Irak Savunma Bakanlığı 1966 baharında Kürdistan'a karşı geniş çaplı bir saldırı planı hazırlamıştı ve bunu Nisan ayının 15 gününde uygulamayı amaçlıyordu. Tıpkı bir önceki yıl Kürdistan'ın farklı bölgelerinde gerçekleştirdikleri geniş saldırı seferleri ve bazı yerleri ele geçirmeleri gibi. Ancak Zaho'daki Peşmerge güçleri, İsa Suvar ve Ramazan İsa komutasında gerilla taktikli bir eylem yapmayı planladı. Böylece hükümet güçleri, Peşmergelerin saldırılara karşı koyma gücünün olmadığını, sadece savunma durumunda kaldıklarını düşünmesinler; aksine hükümet güçlerinin derinliklerinde de gerilla eylemleri yapabildiklerini bilsinler diye. Bu amaçla askeri geçiş güzergahı açısından önemli bir yer olan Nergiz Yokuşu'nda Zaho şehri sınırları içerisinde bir saldırı planladılar.
Bu destanı gerçekleştirmek için yaklaşık 400 Peşmerge, silah ve mühimmatlarıyla hazırlandı. 1966 yılı Mart ayında, uzak bir mesafeyi katetmek ve hedef noktaya yaklaşmak için harekete geçtiler. Zaho ile Hasan Awa arasındaki ana yolu kestikleri güzergahta, gece boyunca Irak ordusunun karakollarının arasından geçerek eylemi gerçekleştirmek istedikleri yere ulaştılar. Gün aydınlandığında Peşmergeler, akşam olana kadar gizli bir yerde beklediler, ardından Nergiz Yokuşu'ndaki hükümetin askeri mevzi ve karakollarına yaklaştılar.
Peşmerge güçleri, ordu karargahına saldırmak için sağlam bir planla hazırlıklara başladı. Toplarını karargaha doğru yerleştirdiler ve akşamın ilk saatlerinde çatışma başladı. Saldırının başında 120 mm'lik toplarla tüm askeri karakolları ve karargahı top ateşine tuttular. Top ateşinden sonra Peşmerge güçleri, Irak ordusunun üslerine, karakollarına ve siperlerine saldırı başlattı. Görünüşe göre Irak ordusu güçleri zayıf bir direniş gösterdi, bu yüzden siperler birbiri ardına Peşmergelerin eline geçti ve karargah tamamen ele geçirildi.
Bu gerilla eyleminde, Irak ordusuna ait bir bölük, tüm ekipmanlarıyla Peşmergelerin eline geçti ve iki alay paralı asker (Arap jash) tamamen yok edildi. Hükümet güçlerinin can ve mal kayıpları aşağıda belirtildiği kadar büyüktü:
1- Nergiz Yokuşu askeri üssünün tamamen ele geçirilmesi.
2- Bir askeri bölüğün ve iki Arap jash alayının yok edilmesi.
3- Yaklaşık 100 asker ve Arap jashın öldürülmesi.
4- Kurtarılmış bölgelere nakledilen 86 asker ve jashın esir alınması.
Kazanımlar:
1- 70 parça çeşitli silahın ele geçirilmesi.
2- Çok miktarda mühimmat ve askeri malzemenin ele geçirilmesi.
Bu destanda Peşmerge güçlerinden sadece bir yaralının olması dikkat çekicidir.
Savaş sona erip gerilla eylemi başarıyla gerçekleştirildikten sonra, Peşmerge güçleri hiçbir kayıp vermeden merkezlerine ve karargahlarına geri döndüler. Hükümet her ne kadar intikam almak amacıyla birçok yerde ağır güçlerle pusu kursa da, Peşmergeler tüm hazırlıklarını yapmıştı ve bölgeye tam hakimiyetleri vardı; haber aldıklarında dönüş yollarını değiştiriyor ve başka bir yoldan geçip gidiyorlardı.
Nergiz Destanı Peşmergelerin eşsiz bir zaferiydi ve aynı zamanda devrimin hükümet ordusuna karşı büyük bir kazanımıydı. Diğer yandan, Peşmergelerin moralini yükseltmede etkili bir rol oynadı. Ayrıca hükümet, Peşmerge güçlerinin istediği zaman yakın veya uzak her yere gerilla eylemi yapmak için ulaşabileceğini anladı.
Bu zaferin ve Peşmergelerin farklı bölgelerde Irak ordusuna karşı kazandığı diğer zaferlerin, hükümeti Kürtlerin taleplerini dinlemeye ve yeni bir müzakere turuna başlamaya zorladığını belirtmek gerekir.
Kaynaklar:1- Ari Kerim, Eylül Devrimi'nden Canlı Birkaç Sayfa, Xebat Basımevi, Duhok 1999.
2- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Üçüncü Cilt, Birinci Bölüm, Eylül Devrimi 1961-1975, Baskı: Birinci 2004.
3- Havkar Kerim Heme Şerif: Eylül Devrimi, Selahaddin Üniversitesi Basımevi, Birinci Baskı, Erbil, 2012.
4- İbrahim Celal, Güney Kürdistan ve Eylül Devrimi, İnşa ve Yıkım 1961- 1975, Dördüncü Baskı, 2021.