Koşullar ve Nedenler

1979 yılında İran halklarının ayaklanmasının ardından İran'daki monarşik yönetim çöktü ve yerini İslam Cumhuriyeti aldı. Kürdistan Demokrat Partisi yönetimi, yeni İran makamlarıyla iyi ilişkiler kurmayı başardı. 1979 yılının başlarında yaşanan en trajik ve etkileyici olaylardan biri, 1 Mart 1979 tarihinde lider Mustafa Barzani'nin vefatı ve cenazesinin aynı yılın 4 Mart ayında Doğu Kürdistan'ın Şino kasabasına getirilmesiydi.

Genel olarak bölgesel dönüşümlerin durumu ve Parti örgütlerinde meydana gelen lider Mustafa Barzani'nin vefatı, partinin bir kongre toplamasını gerektiriyordu. Bu bağlamda, Kürdistan Demokrat Partisi Geçici Yönetimi, 1979 yılının Temmuz ayı başlarında Doğu Kürdistan'ın Şino kasabasının kuzeyindeki Şavana köyünde genişletilmiş bir toplantı düzenledi. Toplantıdan, en önemlisi Dokuzuncu Kongre toplanana kadar Mesut Barzani'nin Kürdistan Demokrat Partisi'nin geçici başkanı olarak seçilmesi ve kongre için bir hazırlık komitesi oluşturulması olan birçok karar çıktı.

Kongrenin Düzenlenmesi

Şavana toplantısındaki tavsiyesinin ardından Hazırlık Komitesi hazırlıklarına başladı. Bu komiteye ek olarak, şubeler tarafından üyelerinden oluşan başka hazırlık komiteleri de kuruldu. Hazırlıklar üç ay içinde tamamlandı ve delegeler seçimle kongreye katıldı. Kürdistan Demokrat Partisi'nin Dokuzuncu Kongresi, "Kürdistan ya da yok oluş - Irak'ta ilerici bir demokratik koalisyon yönetimi ve Kürdistan için gerçek bir özerklik" sloganıyla 10 ile 14 Kasım 1979 tarihleri arasında gerçekleştirildi. 325 delegenin katıldığı kongre, başlangıçta Derbend köyünde toplandı, ardından Doğu Kürdistan'ın Urmiye kentinin batısındaki Zive Mülteci Kampı'na taşındı. Kongre, Başkan Mesut Barzani'nin raporunun okunmasıyla çalışmalarına başladı, ardından Irak Komünist Partisi ve kongreye katılan diğer birçok partinin konuşmaları yapıldı.

Kongrenin başında, Sami Abdurrahman liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi Geçici Yönetimi'nin bazı üyeleri, bir dizi taleplerinin karşılanmaması üzerine geri çekildi. Talepler arasında geçici yönetim üyelerinin oylamaya sunulmaması ve doğrudan Merkez Komite üyesi olmaları yer alıyordu, ancak bu önerileri kongre tarafından reddedildi. Bu durum, bazı geçici yönetim üyelerinin partiden ayrılmasına yol açtı ve bu kişiler daha sonra Kürdistan Demokratik Halk Partisi'ni kurdular. 

Geçici yönetim üyelerinden bazılarının çekilmesi kongreyi sekteye uğratmadı, aksine delegeler çalışmalarına devam etti. Kongre sırasında Başkan Mesut Barzani oybirliğiyle Kürdistan Demokrat Partisi Başkanı seçildi. Ardından kongre üyeleri, aşağıdakilerden oluşan yeni Merkez Komite'yi seçti:

1- Ali Abdullah

2- İdris Barzani

3- Nuri Şawis

4- Fazıl Mirani

5- Felekettin Kakayi

6- Reşid Arif

7- Muhammed Mela Kadir

8- Hurşid Selim Şire

9- Dr. Cercis Hasan

10- Dr. Roz Nuri Şawis

11- Abdullah Berwari

12- Teğmen Ali

13- Teğmen Yunus Rojbeyani

14- Teğmen Hacar Sindi

15- Hamid Berwari

16- Dr. Muhammed Salih Cuma

17- Azad Berwari

18- Necmettin Yusifi

19- Hoşyar Zebari

20- Dr. Muhammed Said Doski

21- Dr. Said Barzani

Merkez Komite'deki yedek üyeler ise şunlardır:

1- Franso Hariri

2- Hamid Efendi

3- Nadir Horami

4- Azad Gerdagi

5- Dr. Kemal Kerküki

Kongre, Merkez Komite'ye şikayetleri takip etmesi için bir soruşturma komitesi kurma, parti sekreterini atama ve ayrıca partiden ayrılanların yerine Siyasi Büro ve Merkez Komite için üyeleri seçme yetkisi verdi.

 Kongrenin sona ermesinin ardından, Başkan Mesut Barzani'nin gözetiminde Merkez Komite'nin üç gün süren ilk olağan toplantısı Zive Kampı'nda yapıldı ve bu süre zarfında partinin Siyasi Büro'su oluşturuldu. Büro şu isimlerden oluştu: Ali Abdullah - Sekreter; İdris Barzani, Fazıl Mirani, Felekettin Kakayi, Dr. Muhammed Salih Cuma, Başkan Abdullah Berwari ve Nuri Şawis - Üyeler.

Kongrenin kararlarından biri, lider Mustafa Barzani'nin onayıyla Irak'a dönen Salih Yusifi hariç, partiden ayrılan eski Merkez Komite üyelerinin partiden ihraç edilmesiydi.

Kaynaklar

• Muhammed Mela Kadir, Mücadele Kaydı, Parti'nin ve Ölümsüz Barzani'nin Kısa Tarihi, Üçüncü Baskı, (Erbil – Aras Matbaası, 2012).

• Kürdistan Demokrat Partisi Tarihi, Kongre ve Konferans (Müfredat ve İç Tüzük), Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Heyeti, Cilt Bir, (Erbil - Roksana Matbaası - 2021).

• Salah el-Harsan, Irak Kürdistanı'ndaki Siyasi Akımlar, Irak'taki Kürt Hareketleri ve Partileri Dosyalarında Okuma 1946-2001, (Beyrut – El-Belag Matbaası – 2001). 

• Habib Muhammed Kerim, Kürdistan Demokrat Partisi - Irak Tarihi (Ana Duraklarda) 1946 – 1993, (Duhok – Xebat Matbaası – 1998).  

• Muhsin Dizayi, Hayatımın Durakları, Üçüncü ve Son Bölüm (Erbil – Mukriyani Matbaası - 2015).

• Keyhan Gazetesi, Sayı 10751, Tahran, 16 Tir 1358 H.Ş. - 7 Temmuz 1979.

• Bamdad Gazetesi, Sayı 53, Tahran, 17 Tir 1358 H.Ş. - 8 Temmuz 1979.

• Kürdistan Demokrat Partisi Başkanı Yoldaş Mesut Barzani'nin, (4-11 Kasım 1979) tarihlerinde toplanan partimiz Kürdistan Demokrat Partisi'nin Dokuzuncu Kongresi'ne sunduğu siyasi, askeri ve örgütsel rapor.

• Dokuzuncu Kongre'de Merkez Komite ve Siyasi Büro üyeleri 1979, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı, Sayı 794, Erbil, Pazartesi, 12 Ağustos 1996.