Jînenîgarî:

Hesso Mirkhan Dolamari di sala 1927an de li gundê Xardanê yê ser bi navçeya Mêrgesor a bajarê Hewlêrê ji dayik bûye. Wî xwendina xwe li Yekîtiya Sovyetê qedand û ji Zanîngeha Taşkentê bi bawernameya lîsansê di endezyariya rêyan de mezûn bû. Her wiha, wî li Yekîtiya Sovyetê zewicî û keçek wî çêbû. Piştî vegera xwe ya ji Yekîtiya Sovyetê di sala 1959an de, wî dest bi karê li beşa çandiniyê ya Kerkûkê kir berî ku biçe Betwata. Dûre, ew di destpêka şoreşa mezin a Îlonê de li herêma Şamkanê û Atrûşê heta nêzîkî Bablo ya li bajarê Dihokê wekî pîvanerê erdê xebitî. Di rastiyê de, ew bi zimanên Kurdî, Farisî, Tirkî û Rûsî bi awayekî rewan diaxivî.

:Tomara Xizmetê 

Piştî serdema Şerê Cîhanî yê Duyem, bi taybetî di sala 1940î de Şêx Ehmed Barzanî bi tevahiya malbata xwe re ji Nasiriyê bo Silêmaniyê hat veguhastin. Hesso Mirkhan yek ji wan kesan bû ku hewl da malbata Barzanî ya ku li Silêmaniyê hatibû girtin, vegerîne devera Barzan. Li gorî vê, ev faktora sereke bû ku ew ji aliyê hikûmeta Îraqê ve dihat xwestin. Ew di sala 1943an de, piştî destpêkirina Şoreşa Kurdistanê, beşdarî Şoreşa Duyemîn a Barzan bû. 

 

Ew beşdarî çend operasyonan bû, di nav de azadkirina qereqola polîsan a Meydan Morikî di 5ê Îlona 1945an de, azadkirina qereqola polîsan a Xerzokê di 12ê Çiriya Pêşîn de, û azadkirina qereqola polîsan a Şanadarê di 2ê Çiriya Pêşîn a 1945an de. Ji ber wê yekê, di 19ê Tebaxa 1945an de, dadgeha leşkerî ya adetî dest danî ser hemû mal û milkên wî.

Piştî têkçûna şoreşa duyemîn a Barzan di 11ê Çileya 1945an de, Mistefa Barzanî û hevalên wî çûn rojhilatê Kurdistanê. Piştî damezrandina Komara Kurdistanê li Mehabadê di 31ê Adara 1946an de, Hesso Mirkhan wekî beşek ji artêşa Barzanî parastina komarê kir û di şerê Seqizê de roleke girîng lîst. Piştî ku Komara Kurdistanê ya li Mehabadê hilweşiya, Barzanî ji rojhilatê Kurdistanê vegeriya başûrê Kurdistanê. Di wê demê de, ew beşdarî pevçûnên Nexede û Şino bû. Di 19ê Nîsana 1947an de, ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku bi rêya herêma Xwakurk û Barazgirê ya li bakurê Kurdistanê vegeriyan Şêrwan û devera Mizûrî.

Piştî vegera wan di 15ê Gulana 1947an de, General Mistefa Barzanî li gundê Argûşê konferansekê bi hevalên xwe re li dar dixe û ew vebijêrka mayîna li Kurdistanê an çûna bo Yekîtiya Sovyetê dide wan. Di encamê de, di 23ê Nîsana 1947an de, ew ligel Mistefa Barzanî ber bi Yekîtiya Sovyetê ve çû. Piştî wê, ew beşdarî şerên Geliyê Qotûr û Pirdê Mako bû. Piştî demek dirêj û zehmetiyên mezin, di 18ê Hezîrana 1947an de, li ser sînorê Îran û Sovyetê, Mela Mistefa Barzanî û hêza wî derbasî Çemê Arasê bûn. 

Piştî gihîştina wan a bo Naxçivanê, Azerbaycan di 19ê Hezîrana 1947an de, Mistefa Barzanî û hemû hevalên wî bo heyama çil rojan hatin girtin. Di rastiyê de, dema ku di kampê de dijiyan, kamp bi têlên dirî dorpêçkirî bû û ji aliyê leşkeran ve dihat parastin, di warê xwarin, cil û berg û veguhastinê de heman muameleya girtiyên şer li wan dihat kirin. Ne zêde piştî wê, bi biryara hikûmeta Yekîtiya Sovyetê, ew li komên cuda hatin dabeşkirin û bo herêmên Axdam, Laçîn, Eyulax û Kelbajar ên Komara Azerbaycanê hatin veguhastin. Heta 10ê Kanûna 1947an, ew bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Qezwînê li Bakûyê, paytexta Komara Azerbaycanê, hatin veguhastin. Di 23ê heman mehê de li ser Deryaya Qezwînê li Bakûyê, paytexta Komara Azerbaycanê, şopînerên Barzanî di nav rejîmeke leşkerî de hatin rêxistinkirin û perwerdeya taktîkên leşkerî û siyasetê dîtin û ji aliyê Pêşmergeyên din ên xwendewar ve fêrî xwendin û nivîsandina Kurdî bûn.

Di encama muameleya xerab a Cefer Bakirov de, di 29ê Tebaxa 1948an de, Mela Mistefa Barzanî biryara veguhastina kampa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê bo gundê Çirçûkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê, da, cihê ku wan perwerdeya xwe ya leşkerî lê berdewam kirin. 

Piştî wê, di Adara 1949an de, Mela Mistefa û hevalên wî li komên cuda hatin dabeşkirin û bi rêya trênê bo gundewarên Yekîtiya Sovyetê hatin şandin, cihê ku wan li ser zeviyên kolxozan kar dikirin. (Erdê ku xelkê ji hikûmetê kirê dikirin û paşê vedigerandin ser wê).

Di dawiyê de piştî hewldanên zêde û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êş û azarên hevalên xwe dikir. Stalîn tavilê biryar da ku komîteyekê bo lêkolîna rewşa hevalên Barzanî ava bike. Dema ku komîteyê rewşa hevalên Barzanî lêkolîn kir, wan biryar da ku hemûyan li Vrievsky kom bikin. Di encamê de di Çiriya Paşîna 1951an de, ew çû Vrevsky, Yekîtiya Sovyetê. 

Gava General Mistefa Barzanî piştî şoreşê di 14ê Tîrmeha 1958an de vedigere Îraqê, ew û hevalbendên wî di 25ê Sibata 1959an de li gorî Xalên 3 û 7, Bendê (a) yê Xala 10, û Karê bi Xala (11) ya li ser bingeha Qanûna Guherandî ya Hejmar 19, efûyeke giştî wergirtin. 

Piştî ku efû hat derxistin, ew di 16ê Nîsana 1959an de ligel hevalên xwe bi keştiya Grozya ve bi rêya bendera Besrayê ya li başûrê Komara Îraqê vegeriya Kurdistanê. 

Hesso Mirkhan Dolamari di sala 1961an de beşdarî Şoreşa Îlonê bû. Di Kanûna 1961an de ew fermandarê xelkê Zawîteyê yê li eniya rojhilat bû. Di 21ê Çiriya Pêşîn a heman salê de, Mela Mistefa Barzanî ferman da ji nû ve rêxistinkirina Hêzên Pêşmerge. Di 12ê Kanûna 1961an de, ew beşdarî Şerê Xelkê Zawîteyê bû. Her wiha, ew beşdarî şerên Pira Bilbilê, Lomana, Deşta Sulevan, Germava, Ebdî Hacî Axa, Sarseng, Çiyayê Pîrs, Siwar, Spîndar, Atrûş û Çiyayên Bêxêrê bû. 

Wî di sala 1962an de berpirsyariya artêşê li Şêxan girt ser xwe û kampa Bethel di bin fermandariya wî de bû li navçeya Şêxan. Wî di heman salê de beşdarî Şerê Brîfka û Şerê Marba bû. Di 23ê Adara 1962an de, ew beşdarî şerê Baadre bû. Wekî din, di 28ê Gulana 1962an de, ew beşdarî Şerê Serê Bardî bû. Her wiha, wî di 14-15ê Hezîrana 1963an de di Şerê Serê Akrê de şer kir. Di 4ê Çiriya Pêşîn a 1964an de, ji bo rêkxistina hêzên Pêşmerge, ew bû fermandarê hêzên li Akrê û Şêxan, yên ku girêdayî Artêşa Yekem a Badînanê bûn. 

Piştre, di 7ê Çiriya Pêşîn a 1966an de, ew beşdarî kongreya damezrandina Encûmena Serkirdayetiya Şoreşgerî li gundê Gardaspiyan li Silêmaniyê bû. Di 4ê Adara 1967an de, ew ji aliyê Mistefa Barzanî ve hat hilbijartin da ku wekî nûnerê Hêzên Pêşmerge û xelkê herêmî li Mûsil û derdora wê kar bike. Bi peymana 11ê Adarê û baştirkirina peywendiyên di navbera Encûmena Serkirdayetiya Şoreşgerî û hikûmeta Îraqê de, di 3ê Çiriya Paşîn a 1971ê de, bi fermana Ehmed Hesen Bekir, serokê Encûmena Serkirdayetiya Şoreşgerî, ew bo pileya serçawişê polîsê demkî yê Lîwaya 9ê Sînorî ya Akrê û Şêxan hat bilindkirin.

Di sala 1974an de, ew vegeriya ser karê xwe yê berê wekî fermandarê hêzên li Akrê û Şêxan. Salek şûnda, piştî hilweşîna Şoreşa Îlonê, ew wekî penaber çû Îranê û li civata Zêwê bi cih bû, paşê çû Meşhedê. Bi fermana Mistefa Barzanî, ew çû Kerecê.

Piştî Şoreşa Gulanê di sala 1976an de ku ji Şoreşa Îlonê vejîya, ew beşdarî Şoreşa Gulanê bû û wekî fermandar rêberiya hêzan kir. Di sala 1978an de, dema erdhejê li bajarê Tebasê yê Îranê da, ew nûnerê Îdrîs Barzanî bû ji bo serdana penaberên Kurd li wî bajarî bike.

Di 4ê Çiriya Paşîn a 1979an de, ew beşdarî Kongreya 9 a Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) bû û ji bo postê fermandarê sektora yekem li Margewer û Targewer hat hilbijartin, ku navenda wê li Rezhan bû. Wekî din, ew berpirsiyarê parastina Sekreteriya Siyasî bû. 

     Di sala 1983an de, ew beşdarî şerê Geliyê Şehîdan bû û li wir birîndar bû. Her wiha, ew di heman salê de beşdarî şerê Qendîlê bû û birîndar bû. Di 19ê Tîrmeha 1988an de, wî di Dastana Xakurkê, Zozk, Hendrên û Şêrwan Mezin de beşdarî kir. Ew di 2ê Kanûna 1989an de beşdarî Kongreya 10 a Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Margewer bû.

Di sala 1991ê de, ew vegeriya Başûrê Kurdistanê ku li wir ew û Babekir Zêbarî berpirsyariya serkirdayetîkirina serhildanê li navçeya Badînanê girtin ser xwe. Di 16ê Tebaxa 1993an de, ew beşdarî Kongreya Yazdehem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) bû, ku li Hewlêrê pêk hat. Di 16ê Tebaxa 1993an de, ew beşdarî Kongreya Yazdehem a Partiya Dêmokrata Kurdistanê (PDK) li Hewlêrê bû. Di sala 1993an de, ew hat hilbijartin ji bo serkirdayetîkirina Komîsyona Bilind a Civakî ya devera Barzan. Di dema pîrozbahiya Zêrîn a sala 1996an de, Serok Mesûd Barzanî ew bi Madalyaya Barzanî xelat kir.

Çavkanî:

  1. حامید گه‌وهه‌ری، میدالیای بارزانی به‌رزترین خه‌ڵاتی ڕێزلێنان، به‌رگی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی حاجی هاشم – 2015)

  2. حامید گه‌وهه‌ری، میدالیای بارزانی به‌رزترین خه‌ڵاتی ڕێزلێنان، به‌رگی دووه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی حاجی هاشم – 2015)

  3. حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر و دوره‌ السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - 2016).

  4. قرارات مجلس قیادة الثورة رقم 73، مجلة الوثائق العراقیة، وزارة الاعلام في العراق، العدد 1960 أ، بغداد، الاثنین، 1 شباط 1971.

  5. له‌ یادداشتی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حه‌سۆ میرخان ژاژۆكی، 62 ڕۆژ له‌گه‌ڵ بارزانی دا- چوونی بارزانییه‌كان بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆشنبیری – 1997)

  6. مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات – 1998)

  7. مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد 1961 - 1975، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ - 2004)

  8. ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیا، ده‌قی چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ چنار حسۆ، پیرمام، 15 حوزیرانی 2014.