ژیاننامە
سولەیمان ھادۆ زەراری لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندی زەرارە لە ناحیەی گۆڕەتوو لە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر لەدایکبووە. لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٥٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی کشتوکاڵی یەکێتی سۆڤیەت وەرگرتووە. لە یەکێتی سۆڤیەت ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤالانیادا کردووە، شارەزایی لە زمانەکانی کوردی، عەرەبی و ڕووسیدا ھەبووە و لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ کۆچی دوایی کردووە.
بیرەوەری خەبات
لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بەشداری لە شەڕەکاندا کردووە، لە ١٩ی ئابی ١٩٤٥ بە بڕیاری دادگای سەربازی عێراق، سەرجەم موڵک و ماڵە گوازراوە و نەگوازراوەکانی دەستی بەسەردا گیراوە. دوای شکستھێنانی شۆڕشی دووەمی بارزان، کە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕوویدا، لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦، ھێزەکانی بارزانی سوپای پارتی دیموکراتی کوردستان لە مەھاباد بوون بە پێشمەرگە و لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ بەشداری لە شەڕی قەروە لە ناوچەی سەقز کرد.
دوای ڕووخانی کۆماری دیموکراتی کوردستان، لە ١٩ی ئازاری ١٩٤٧ بەشداری لە شەڕی نەغەدە و شنۆ کردووە، و یەکێک بووە لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ لە ڕێگەی خواکورک و دەشتەکانی بارزگرەوە گەڕاونەتەوە بۆ ناوچەی شێروان و مزووری.
دوای گەڕانەوەیان، مستەفا بارزانی لە ١٥ی ئایاری ١٩٤٧ لە گوندی ئەرقۆش کۆبوونەوەیەک لەگەڵ ھاوڕێکانی ئەنجام دەدات و ڕێگەیان پێ دەدات کە بڕیار بدەن بمێننەوە یان بچن بۆ یەکێتی سۆڤیەت، کە ھەموو ھاوڕێکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچن بۆ یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ یاوەری مستەفا بارزانی کرد بۆ یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری لە شەڕی ڕووباری قەتوور و شەڕی پردی ماکۆ کرد. دوای سەختی و ماندووبوونێکی زۆر ڕووباری ئاراسی بەزاند، کە دەکەوێتە سەر سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت، چووە ناو یەکێتی سۆڤیەت.
دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لەگەڵ سەرجەم ھاوڕێکانی بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە شاری نەخچەوانی کۆماری ئازەربایجان لە کۆمەڵگەیەکی چۆڵکراودا دانران کە بە تێلی دڕکدار دەورە درابوو و لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانی دەکران و سەبارەت بە خۆراک، جلوبەرگ و ھاتوچۆ وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. دواتر بە بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت بەسەر ناوچەکانی ئاغدام، لاچین، ئایڤلاخ و کەلبەجەری کۆماری ئازەربایجاندا دابەش کران. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧ گواسترانەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی ئازەربایجان و لە ٢٣ی ھەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازییان پێدرا و ڕۆژانە ھەشت کاتژمێر لەژێر چاودێری ئەفسەرانی ئازەربایجان ڕاھێنانیان پێکرا. لە ھەمان کاتدا، ڕۆژانە چوار کاتژمێر لەلایەن ئەو ھاوڕێیانەی کە خوێندەوار بوون وانەی زمانی کوردییان پێ دەوترا.
دوای مامەڵەی خراپی جەعفەر باقیرۆڤ لەگەڵ ھاوڕێکانی، بارزانی بڕیار دەدات کەمپە سەربازییەکەی لە ئازەربایجانەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چیرچیک لە نزیک تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان، لەوێ درێژە بە ڕاھێنانی سەربازییان دەدەن.
لە ئازاری ١٩٤٩، ئەو و ھاوڕێکانی بە شێوەی گرووپ بە شەمەندەفەر بەسەر گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەتدا دابەش کران و لە کێڵگە کۆلخۆزەکاندا (زەوییەک کە خەڵک لە حکومەتیان بە کرێ دەگرت و پاشان پشکی حکومەتیان دەدایەوە) کاریان کرد.
دوای ھەوڵێکی زۆر و چەندین نامە کە لەلایەن بارزانییەوە بۆ ستالین نێردرابوو، τε کۆتایی نامەیەک دەگاتە دەستی ستالین کە تێیدا بارزانی باسی کێشەی ھاوڕێکانی دەکات و ستالین دەستبەجێ بڕیار دەدات لیژنەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لە دۆخی ھاوڕێکانی بارزانی پێکبھێنێت، و لە کۆتاییدا بڕیاری لیژنەکە ئەوە بوو کە ھەموویان لە شاری ڤریڤسکی کۆبکەنەوە، بۆیە لە تشرینی دووەمی ١٩٥١ دەچێتە شاری ڤریڤسکی سۆڤیەت.
دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، بەپێی ھەردوو ماددەی سێیەم و حەوتەم و بڕگەی (الف)ی ماددەی دەیەم لەگەڵ ماددەی ١١، بەپێی یاسای ھەموارکراوی ژمارە ١٩ی ساڵی ١٩٥٩، ئەو و ھاوڕێکانی لێبوردنی گشتییان بۆ دەرچوو.
لە ساڵی ١٩٥٨ کۆماری عێراق بە سەرۆکایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا، ناوبراو لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩ لەگەڵ ھاوڕێکانی بە کەشتیی گڕۆزا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.
لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری لە شۆڕشی ئەیلوول کرد، بەشداری لە شەڕی پێرس، گۆڕاز و چیای ھەندرێن کرد، لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری لە شەڕی شۆڕش و شارمنە کرد، و لە ڕێگەی ١٤ لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بەشداری لە شەڕی ئاکرێ کرد، لە ساڵی ١٩٧٤ لە یەکەی تۆپخانەی شۆڕش بوو، لە ساڵی ١٩٧٥ دوای شکستھێنانی شۆڕشی ئەیلوول. لە ساڵی ١٩٨١ ڕژێمی عێراق گوندەکەی سووتاند و وەک پەنابەر چوو بۆ کۆماری ئیسلامی ئێران و لە کۆمەڵگەی زێوە نیشتەجێ بوو. لە ساڵی ١٩٨٣ بەشداری لە شۆڕشی گوڵان کرد، لە ساڵی ١٩٩١ گەڕایەوە کوردستان و لە گوندی زەرارە نیشتەجێ بوو، لە ساڵی ١٩٩٣ خانەنشین بوو، لە ١٦ی ئایاری ٢٠١٠ لە کۆنگرەی سێھەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بەھۆی خەبات و تێکۆشان لە شۆڕشی دووەمی بارزان، کۆماری دیموکراتی کوردستان، ڕێگاکەی بەرەو یەکێتی سۆڤیەت، شۆڕشی ئەیلوول و شۆڕشی گوڵان، لەلایەن مەسعود بارزانییەوە میدالیای بارزانی پێ بەخشرا.
سەرچاوەکان:
-
حامید گه‌وهه‌ری، میدالیای بارزانی به‌رزترین خه‌ڵاتی ڕێزلێنان، به‌رگی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی حاجی هاشم - ٢٠١٥ز).
-
حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دار الحكمة - 2016م).
-
شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆژهه‌ڵات - 2013ز).
-
عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).
-
عه‌بدولڕه‌حمان مه‌لا حه‌بیب ئه‌بوبه‌كر، عه‌شیره‌تی بارزان له نێوان 1931 - 1991، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری - 2001ز).
-
عه‌بدولڵا غه‌فور، فه‌رهه‌نگی جوگرافیای هه‌ولێر، (هه‌ولێر - بڵاوكراوه‌كانی ئه‌كادیمیای كوردی - چاپخانه‌ی حاجی هاشم - 2015ز).
-
كاروان محه‌مه‌د مه‌جید، بارزانییه‌كان له مه‌هاباده‌وه بۆ سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م، (سلێمانی - چاپخانه‌ی په‌یوه‌ند - 2011ز).
-
گۆڤاری هه‌تاو، ژماره 154، ساڵی شه‌شه‌م، هه‌ولێر، چاپخانه‌ی كوردستان، هه‌ینی، 15 نیسانی 1959.
-
له یادداشتی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حه‌سۆ میرخان ژاژۆكی، 62 رۆژ له‌گه‌ڵ بارزانی دا چوونی بارزانییه‌كان بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆشنبیری - 1997ز).
-
لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة 14 تموز 1958 في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - 1979م).
-
مه‌سعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات - 1998ز).
-
مه‌سعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد 1961 - 1975، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده - 2004ز).
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره AI-10، لیستی هه‌ڤاڵانی مسته‌فا بارزانی بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، به‌ڵگه‌نامه له‌لایه‌ن سه‌گڤان هاڵۆ پێشكه‌ش كراوه، 2016ز.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره AN-4، به‌ڵگه‌نامه‌ی ژیاننامه‌ی سلێمان حه‌دۆ شینۆ زراری، له‌لایه‌ن عادل سلێمان حه‌دۆ پێشكه‌ش كراوه، پیرمام، 18 شوباتی 2019ز.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره HB-426، پارتی دیموكراتی كوردستان، باره‌گای بارزانی، لێژنه‌ی باڵای ناوچه‌ی بارزان، فۆرمی سلێمان حه‌دۆ شینۆ، پیرمام، 1 تشرینی دووه‌می 2018ز.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره ZB-116، ده‌قی چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ عادل سلێمان حه‌دۆ له‌لایه‌ن نه‌زیره مێرگه‌سۆری، پیرمام، 18 شوباتی 2019ز.