Jînenîgarî

Celal Emîn Mehmûd Elî, naskirî bi Celal Emîn Beg Mîredêyî, di sala 1911an de li bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye, eslê wî vedigere malbata mîrên Baban, li hucreya Xatû Mela Fatime û Xoce Efendî li bajarê Silêmaniyê xwendiye, di sala 1938an de koleja serbazî li bajarê Bexda bi pileya mulazimê duyem temam kiriye, di sala 1941an de beşa mekanîkî ya otomobîlên veguhastinê li artêşa şahnişîna Îraqê temam kiriye, di sala 1942an de beşa topavêjiyê li artêşa şahnişîna Îraqê temam kiriye, di sala 1975an de piştî nesko ya Şoreşa Eylûlê pêşî berê xwe daye welatê Îranê, paşê vegeriyaye başûrê Kurdistanê. Di 28ê hezîrana 2004an de li bajarê Silêmaniyê koça dawî kiriye û li goristana Girê Şêx Ebdulkerîmê Kase û Kewçik hatiye veşartin, şarezayê zimanên kurdî, erebî, tirkî, îngilîzî û farisî bûye.

Xebatname

 Di sala 1939an de di dema dûrxistina Mistefa Barzanî (1903-1979) li bajarê Silêmaniyê peywendiya dostaniyê ligel wî hebûye, di sala 1939an de ji damezrênerên Partiya Hêviya Kurd bûye, di sala 1943an de yek ji hevkarên serok Mistefa Barzanî bûye ji bo bicîhhiştina bajarê Silêmaniyê û ber bi rojhilatê Kurdistanê ve çûye ber bi devera Barzan bi mebesta destpêkirina Şoreşa Duyemîn a Barzan, di 4ê hezîrana 1944an de tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bûye, di sala 1945an de piştî danûstandina Lijneya Azadî û hikûmeta şahnişîna Îraqê ligel beşek ji efserên şoreşger xwe radest dikin lê di girtîgeha navendî ya Bexda de tên girtin û paşê ligel Mehmûd Mehmûd Mehmûd (1922-1947) naskirî bi Muhemmed Mehmûd Qudsî ber bi navçeyên azadkirî ve direvin.

 Di sala 1945an de ji bo cara duyem tevlî refên hêza Şoreşa Duyemîn a Barzan bûye, di 11ê çiriya pêşîn a 1945an de piştî bi tundî bordûmankirina devera Barzan ji aliyê hêza asmanî ya Şahnişîna Yekbûyî ya Brîtanya û nesko ya Şoreşa Duyemîn a Barzan ligel hemû şoreşgeran bi serokatiya Mistefa Barzanî berê xwe daye rojhilatê Kurdistanê, di sala 1946an de bi razîbûna Şêx Ehmed Şêx Muhemmed Şêx Ebdulsemed (1892-1969) naskirî bi Şêx Ehmedê Barzan û jenerel Mistefa Barzanî ligel endazyar Celal Emîn Mehmûd (1911-2004) naskirî bi Celal Emîn Beg hevkariya Îsmaîl Erdelaniyan kirine ji bo nivîsandina pirtûka Barzan, di sala 1946an de bi pileya kaptan di refên artêşa Komara Dêmokrat a Kurdistanê de xizmet kiriye, di sala 1946an de li bereya Seqiz li rojhilatê Kurdistanê dijî hêza zemînî ya artêşa şahnişîna Îranê xizmet kiriye, di sala 1946an de piştî nesko ya Komara Mîllî ya Azerbaycanê hevkariya yekîneyên artêşa Komara Mîllî ya Azerbaycanê li bereya Seqiz kiriye ji bo paşekişê ber bi bajarê Mehabad paytexta Komara Dêmokrat a Kurdistanê, di sala 1946an de nûçeya nesko ya Komara Dêmokrat a Kurdistanê bi Şêx Letîf Şêx Mehmûd Şêx Seîd (1917-1972) naskirî bi Şêx Letîfê Hefîd radigihîne, di sala 1946an de piştî nesko ya Komara Dêmokrat a Kurdistanê endamê şanda kurdî bûye ji bo danûstandinê ligel serheng Xefarî nûnerê artêşa şahnişîna Îranê, di sala 1946an de piştî nesko ya Komara Dêmokrat a Kurdistanê xwe radestî hêzên polîsên Îraqê nake, lê piştî çendîn şeran xwe radestî hêzên Îranê dike û tê xistin girtîgeha Felekuelfelaq (Felek el-Efleq) ya bajarê Xuremava ya Luristanê li rojhilatê Kurdistanê û paşê bo girtîgeha Qesr li bajarê Tehranê tê veguhastin, di 1ê kanûna duyem a 1950an de ji aliyê desthilatdarên Îranê ve li hember radestkirina efserên îranî yên beşdarbûyî yên Komara Mîllî ya Azerbaycanê ku li şahnişîna Îraqê girtî bûn ji sînorê Xaneqînê ve radestî desthilatdarên şahnişîna Îraqê tê kirin, li Dadgeha Serbazî bi darvekirinê tê mehkûmkirin û paşê cezayê wî tê guhertin bo pênc sal girtîgeh, di dawiya sala 1952an de tê veguhastin bo girtîgeha Silêmaniyê, di sala 1953an de li girtîgeha Silêmaniyê tê azadkirin.

Di sala 1957an de li pêşangeha Şara ji bo çakkirina radyoyê li bajarê Silêmaniyê kar kiriye, di sala 1959an de ji aliyê desthilatdaran ve ji ber beşdariya di Şoreşa Duyemîn a Barzan de dikeve ber efûyê, di 23ê adara 1959an de bi fermana komarî û îmzeya Encûmena Serweriya Îraqê bi pileya neqîb hatiye vegerandin refên artêşa Komara Îraqê û li fermangeha serbazgiriya Qeladizê û Raniye li sînorê parêzgeha Silêmaniyê xizmet kiriye, salên (1963-1964) û salên (1974-1975) di refên Şoreşa Eylûlê Pêşmerge û fermandar bûye, di sala 1964an de li bajarokê Qeladizê ser bi parêzgeha Silêmaniyê nûnerê Kongreya Şeşem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye, di sala 1964an de endamê şanda dozdeh kesî ya danûstandkar a Kongreya Şeşem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye ku bi razîbûna serok Mistefa Barzanî hatiye damezrandin ji bo çûna cem baskê Mekteba Siyasî bi mebesta razîkirina wan bo beşdarbûn di Kongreya Şeşem de, lê ji ber tekezîkirina li ser nebeşdarbûna baskê Mekteba Siyasî şandê di erka xwe de serkeftî nebû.

 Di sala 1966an de hatiye vegerandin bo refên artêşa Îraqê û bi pileya muqedem dest bi kar bûye, di destpêka sala 1970an de berî lidarxistina kongreya sêyem a Yekîtiya Mamostayên Kurdistanê ji aliyê serkirdatiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ve navê wî di navbera mamostayên kurd ên nişteciyê bajarê Bexda de hatiye pêşniyarkirin ji bo amadekariya kongreyê, di 5ê tebaxa 1970an de nûnerê kongreya sêyem a Yekîtiya Mamostayên Kurdistanê li gundê Nawpirdanê ser bi parêzgeha Hewlêrê bûye, di 2ê sibata 1972an de nûnerê kongreya çarem a Yekîtiya Mamostayên Kurdistanê li bajarê Hewlêrê bûye, di 1ê sibata 1974an de nûnerê kongreya pêncem a Yekîtiya Mamostayên Kurdistanê li bajarê Silêmaniyê bûye, di sala 1974an de ji bo cara çarem di jiyana xwe de tevlî refên Hêzên Pêşmerge bûye.

 

 

Ji berhemên wî: 

  1. Bîranîn.

  2. Dîroka Kurd û cîranên wî - beşa yekem - 2003.

  3. Avesta - 1999.

  4. Cografyaya Kurdistanê - 1998. 

 

Çavkanî: 

  1.  Sidîq Salih, Ebdullah Sofî Kerîmê Seracî, Serbazekî winda li komara yekane ya Kurdistanê de, (Silêmanî - Çapxaneya Bedirxan - 2003z), r. r. 127, 132-133, 135, 139, 151.

  2. Ekremê Salihê Reşê, Şarê Silêmaniyê, bergê pêncem, (Silêmanî - Çapxaneya Rehend - 2018z), r. r. 401 - 404, 461.

  3. Ebulhesen Teferşiyan, Qiyam Efseran Xorasan, (Tehran - Çap Reşdiye - 1367h. ş), r. 108.

  4. Bi hewla: Kambiz Rezm Ara û Kawe Beyat, Xatirat û Esnad Sephed Hacelî Rezm Ara, (Tehran - Neşr Perdis Daniş - Çapxaneya Telaye Afaq - 1393h. ş), r. 180.

  5. Bekir Ebdulkerîm Hewêzî, Geştek bi Komara Mehabadê bîranînên min li Rojhilatê Kurdistanê 1944 - 1947, (Hewlêr - Dezgeha Çap û Belavkirina Aras - 2001z), r. r. 16, 30 - 31, 37 - 38, 51 - 52, 57, 137.

  6. Buwar Nûredîn, Kurd û Kurdistan bîblîografya û pêrîstiyan li pirtûka kurdî da, bergê yekem, çapa duyem, (Taran - Çapxaneya Taran - 2016z), r. r. 140, 242.

  7. Buwar Nûredîn, Kurd û Kurdistan bîblîografya û pêrîstiyan li pirtûka kurdî da, bergê şeşem, (Taran - Çapxaneya Taran - 2016z), r. 67.

  8. Cemal Baban, Elam El-Kurd, El-Cuz' El-Ewwel, (Erbîl - Dar Aras lil-Tibae wel-Neşr - 2012m), r. r. 145 - 146.

  9. Cemal Nebez, Bîranînameya ew rojên carekî dî nagerinewe, (Silêmanî - Çapxaneya Şivan - 2017z), r. 52.

  10. Hebîb Mihemed Kerîm, Tarîx El-Hizb El-Dîmuqratî El-Kurdistanî - Îraq (fî Mehetat Reîsiye) 1946 - 1993, (Duhok - Metbeeya Xebat - 1998m), r. 91.

  11. Hesen Letîf El-Zebîdî, Mewsuet El-Ehzab El-Îraqiye, (Beyrût - Mîkî El-Arif lil-Metbûat - 2007m), r. 505.

  12. Rolle be'emekkekanî şar Celal Emîn Beg, Govarî Silêmanî, Şaredarî Silêmanî, hejmar 31, xulî duyem, Silêmanî, Çapxane û Ofsêtî Şivan, Sibata 2003z, r. 52.

  13. Zanyar Serdar Qirgeyî, Herçî bo Mela Mistefa bikrêt zor kemtir e lew karaney ke bo gelî Kurd jiyanî xoy bo terxan kird, Govarî Gulan, Nawendî Roşinbîrî Gulan, hejmar 469, Hewlêr, 29ê Kanûna Duyem a 2004z, r. r. 26 - 27.

  14. El-Zeyîm El-Rukn El-Ehtiyat Tewfîq Huseyn, El-Sewra El-Kurdîye fî Îran, Cerîdet El-Cîhad, El-Eded 61, El-Sene El-Ûla, Bexdad, Metbeet El-Sebah, El-Selasê, 9 Nîsan 1946m, r. r. 1, 4.

  15. Soran Mehwî, Efsere kurdekanî xelkî Silêmanî, Govarî Silêmanî, Şaredarî Silêmanî, hejmar 54, xulî duyem, Silêmanî, Çapxaneya Delêr, Kanûna Duyem a 2005z, r. 24.

  16. Ebdulxalid Sabir (Mamosta Xalid), Şecerêy binemalle dêrînekanî Silêmanî le nêwan salanî 1784 - 1914, çapa duyem, (Beyrût - Çapxaneya Grîn Glûrî - 2010z), r. r. 466, 479, 500 - 501, 507.

  17. Ebdulhadî Rehman Qesab, Şehîd Xeyrulla Ebdulkerîm hendê serenc û rastî, Rojnamey Barzan Nîws, hejmar 74, Hewlêr, yekşeme, 6ê Tîrmeha 2008z, r. 14.

  18. Osman Elî, Dîrasat fî El-Hereke El-Kurdîye El-Muasire 1833 - 1946 Dîraset Tarîxîye Wesaîqîye, (Erbîl - Mekteb El-Tefsîr - Metbeet El-Seqafe - 2003m), r. 702.

  19. Faruq Îbrahîm Şerîf, El-Zubat El-Kurd fî El-Ceyş El-Îraqî munz te'sîs am 1921, El-Cuz' El-Sanî, (Erbîl - Metbeet Fuzûlî - 2017m), r. r. 143 - 144.

  20. Feyisel Resûl Xoşnaw, Bayografyay efseranî Kurd, beşî yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhelat - 2018z), r. 194.

  21. Qadir Emînî Qudsî, Mukriyan û rûdawekanî le dewranî Sefewîye bemllawe, (Seqiz - Nawendî Çap û Belavkirina Gutar - 1395k. h), r. r. 189 - 190.

  22. Qaimet Esma El-Barzanîyîn El-Meşmûlîn bil-Ef El-Am El-Şamîl bil-Qerar 98/945, Cerîdet El-Weqai El-Îraqîye, Wezaret El-Îrşad fî Îraq, El-Eded 165, El-Sene El-Ûla, Bexdad, 6 Gulan 1959m, r. 6.

  23. Kerîm Zend, Ceneral Barzanî nemir û Komara Kurdistan le Mehabad, Rojnamey Birayetî, organî Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 1886, Hewlêr, sêşeme, 1ê Adara 1994z, r. 5.

  24. Kerîm Zend, Malla wa efsery qareman Celal Emîn Beg Mehmûd Beg, Govarî Gulan, hejmar 488, Hewlêr, 10ê Hezîrana 2004z, r. 42.

  25. Kerîm Şareza, Pêşeway nemrî Kurd Qazî Mihemed (1901 - 1947), Rojnamey Birayetî, organî Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 1908, Hewlêr, pêncşeme, 31ê Adara 1994z, r. 2.

  26. Le pîşangey Şara, Rojnamey Jîn, hejmar 1351, salî 32, Silêmanî, pêncşeme, 4ê Tîrmeha 1957z, r. 8.

  27. Letîf Qeredaxî, Çend laperyek le şiko û qaremanêtî şehîdî nemir Heme Qudsî, Rojnamey Birayetî, organî Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 1673, Hewlêr, şeme, 19ê Hezîrana 1993z, r. r. 3, 7.

  28. Mihemed Ebdulla Kake Sûr, Rollî siyasî û keltûrîy efseranî Kurd le bizavî kurdayetîy Kurdistanî Başûrda (1921 - 1945), (Hewlêr - Senterî Birayetî - Çapxaneya Wezareta Perwerde - 2000z), r. 144.

  29. Mersûm Cûmhûrî reqem 223, Cerîdet El-Weqai El-Îraqîye, Wezaret El-Îrşad fî Îraq, El-Eded 153, El-Sene El-Ûla, Bexdad, Metbeet El-Hikûme, El-İsnên, 13 Nîsan 1959m, r. 10. 

  30. Mesûd El-Barzanî, El-Barzanî wel-Hereke El-Tehrîrîye El-Kurdîye, El-Muceled El-Ewwel, El-Tebet El-Saniye, (Beyrût - Kawa lil-Seqafet El-Kurdîye - 1997m), r. r. 204, 244.

  31. Menûçehr Parsadûst, Ma we Îraq ez guzeşte dûr ta emrûz, (Tehran - Şirket Sehamî Întîşar - Çapxaneya Heyderî - 1385h. ş), r. 189.

  32. Mehdî Mihemed Qadir, Pêşhate siyasiyekanî Kurdistanî Îraq 1945 - 1958, (Silêmanî - Senterî Lêkolînewey Stratecîy Kurdistan - 2005z), r. 350.

  33. Mîrza Mihemed Emîn Mengûrî, Beserhatî siyasî Kurd le 1914ewe heta 1958, beşî duyem, (Silêmanî - Berêweberêtîy Giştîy Çap û Belavkirin - Çapxaneya Raz - 2001z), r. r. 38, 86, 40, 82.

  34. Nûrî Şawîs, Min muzekkeratî, (bê cêge - Menşûrat Hizb El-Şeb El-Dîmuqratî El-Kurdistanî - 1985m), r. 22.

  35. Hezar car gerdintan azad bî, Govarî Silêmanî, Şaredarî Silêmanî, hejmar 47, xulî duyem, Silêmanî, Çapxaneya Delêr, Hezîrana 2004z, r. 18.

  36. Hoşyar Nûrî Lek, Nawdaranî Kurd le dêrêkda, (Hewlêr - Çapxaneya Çwarçira - 2010z), r. 8.

  37. Hoşyar Hemed Hacî, Yekêtî mamostayanî Kurdistan çend layenêkî mêjûy sereheldan û têkoşan 1962 - 1998, (Hewlêr - Yekêtî Mamostayanî Kurdistan - Mektebî Seketaryet - Çapxaneya Wezareta Perwerde - 1998z), r. r. 41, 47, 59, 84, 97.