Etroş, Kürdistan'ın en eski nahiyesidir ve Badinan bölgesinde, Şeyhan ilçesinde yer alır. Nüfusunun çoğunluğu Müslüman Kürtlerden oluşmakta olup, Hristiyanlar ve Yezidiler de nüfusun bir bölümünü oluşturmaktadır. Bilindiği üzere Etroş, Kürdistan'ın diğer tüm bölgeleri gibi Baas rejimi elinde defalarca köyleri yıkıma uğramıştır; çünkü devrim ve direniş açısından bölge halkı her zaman devrimin destekçisi olmuştur([1]), bu nedenle hükümet, Kürt devriminin bölgedeki etkisini azaltmak ve tekrar devlet otoritesi altına almak için askeri harekatlar düzenlerdi.

Bu bölgede yaşanan destanlardan biri, Irak ordusunun 4 Ocak 1987 tarihinde gerçekleştirdiği büyük ve kapsamlı saldırıydı. Büyük bir güçle bölgeye ilerledi; önce Serseng ve Bamernê kasabalarının yollarını kesti, Derelok ve Şeyhan'a büyük bir güç getirdi. Aynı zamanda Şeyhan ve Akre bölge komitelerinden devrim liderliğine, Bakirman, Etroş, Korê Gavana, Bagêra ve Swaretuka'da askeri hareketlilik olduğu bilgisi ulaştı([2]), bu doğrultuda 5 Ocak 1987 tarihinde Irak ordusu, Şeyhan bölgesinde gece saat 12'den sonra paralı askerlerin (caş) desteğiyle Peşmerge mevzilerine saldırdı. Ayrıca Soran bölgesinden gelen başka bir paralı asker gücü de çatışmaya katıldı. Tüm güçler Şeyh Hadi'nin Geli Qirki mevkiinde toplanarak topçu bataryalarını yerleştirdiler ve dört eksene ayrıldılar:

  1.  Kanika Kalesi'ne yönelik Etroş ekseni([3]) Birokiyat tepesine kadar Peşmerge güçleri ve Kanika, Birokiyat, Şekewtê, Kani Mazi ve Bêbadi köylerinden halk savunma güçleri onlara karşı koydu.
  2.  Nesra'dan Hesneka'ya kadar olan eksen; Peşmerge güçleri ve halk savunma güçleri tarafından Nesra ve Hesneka köylerinde karşılık verildi.
  3. Berê Aş Siyar ve Spindara ekseni; iki Peşmerge örgütü ve halk savunma güçleri ile Siyar ve Spindar ve çevresindeki köyler çatışmaya girdi([4]), devrimin o aşamasında tüm tabur ve güçler feshedildiği için, tüm Peşmerge güçleri parti örgütlenme tarzıyla örgüt ve bölge çerçevesinde düzenlenmişti([5]).
  4.   Bakirman ve Çem Rbetkê Sêdra ekseni; burada Temer Koçer komutasındaki bir Peşmerge gücü ve halk savunma gücü onlara karşı koydu. O gece sabaha kadar her dört eksende de şiddetli bir çatışma devam etti, ancak hükümet ilerleyemedi. Sabah olunca Berwari ve Mizuri bölgelerini top atışına ve uçak bombardımanına tuttu. Kadınlar ve çocuklar, top atışlarından ve uçak bombardımanından korunmak için köylerini boşalttılar ve kışın o soğuğunda Gare Dağı'ndaki mağaralara, vadilere ve dere yataklarına sığındılar. Geriye kalan ve silah tutabilen herkes cepheye yöneldi([6]).

Peşmerge güçlerinin Şeyhan bölgesinden devrim liderliğine gönderdiği bir telgrafta belirtildiği üzere, 6 Ocak 1987 tarihinde hükümet, Etroş ekseninden Kanika Kalesi'ne üç kez saldırdı ve üçünde de geri püskürtüldü. Daha sonra birkaç paralı askerin (caş) ve Magawir güçlerinin rehberliğinde Kanika Kalesi'ne sızdılar ve bir Komünist Parti Peşmergesini şehit ettiler; cenazesi, bu çatışmaya katılan hükümet güçlerinin eline geçti. Aynı günün akşamı hükümet güçleri Hesneka'ya ulaştı ve birçok caş reisi ile müsteşar çatışmaya katıldı. Savaş uçakları ve helikopterler cephelere yirmiden fazla hava saldırısı düzenledi. Hükümet güçleri büyük kayıplar vermesine rağmen, Peşmerge kayıpları iki şehit, bir kayıp Peşmerge ve bir yaralıdan ibaretti. Aynı gün Bakirman ekseninden hükümet Wari Mêrgê'ye kadar ilerledi.

Bölgenin soğuk hava koşullarına rağmen 7 Ocak tarihinde Şeyhan cephesinde şiddetli çatışmalar devam etti. Ordunun ve hükümet güçlerinin Etroş ekseninden Kanika Kalesi, Bêwzê ve Hesneka'ya doğru, Şeyhan bölgesine yönelen saldırıları sürdü. Şeyhan bölgesindeki Peşmerge güçleri büyük bir direniş sergileyerek hükümetin saldırılarını püskürtmeyi başardılar([7]), bununla birlikte, Seyid Salih komutasındaki 1 . Bölükten bir güç ile Sedun Korki ve Mihemed Şefiq komutasındaki Duhok bölge güçleri, Gulan Komitesi'nin Peşmerge gücüne destek olmak ve yardıma gitmek için çatışmaya katıldılar([8]).    

tarihinde 8 Ocak 1987 tarihinde, Şeyhan bölgesinde çatışma çok şiddetli devam ediyordu. Duhok bölgesi Peşmerge güçleri Şeyhan bölgesine destek için sınıra ulaştı ve Zaho bölgesi Peşmerge güçleri de yoldaydı. O esnada Bakirman arkasındaki Wari Mêrkê'deki paralı asker güçleri geri çekilerek kaçtılar ve arkalarında birçok malzeme bıraktılar. Spindara ekseninde de Şeyhan ve Duhok bölgesi Peşmergeleri paralı askerlere saldırarak onları mağlup ettiler. Birçoğunu öldürdüler ve bazı cenazeler Peşmergenin eline geçti. Duhok, Şeyhan ve Kani Masê halkından olan sekiz paralı asker de esir olarak Peşmergenin eline düştü. Bu çatışmada sekiz Kalaşnikof silah, bir Salib ve bir (R B K) Peşmergenin ganimeti oldu. Kayıplar ise; biri Şeyhan bölgesine, diğeri Zaho bölgesine bağlı iki Peşmergenin şehit düşmesi, halk savunma gücünden Hesneka köyü halkından olan birinin de kaybolmasıydı([9]).‌ 

tarihinde 9 Ocak 1987 tarihinde hükümete bağlı güçler Spindara, Bakirman ve Hesneka eksenlerinde tamamen mağlup edildi, sadece Kanika Kalesi ellerinde kalmıştı. Kayıpları ise şu şekildeydi:

Kanika ekseninde, aralarında raid (binbaşı) rütbesinde iki subay ve bir telsizcinin bulunduğu kırk ölüleri vardı, ayrıca 5 asker esir olarak Peşmergenin eline geçti. Spindara ekseninde ise 32 öldürülen ve yaralanan asker, bunlardan dördünün cenazesi Peşmerge'nin eline geçti, ayrıca 8 asker esir alındı, Hesneka'da 30 asker öldü ve yaralandı.

Hükümetin cephelerdeki saldırılarının baskısını azaltmak için 11 tarihinde 12Ocak ayının 1987 Duhok bölge komitesinin Peşmergeleri bir gerilla eylemi gerçekleştirdiler, Duhok şehrinin merkezinde Peşmergece bir saldırı düzenlediler, hükümetin birçok yerini, üssünü ve karargahını hedef aldılar, ayrıca cephede bir helikopter vuruldu ve Etroş'ta düştü. 14Ocak'ta Şıxan cephesinde çatışmalar çok şiddetlendi, hükümet Kanika ve Spindari eksenlerinde tank, top ve uçak desteğiyle Peşmerge'ye karşı kapsamlı bir saldırı başlattı, bölgeyi yoğun bir şekilde bombaladılar, Bıbadi'ye ulaşmayı başardılar ancak Peşmerge güçleri Sidera, Berani ve Kani Mazi'de daha önce ellerinde olan bazı yerleri geri almayı başardılar. O çatışmalarda hükümet güçleri büyük kayıplar verdi, Peşmerge güçlerinden bir şehit ve 11 yaralı vardı, ayrıca iki halk direnişi şehidi vardı([10]).

tarihinde 15Ocak ayının 1987 Irak ordusu ve paralı askerlerin saldırısı Şıxan bölge komitesinin karargahının yakınına ulaştı, ancak Peşmerge'nin güçlü direnişi nedeniyle geri çekilmek zorunda kaldılar ve bozguna uğratıldılar. Belli ki 13 ile 15Ocak 1987 tarihleri arasında çatışmalar çok şiddetli ve sürekliydi, Peşmerge gücü ve halk direnişi sağlam bir planla karşı koyarak onları yenilgiye uğratmayı başardılar. Ancak paralı askerlerin ulaştığı tüm köyleri, Bıbadi, Karava, Agoş köyleri gibi yağmaladılar ve yaktılar.

Peşmerge'nin hükümet güçlerinin yoğun saldırılarını püskürtmek ve savunma yapmakla meşgul olduğu o birkaç güne rağmen, Peşmerge faaliyetleri de devam ediyordu. 21Ocak 1987 tarihinde Şıxan bölgesindeki Şehit Emin Nesri ve Şehit Mahmud Ezidi örgütü ile Zaho bölgesindeki Şoreş örgütü Peşmergeleri,120mm'lik toplarla Şermen ve Bakirman'daki paralı askerlerin sorumlusu Erşed Zibari'nin üslerini ve karargahlarını yoğun bir şekilde top ateşine tuttular ve büyük kayıplar verdirdiler([11]).

 Çatışmanın sonunda Irak ordusu ve paralı askerler büyük bir kayıp verdiler, yaklaşık 300 çete ve askerin öldüğü tahmin ediliyordu, 12 askeri İva aracı yakıldı ve 30 adet Kalaşnikof silah ve çok sayıda 120mm'lik top mermisi Peşmerge'nin eline geçti. Devrimin kayıpları ise Peşmerge gücü ve halk direnişinden30 şehit ve yaralıydı([12]).               ‌    

           ‌   ‌           ‌    

Kaynaklar:

  1. Mesut Barzani، Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, dördüncü cilt, 1975-1990 Gulan Devrimi, ikinci bölüm, birinci baskı, Ruksana matbaası, 2021.
  2. https://www.facebook.com714717478634550/photos 
  3. Şimal Zibari، Gulan Devrimi'nde Gizli Bazı Gerçekler, birinci baskı, Rojhilat matbaası, Erbil – 2015.  
  4.  Gazi Adil Gerdi، Barzani'nin Hizmetinde Bir Peşmerge... Heci Birox, ikinci cilt, ikinci baskı, Türkiye- 2021.

 

[1] - https://www.facebook.com/714717478634550/photos/%D

[2] - Mesut Barzani: Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Dördüncü Cilt, 1975-1990 Gulan Devrimi, İkinci Bölüm, Birinci Baskı, Roksana Matbaası, 2021" s.65.

[3] - O kale, sağlam bir askeri planla inşa edilmişti, bir tepe üzerinde yer alıyordu, Kanika köyüne bakıyordu ve Atruş ile Beruryan vadisine hâkimdi. Şimal Zebari: Gulan Devrimi'nde Bazı Gizli Gerçekler, Birinci Baskı, Rojhilat Matbaası, Erbil – 2015, s.355.

[4] - Şimal Zebari: Aynı kaynak, s.356.

[5] - Gazi Adil Gerdi: Barzani'nin Hizmetinde Bir Peşmerge... Heci Biroh, İkinci Cilt, İkinci Baskı, Türkiye- 2021, s.269.

[6] - Şimal Zebari: Aynı kaynak, s.356.

[7] - Mesut Barzani: Aynı kaynak, s.66.

[8] - Şimal Zebari: Aynı kaynak, s.360.

[9] - Mesut Barzani، Aynı kaynak, s.67.

[10] - Mesut Barzani، Aynı kaynak, s.68.

[11] - Mesut Barzani، Aynı kaynak, s.69.

[12] - Şimal Zebari، Aynı kaynak, s.373.