jînenîgarî 

Silêman Hado Zerarî di sala 1930î de li gundê Zerara yê ser bi nahiyeya Gortû ya qezaya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Li Yekîtiya Sovyetê xwendiye. Di sala 1954an de li Beşa Çandiniyê ya Yekîtiya Sovyetê bawernameya lîsansê wergirtiye. Li Yekîtiya Sovyetê bi Valaniya re zewiciye, di zimanên Kurdî, Erebî û Rûsî de xwedî ezmûn bûye û di 4ê Kanûna Pêşîn a 2014an de koça dawî kiriye.

Bîranîna Têkoşînê 

Di sala 1943an de, têkiliya wî bi Şoreşa duyema Barzan re çêbûye û beşdarî şeran bûye, û di 19ê Tebaxa 1945an de, bi biryara Dadgeha Serbazî ya Iraqê, hemû mal û milkên wî yên veguhêz û neveguhêz hatine desteserkirin. Piştî têkçûna Şoreşa duyema Barzan, ku di 11ê Çiriya Pêşîn a 1945an de li Rojhilatê Kurdistanê qewimî, di 31ê Adara 1946an de, hêzên Barzanî yên artêşa Partiya Dêmokrata Kurdistanê li Mehabadê bûn pêşmerge, û di 31ê Adara 1946an de beşdarî Şerê Qerwa yê li devera Seqizê bûye.

Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê, di 19ê Adara 1947an de, beşdarî Şerê Neqede û Şinoyê bûye û yek ji wan pêşmergeyan bûye ku di 19ê Nîsana 1947an de bi rêya Xwakurk û deştên Barazgirawa vegeriyane devera Şêrwan û Mazûrî.

Piştî vegera wan, Mistefa Barzanî di 15ê Gulana 1947an de li gundê Ergoşê civîneke bi hevalên xwe re saz kir û destûr da wan ku bijartina xwe bikin ka bimînin an biçin Yekîtiya Sovyetê, ku hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û biçin Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê Gulana 1947an de, bi Mistefa Barzanî re çû Yekîtiya Sovyetê û beşdarî Şerê Çemê Qatur û Şerê Pira Makoyê bûye. Piştî zehmetî û keda zêde, wî Çemê Arasê derbas kir, ku li sînorê di navbera Îran û Yekîtiya Sovyetê de ye, derbasî nav axa Yekîtiya Sovyetê bû.

 

Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew bi hemû hevalên xwe re li bajarê Naxçivanê yê Komara Azerbaycanê ji bo çil rojan li civakeke çol û beyar ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû û ji aliyê komek serbazan ve dihat parastin hatin bicihkirin û derbarê xwarin, cil û berg û tevgerê de wekî dîlên şer bi wan re hat kirin. Paşê, bi biryara hikûmeta Sovyetê, ew li ser deverên Axdam, Laçîn, Aywlax û Kelbajar ên komara Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de, ew bo baregeheke serbazî ya li ser Deryaya Xezerê li paytexta Azerbaycanê, Bakûyê, hatin veguhestin û di 23yê heman mehê de, cil û bergên serbazî li wan hatin kirin û rojane heşt saetan di bin çavdêriya efserên Azerbaycanî de hatin perwerdekirin. Di heman demê de, rojane çar saetan, dersên zimanê Kurdî ji aliyê hevalên ku xwendewar bûn ve ji wan re dihatin dayîn.

Piştî reftarên nebaş ên Cefer Bagrov ên li hember hevalên wî, Barzanî biryar dide ku baregeha xwe ya serbazî ji Azerbaycanê veguhezîne civaka Çirçîk a nêzîkî Taşkentê, paytexta Ûzbêkistanê, ku li wir perwerdeya xwe ya serbazî bidomînin.

Di Adara 1949an de, ew û hevalên xwe wekî kom li gundên Yekîtiya Sovyetê bi trênê hatin belavkirin û di çandiniyên Kolxozê de (erdên ku xelkê ji hikûmetê kirê dikirin û paşê para hikûmetê didan) xebitîn.

Piştî hewldanên zêde û gelek nameyên ku ji aliyê Mistefa Barzanî ve ji Stalîn re hatibûn şandin, nameyek di dawiyê de digihîje destê Stalîn ku tê de Barzanî behsa pirsgirêkên hevalên xwe dike û Stalîn tavilê biryar dide ku komîteyekê ji bo lêkolîna rewşa hevalên Barzanî ava bike, û di dawiyê de biryara komîteyê ew bû ku hemûyan li bajarê Vrivskî kom bikin, lewma ew di Mijdara 1951ê de diçe bajarê Vrivskî yê Sovyetê.

Li pey şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an a li Iraqê û vegera Mistefa Barzanî, di 25ê Sibata 1959an de, li gorî her du madeyên Sêyem û Heftem û beşa (A) ya Madeya Dehem ku bi madeya 11 re dixebite, li gorî yasaya guhertî ya hejmar 19 a sala 1959an, ew û hevalên wî ketin ber efûya giştî.

Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hat damezrandin, navborî di 16ê Nîsana 1959an de bi hevalên xwe re bi keştiya Groza bi rêya bendera Besrayê ya li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê. 

 

Di sala 1961ê de, beşdarî Şoreşa Îlonê bû, beşdarî Şerê Pers, Goraz û Çiyayê Hendirên bû, di sala 1963an de beşdarî Şerê Şoriş û Şarmnayê bû û di rêya 14ê li ser 15ê Hezîrana 1963an de beşdarî Şerê Akrê bû, di sala 1974an de di Yekîneya Topavêjên Şoreşger de bû, di sala 1975an de piştî têkçûna Şoreşa Îlonê. Di sala 1981ê de, rejîma Iraqê gundê wî şewitand û wekî penaber çû Komara Îslamî ya Îranê û li civaka Zêwayê bicih bû. Di sala 1983an de, beşdarî Şoreşa Gulanê bû, di sala 1991ê de vegeriya Kurdistanê û li gundê Zerara bicih bû, di sala 1993an de teqawid bû, di 16ê Gulana 2010an de di Kongreya 13 a Partiya Dêmokrata Kurdistanê de ji ber têkoşîn û hewldanên di Şoreşa duyema Barzan, Komara Kurdistanê, rêya wî ya ber bi Yekîtiya Sovyetê, Şoreşa Îlonê û Şoreşa Gulanê, ji aliyê Serok Mesûd Barzanî ve Madalyaya Barzanî wergirt.

Çavkanî:

  1. حامید گه‌وهه‌ری، میدالیای بارزانی به‌رزترین خه‌ڵاتی ڕێزلێنان، به‌رگی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی حاجی هاشم - 2015ز).

  2. حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره‌ السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دار الحكمة - 2016م).

  3. شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆژهه‌ڵات - 2013ز).

  4. عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).

  5. Ebdulrehman Mela Hebîb Ebubekir, Eşîreta Barzan di navbera 1931 - 1991, çapa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Rewşenbîrî - 2001z).

  6. Ebdullah Xefûr, Ferhenga erdnîgariya Hewlêrê, (Hewlêr - Weşanên Akademiya Kurdî - Çapxaneya Hecî Haşim - 2015z).

  7. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê ber bi Sovyetê ve, çapa yekem, (Silêmanî - Çapxaneya Peywend - 2011z).

  8. Govara Hetaw, hejmar 154, sala şeşem, Hewlêr, Çapxaneya Kurdistan, În, 15ê nîsana 1959an.

  9. Di bîranîna fermandarê şehîd Hesoy Mîrxan Jajokî, 62 roj ligel Barzanî çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Rewşenbîrî - 1997z).

  10. Lîs Ebdulmuhsîn Cewad El-Zubeydî, Şoreşa 14ê tîrmeha 1958an li Iraqê, (Bexda - Darulreşîd lil-neşr - 1979m).

  11. Mesûd Barzanî, Barzanî û bizava rizgarîxwaza kurd 1931 - 1958, (Duhok - Çapxaneya Xebat - 1998z).

  12. Mesûd Barzanî, Barzanî û bizava rizgarîxwaza kurd 1961 - 1975, berga sêyem, beşa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2004z).

  13. A.D.A, pelgeya hejmar AI-10, lîsteya hevalên Mistefa Barzanî bo Yekîtiya Sovyetê, belgename ji aliyê Segvan Halo ve hatiye pêşkêşkirin, 2016z.

  14. A.D.A, pelgeya hejmar AN-4, belgenameya jiyannameya Silêman Hedo Şino Zerarî, ji aliyê Adil Silêman Hedo ve hatiye pêşkêşkirin, Pîrmam, 18ê sibata 2019z.

  15. A.D.A, pelgeya hejmar HB-426, Partiya Demokrat a Kurdistanê, Baregeha Barzanî, Lijneya Bilind a navçeya Barzan, forma Silêman Hedo Şino, Pîrmam, 1ê çiriya paşîn a 2018z.

  16. A.D.A, pelgeya hejmar ZB-116, deqa hevpeyvîna ligel Adil Silêman Hedo ji aliyê Nezîre Mêrgesorî ve, Pîrmam, 18ê sibata 2019z.