Jînenîgarî

Silêman Beg Derkilî di sala 1898an de li gundê Derkilê yê ser bi nahiyeya Wirtê ya qezaya Rewandizê li parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Berî çûna bo Yekîtiya Sovyetê du malbatên wî hebûn, hevjîna wî ya yekem Ayşe Fettah Huseyn bû, kurek û sê keçên wî jê çêbûn: Met Silêman (1932), Seadet Silêman (1936), Îzet Silêman (1937) û Nazlî Silêman (1940), hevjîna wî ya duyem Helîm Wesû Ezîz bû û sê kurên wî jê çêbûn, Şewqî Silêman (1936), Selahedîn Silêman (1939) û Şêrzad Silêman (1945), herwiha li Yekîtiya Sovyetê bi jineke bi navê Nîna re zewicî. Ew bi Kurdî, Erebî, Tirkî û Rûsî dizanibû û di sala 1974an de li gundê Derkilê koça dawî kir û termê wî li wir hat veşartin.

Rûpelên têkoşînê

Silêman Beg Derkilî efserê artêşa Komara Iraqê bû û ji leşkeriyê reviya, di sala 1944an de tevlî refên Şoreşa duyema Barzan bû û beşdarî şeran bû, di 19ê Tebaxa 1945an de bi biryara Dadgeha Serbazî ya Iraqê hemû mal û milkên wî yên hatin û nehatin hatin desteserkirin, di 11ê Çiriya Pêşîn a 1945an de, piştî şikestina Şoreşa duyema Barzan, bi malbata xwe re derbasî Rojhilatê Kurdistanê bû.

 Di 31ê Adara 1946an de tevlî hêzên Barzanî yên ser bi artêşa Komara Kurdistanê ya Demokratîk bû, di 29ê Nîsana 1946an de beşdarî şerê Qerewa bi fermandeyiya Xidir Silêman Beg li navçeya Seqizê ya Rojhilatê Kurdistanê bû, di 15ê Nîsana 1947an de ligel Şêx Ehmed Barzanî derbasî çemê Kade yê li ser sînorê navneteweyî yê di navbera Keyaniya Îranê û Keyaniya Iraqê de bû, û çend mehan li parêzgeha Diyana (Hewlêr) hat girtin, di 19ê Nîsana 1947an de biryar da ku têkoşînê bi fermandeyiya Mistefa Barzanî berdewam bike. Di 23ê Gulana 1947an de piştî civîna berfireh li gundê Derî biryar da ku bi hêzê re biçe Yekîtiya Sovyetê, di 28ê Gulana 1947an de li ser daxwaza Mîr Hac Ehmed beşdarî civînekê li gundê Cêrmî bû, û di 18ê Hezîrana 1947an de derbasî çemê Aras li ser sînorê Îranê bi Yekîtiya Sovyetê re bû, di 19ê Hezîrana 1947an de, ew û hemû hevsengerên wî li Nexçivanê li Komara Azerbaycanê ya Sovyetê bo dema çil rojan li komelgeheke vekirî ya bi têlên dirî dorpêçkirî û ji aliyê leşkeran ve hatin parastin, û ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer bi wan re hat kirin, di roja 23an de bi biryara hikûmeta Sovyetê ew kom kirin û li navçeyên Axdam, Laçîn û Eywalah li Komara Azerbaycanê bi cih kirin. Di 10ê Kanûna Pêşîn a 1947an de ew bo kampa Bakûyê li Komara Azerbaycanê ya Sovyetê hatin veguhastin, û di 23ê Kanûna Pêşîn a 1947an de cil û bergên serbazî li wan hatin dabeşkirin û bi çavdêriya efserên Komara Azerbaycanê rojane heşt saetan perwerdeya serbazî werdigirtin, û ji aliyê hin koçberên xwendewar ve rojane çar saetan dersên zimanê Kurdî werdigirtin. Di 19ê Kanûna Paşîn a 1948an de di Kongreya giştî ya Bakûyê de ku bi amadebûna nûnerên hemû Kurdên Iraqî û Îranî hatibû lidarxistin, bû endamê Siyasetmedar li Kurdistanê. Di 29ê Tebaxa 1948an de, ew û hemû hevsengerên wî ji Komara Azerbaycanê ya Sovyetê bo komelgeha Cercoqê ya nêzîkî Taşkentê paytexta Komara Ozbekistanê ya Sovyetê hatin veguhastin, li wir perwerdeyên xwe yên serbazî berdewam kirin, di 14ê Adara 1949an de ew û hevsengerên wî bi şêweyê kom bi trênê li gundên hevkariyê hatin dabeşkirin û bo Semerqendê hat veguhastin. Di Çiriya Mijdara 1951ê de vegeriya Frivîskî li Yekîtiya Sovyetê, û di 16ê Nîsana 1959an de bi hevsengerên xwe re bi keştiya Kroziya bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê. Û beşdarî Şoreşa Eylûlê bû.

Çavkanî

 1. Hevpeyvîn ligel kovara Metîn, hevsengerê têkoşînê ligel Barzanî Ezîz Qazî bîranînên xwe vedigêre, beşa duyem, kovara Metîn, şaxê yekem ê Partiya Demokrat a Kurdistanê- Yekbûyî, hejmar 48, gera sêyem, Dihok, çapxaneya Hawar, 2ê Kanûna Pêşîn a 1996an.

2. Hemîd Gerdî, kurteya peyama dîrokî, çapa yekem, (Hewlêr – Mîkî Aras bo çap û weşanê - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê – 2004an).

3. Heyder Farûq Samerayî, Ziya Cefer û rola siyasi û aborî li Îraqê (Londûn - Dar El-Hîkme – 2016an).

4. Zerar Silêman Beg Derkilî, Bîranînên min di salên 1943-1977an de, (Silêmanî – çapxaneya Rehend- 2002an).

5. Şeban Elî Şeban, hin Zanîyari Siyasî û dîrokî, çapa sêyem, (Hewlêr- çapxaneya Rojhilat – 2013an).

6. Omer Farûqî, Serdar Dana jiyan û têkoşînên rehmetî Mela Mistefa Barzanî, çapa duyem, (Hewlêr - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2002an).

7. Ebdulrehman Emla Hebîb Ebû Bekir, eşîra Barzan di navbera 1931 - 1991an de, çapa yekem, (Hewlêr - çapxaneya Wezareta Rewşenbîriyê - 2001an).

8. Ebdullah Xefûr, Ferhenga erdnîgariya Hewlêrê, (Hewlêr - weşanên Akademiya Kurdî - çapxaneya Hac Haşim - 2015) r 215, r 234

9. Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê heta Sovyetê, çapa yekem, (Silêmanî – çapxaneya Peywend- 2011an).

10. Leys Ebdulmuhsîn Cewad El-Zubeydî, Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an li Îraqê (Bexda - Dar El-Reşîd bo weşanê – 1979an).

11. Mesûd Barzanî, Barzanî û tevgera rizgarîxwaza Kurd 1931-1958, (Dihok, çapxaneya Xebat, 1998an).

12. Necef Qulî Besiyan, Ji Mehabada xwînawî heta peravên Aras, w. Şewket Şêx Yezdîn, çapa yekem (Pîrmam - Yûbîla zêrîn a Partiya Demokrat a Kurdistanê 1996an).

 13. Arşîva desteya ensîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê.