فریا مه‌لۆ چاوشین، سال ١٩٢٧ در روستای لیره‌بیری از توابع ناحیه شیروان مزن در شهرستان مرگسور استان اربیل متولد شده است، سال ١٩٤٥ پس از شکست انقلاب دوم بارزان آواره شرق کردستان شد، او فارغ‌التحصیل مقطع راهنمایی است، سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول دوباره به شرق کردستان آواره شد و در شهر نقده در شرق کردستان اقامت گزید. سال ١٩٩٧ درگذشت و در زادگاه خود به خاک سپرده شد.
سوابق مبارزاتیسال ١٩٤٣ به صفوف انقلاب دوم بارزان پیوست، در کوه برادوست در سنگر دفاع در برابر ارتش عراق قرار گرفت، در ١١ اکتبر ١٩٤٥ پس از شکست انقلاب دوم بارزان به سمت شرق کردستان روی آورد، در ٣١ مارس ١٩٤٦ در نیروی بارزانی وابسته به ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان در شهر مهاباد پیشمرگه شد، در جنگ‌های جبهه نقده و اشنویه در جمهوری دموکراتیک کردستان شرکت کرد و در جنگ قلاتان مجروح شد.
پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان، او از آن دسته پیشمرگه‌هایی بود که در ١٩ آوریل ١٩٤٧ از طریق خواکورک و دشت برازگر به خاک شمال کردستان در روستای خواکورک به سمت روستای ارگوش و منطقه هرکی بنه‌جی بازگشت. پس از بازگشت، ژنرال مصطفی بارزانی در ١٥ مه ١٩٤٧ در روستای ارگوش جلسه‌ای با همرزمانش برگزار کرد و آن‌ها را در انتخاب میان ماندن یا رفتن به اتحاد جماهیر شوروی مختار کرد؛ در آنجا تمامی همرزمانش تصمیم به ادامه راه و رفتن به سوی اتحاد جماهیر شوروی گرفتند.
در ٢٢ مه ١٩٤٧، ژنرال مصطفی بارزانی را به سمت اتحاد جماهیر شوروی همراهی کرد و در جنگ گلی کتول (قطور) و جنگ پل ماکو شرکت کرد و پس از سختی‌ها و مشقت‌های فراوان، در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رودخانه ارس که در مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، به سمت شوروی عبور کرد.
پس از رسیدن به اتحاد جماهیر شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ به همراه تمامی همرزمانش در شهر نخجوان جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در یک مجتمع باز که با سیم خاردار محصور شده بود نگهداری شدند و توسط گروهی از سربازان تحت محافظت بودند و از نظر غذا، پوشاک و تردد، با آن‌ها مانند اسرای جنگی رفتار شد. سپس با تصمیم دولت شوروی میان مناطق آغدام، لاچین، آیولاغ و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در تاریخ ٢٣ همان ماه لباس نظامی به آن‌ها داده شد و به سرپرستی افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت آموزش نظامی دیدند. در همان حال روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از همرزمانشان که سواد داشتند، به آن‌ها درس‌های یادگیری زبان کردی داده می‌شد.
پس از رفتار بد جعفر باقروف با همرزمان بارزانی، تصمیم گرفته شد که اردوگاه نظامی در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی تاشکند پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل شود و در آنجا نیز به آموزش نظامی ادامه دادند.
مارس ١٩٤٩ به همراه همرزمانش به صورت دسته‌ها و گروه‌ها با قطار در میان روستاهای اشتراکی اتحاد جماهیر شوروی تقسیم شدند و در مزارع کلخوزها (زمین‌هایی که مردم از دولت اجاره می‌کردند و بعد سهم دولت را می‌پرداختند) کار می‌کردند.
پس از تلاش‌های فراوان و ارسال چندین نامه توسط ژنرال بارزانی به استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین رسید که در آن بارزانی دردهای همرزمانش را بازگو کرد و او نیز بلافاصله تصمیم به تشکیل کمیته‌ای برای بررسی وضعیت همرزمان بارزانی گرفت و در نهایت تصمیم کمیته بر این شد که همه آن‌ها در شهر وریویسکی جمع شوند، به همین دلیل فریا مه‌لو در ماه نوامبر ١٩٥١ به شهر وریویسکی در شوروی رفت.
سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تأسیس شد، فریا مه‌لو در ١٦ آوریل ١٩٥٩ به همراه همرزمانش با کشتی گروزیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت.
سال ١٩٦١ به نیروی پیشمرگه انقلاب ایلول پیوست و پیشمرگه شد، درجه فرمانده گردان را دریافت کرد و در جنگ‌ها شرکت کرد. سال ١٩٧٩ به نیروی پیشمرگه انقلاب گولان پیوست و پیشمرگه شد، در قیام ١٩٩١ شرکت کرد.
منابع:١- حامید گوهری، مدال بارزانی بالاترین جایزه قدردانی، جلد اول، (اربیل- چاپخانه حاجی هاشم- ٢٠١٥ز).
٢- حمید گردی، چکیده تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل- مؤسسه چاپ و نشر آراس- چاپخانه وزارت آموزش و پرورش- ٢٠٠٤ز).
٣- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل- چاپخانه روژهلات- ٢٠١٣ز).
٤- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل- چاپخانه وزارت آموزش و پرورش- ٢٠٠٢ز).
٥- عبدالرحمان ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان در میان ١٩٣١- ١٩٩١، چاپ اول، (اربیل- چاپخانه وزارت فرهنگ- ٢٠٠١ز).
٦- عبدالله غفور، فرهنگ جغرافیای اربیل، (اربیل- انتشارات آکادمی کوردی- چاپخانه حاجی هاشم- ٢٠١٥ز).
٧- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه- چاپخانه پیوند- ٢٠١١ز).
٨- در یادداشت‌های فرمانده شهید حه‌سو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز همراه با بارزانی، رفتن بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول، (اربیل- چاپخانه فرهنگ- ١٩٩٧ز).
٩- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، ثوره ١٤ تموز ١٩٥٨ فی العراق، (بغداد- دار الرشید للنشر- ١٩٧٩م).
١٠- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کورد ١٩٣١- ١٩٥٨، (دهوک- چاپخانه خبات- ١٩٩٨ز).
١١- نجف قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، مترجم شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام- یوبیل طلایی حزب دموکرات کردستان- ١٩٩٦ز).
١٢- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.