Biyografi

Sıdık Xelil Yehya, 1927 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Şêrwan Mezin nahiyesindeki Kaniyata köyünde doğdu. Altı yaşındayken, 21 Haziran 1932 tarihinde ailesiyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti'ne göç etti. Sovyetler Birliği'ne gidişinden sonra orada eğitim gördü ve Otobersk Üniversitesi Petrol bölümünden lisans diplomasını aldı. Sovyetler Birliği'nden döndükten sonra, 1959 yılında Musul'daki şeker fabrikasında memur olarak göreve başladı. 1971 yılında Erbil'de Rusça tercümanlığı yaptı, 2 Mart 2020 tarihinde Selahaddin'de (Erbil) vefat etti ve Musê Meğribi mezarlığında toprağa verildi.

Mücadele Tarihi

İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra 11 Ekim 1945 tarihinde Doğu Kürdistan'a yöneldi, 31 Mart 1946 tarihinde Mahabad'daki Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzan kuvvetinde Peşmerge olarak hizmet etti, 29 Nisan 1946 tarihinde Sakız bölgesindeki (Doğu Kürdistan) Karava ve Mirdeyi savaşlarına katıldı, Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra 19 Mart 1947 tarihinde Şino ve Neğede (Doğu Kürdistan) savaşlarına katıldı, 19 Nisan 1947 tarihinde General Mustafa Barzani komutasında direnişe devam etmeye karar verdi, 23 Mayıs 1947 tarihinde Sovyetler Birliği'ne doğru yürüyüşe katıldı, 9 Haziran 1947 ile 11 Haziran 1947 tarihleri arasında Qutur Vadisi ve Maku Köprüsü (Doğu Kürdistan) savaşlarına katıldı, 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği arasındaki uluslararası sınırda yer alan Aras nehrini geçerek karşıya geçti.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm arkadaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde dikenli tellerle çevrili, açık bir alanda kırk gün boyunca tutuldular; bir grup asker tarafından gözetim altında tutuldular ve yiyecek, giyecek ve hareket etme açısından savaş esiri muamelesi gördüler. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayolax ve Kelbecer bölgelerine dağıtıldılar. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledildiler ve aynı ayın 23 gününde kendilerine askeri kıyafetler verildi ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verildi. Aynı zamanda her gün dört saat boyunca, okuma yazma bilen arkadaşları tarafından kendilerine Kürtçe öğrenme dersleri verildi.

Cafer Bağırov'un Barzani arkadaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık topluluğuna taşınmasına karar verildi ve orada da askeri eğitime devam ettiler. 

Mart 1949 ayında arkadaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtıldılar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını ödediği topraklar) çalıştılar. 

General Barzani'nin Stalin'e gönderdiği birçok mektup ve büyük çabalardan sonra, nihayet Stalin'in eline Barzani'nin arkadaşlarının yaşadığı zorlukları anlattığı bir mektup ulaştı ve o da derhal Barzani arkadaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komisyon kurulması talimatını verdi. Komisyonun kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde oldu, bu nedenle kendisi 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitti.

1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kuruldu, kendisi 16 Nisan 1959 tarihinde arkadaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Basra limanı yoluyla Irak Cumhuriyeti'nin güneyinden Kürdistan'a geri döndü. 

1963 yılında Eylül Devrimi'ne katıldı ve savaşlarda yer aldı, 1975 yılında Eylül Devrimi 'nin yenilgisinden sonra mülteci olarak İran Krallığı'na geçti ve Zêwe kampına yerleşti, daha sonra Kaşan şehrine nakledildi, 1987 yılında Gulan Devrimi'ne katıldı ve savaşlarda yer aldı, 1996 yılında Kürdistan'a döndü, 16 Aralık 2010 tarihinde Kürdistan Demokratik Partisi'nin 13. Kongresi'nde, Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'ndeki mücadelesi ve direnişi, Sovyetler Birliği'ne doğru yürüyüşü, Eylül Devrimi ve Gulan Devrimi nedeniyle Başkan Mesud Barzani tarafından Barzani Madalyası verildi, 14 Mart 2013 tarihinde Duhok ayaklanmasının yıl dönümü ve Başkan Mustafa Barzani 'nin anısı vesilesiyle iki madalya daha aldı. 

 

Kaynaklar:

  1. Hamid Gevheri, Barzani Madalyası En Yüksek Onur Ödülü, Cilt 1, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2015), s. 457-458.

  2. Hemid Gerdî, Tarihçe Özeti, Birinci Baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004), s. 44, 51, 60, 62, 67, 80, 90, 95, 133, 155.

  3. Sefer Jajuki, Ölümsüz Barzani'nin Sovyetler Birliği dönemindeki arkadaşı Sıdık Xelil Kaniyetayi vefat etti, Xebat gazetesi, Kürdistan Demokratik Partisi'nin organı, Sayı 5945, Erbil, 3 Mart 2020, s. 4.

  4. Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, Üçüncü Baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013), s. 42.

  5. Şevket Şeyh Yezdin, Peşmerge'nin Altın Jübilesi, Birinci Baskı, (Pirmam - Xebat Matbaası - 1996), s. 25.

  6. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, Birinci Baskı, İkinci Cilt, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013), s. 577, 607, 619, 856.

  7. Salih Yusuf Sufi, Kürdistan ve Dünya Kronolojisi, Birinci Baskı, Üçüncü Cilt, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013), s. 1005.

  8. Ömer Faruki, Serdar Dana (Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Hayatı ve Mücadeleleri), İkinci Baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 39.

  9. Abdurrahman Mela Habib Ebubekir, 1931 - 1991 Arasında Barzan Aşireti, Birinci Baskı, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası – 2001), s. 121, 126-127.

  10. Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2015), s. 290, 429.

  11. Karwan Muhammed Mecid, Barzaniler Mahabad'dan Sovyetlere, birinci baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011), s. 84, 94-96.

  12. Hetav dergisi, sayı 154, altıncı yıl, Erbil, Kürdistan Matbaası, Cuma, 15 Nisan 1959, s. 2, 4.

  13. Şehit Komutan Hasso Mirxan Jajoki'nin notlarından, 62 gün Barzani ile birlikte Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne gidişi, birinci baskı (Erbil - Roşenbiri Matbaası - 1997), s. 118.

  14. Leys Abdülmuhsin Cevad el-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 devrimi, (Bağdat - Darürreşid Yayınları - 1979), s. 288.

  15. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998), s. 139, 153, 184, 188, 193-197, 200-201, 205, 463.

  16. Necef Kulu Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras kıyılarına, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, birinci baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996), s. 205, 270.

  17. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi arşivi.