş) ji Dihokê ber bi cihên Pêşmerge li Siwarê Tûka ve derketin.
Her çend Pêşmerge di destpêkê de berevanî kirin û rê li ber wan girtin, lê ji ber mezinahiya êrîşê nekarîn berdewam bikin, lê wan hêzên xwe li çend cihan vekişandin. Artêşa Iraqê dest bi şewitandina gundên (Banda, Koflî, Korîma, Broşka Sedîne, Milhemba, Dêrajeznik, Zîwka Kindila, Zîwka Ebû, Bane Sûra, Bêsifkî Kêşk) kir. Xelkê van gundan neçar man ji bo parastina jiyana xwe di gelî û newalan de xwe veşêrin.
Hêzên hikûmetê pêşveçûna xwe berdewam kirin heta gihîştin devera Mangêşkê, li wir ber bi firokexaneya Bamernê ve bi hêzên herêmê ve çûn û ew kirin baregeha operasyonên xwe. Û ew dabeşî çar stasyonan kirin:
Stasyona yekem: Ji firokexaneya Bamernê ber bi Çiyayê Metîn û rojavayê devera Berwarî.
Stasyona duyem: Ji firokexaneya Bamernê ber bi Bamernê ji aliyê jor ve.
Stasyona sêyem: Ji Sersingê ber bi Ardina, gundê Navila, Çiyayê Metîn, gundê Şîlazê.
Stasyona çarem: Ji devera Amêdiyê ber bi deverên Amêdiyê ji aliyê jor ve û Carcil û Kanî Masî.
Êrîşa mezin di 20ê Tebaxa 1963an de dest pê kir û şervanên sîxur (caş) dabeşî baskên şer bûn. Êrîşa hikûmetê di destpêkê de pêşveçûneke mezin li hemû aliyan bi dest xist, ku karîn desteserî Çiyayê Metîn û Bamernê bikin û Cemîla Sûr Bamernî û du Pêşmerge Şehîd bûn. Tevlîhevî di nav refên Hêzên Pêşmerge de çêbû, hinek ji wan teslîm bûn û çekên xwe avêtin, di demekê de ku yên din çûn Tirkiyê. Hikûmeta Tirkiyê bi hevahengî ligel hikûmeta Îraqê sîxurên Rêkanî li devera Hekariyê çekdar kirin. Wan komek Pêşmerge girtin û radestî hikûmeta Îraqê kirin.
Paşê Hêzên Pêşmerge karîn hejmareke mezin ji çek û zexîre bi dest bixin û xwe ji nû ve çekdar bikin, û di nav 45 rojên li pey hev ên şerên ku ji bo berevaniyê bi piştgiriya hêzên berevaniya neteweyî berdewam kirin, planeke din a berevaniyê ji bo êrîşkirina ser Artêşa Iraqê bi serokatiya Îsa Siwar û alîkarê wî Elî Halo bi desteserî Çiyayê Metîn bin navê şerê mayîn an nemanê girtin ber xwe. Pêngavên yekem ên êrîşa Pêşmerge li gundê Gabnêrkê şeva 4-5ê Cotmeha 1963an dest pê kir. Artêşa Pêşmerge dabeşî çend komên şer bûn û êrîşî artêş û sîxuran kirin. Heta berbangê ew têk birin û ji hemû aliyan ve ew şikandin. Karîn hêzên hikûmetê vegerînin firokexaneya Bamernê, ya ku baregeha operasyonên wan bû, û Çiyayê Metîn ji nû ve kontrol bikin.
Piştî têkçûna artêşên Îraq û Sûriyê, ziyanên giran dîtin, di nav de têkbirina piraniya her du artêşên Yermûkê yên Sûrî û Îraqî. 113 term li qada şer hiştin di nav wan de hejmarek leşkerên Sûrî û bi sedanên din birîndar bûn û çend otomobîl hatin têkbirin. Destkeftiyên Pêşmerge di vî şerî de du topên 103 mm, 400 tiving, 15 sêh û hejmareke mezin ji zexîre û alavên serbazî bûn. Her wiha Hêzên Pêşmerge û berevaniya neteweyî di vî şerî de 36 Şehîd û 78 birîndar dan.
Serkeftina Pêşmerge li Çiyayê Metîn moralê Pêşmerge bilind kir, û ev serkeftin ne tenê serkeftina şoreşê li Badînanê bû, belkî êrîşên tund û zexta ku Artêşa Iraqê ji meha Hezîranê ve li ser Barzanî dikir jî sivik kir. Xelkê niyeta wan hebû penaberî Tirkiyê bibin, lê serkeftinê hêviya vegerê bo gund û malên wan da wan.
Çavkanî:1- Şêrzad Zekeriya Mihemed, Tevgera Neteweyî ya Kurdî li Kurdistanê Îraqê 8ê Sibata 1963 – 17ê Tîrmeha 1968, Weşanxaneya Spîrêz ji bo Çap û Weşanê, Dihok, 2006, r. 147.
2- Rojîn Çelebî Munîr, Zaxo 14ê Tîrmeha 1958 – 6ê Adara 1975, Sentera Zaxo bo Vekolînên Kurdî, Zaxo, 2018, r. 212 – 213.
3- Şewket Mela Îsmaîl Hesen, Rojane di dîroka Şoreşa Eylûlê de, çapa duyem, Nivîsgeha Tefsîr, Hewlêr, 2006, r. 168.
4- Mesûd Barzanî, Barzanî û Bizûtneweya Rizgarixwazî Kurd, bergê sêyem, beşa yekem, Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê, 2004, r. 116.
5- Hojîn Mesûd Sernî, Şoreşa Eylûlê li devera Behdînan 1961 – 1975, Sentera Zaxo bo Vekolînên Kurdî, 2018, r. 118.
6- Receb Cemîl Hebîb, Amêdî (Amadiya) 1921 – 1975, Çapxaneya Hewar, Dihok, 2012, r. 260.
7- Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê.
8- D. Ebdulfetah Elî Bôtanî, Devera Badînan 1925 – 1970 lêkolînek di bûyer û pêşveçûnên siyasî de, Beşa 2, Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, Hewlêr, r. 223.