Hakim Mam Ömer, 1920 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Barzan nahiyesinin Hostan köyünde doğdu. İlk Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra, 21 Haziran 1932 tarihinde ailesiyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti'ne göç etti. Daha sonra Türkiye Cumhuriyeti tarafından Irak Krallığı'na teslim edildi ve Irak'ın güneyine gönderildi. Sovyetler Birliği'nde Sebriye Ahmed Bekir ile evlendi; Reşid (1953 doğumlu), Abdulaziz (1955 doğumlu) ve Gül (1958 doğumlu) adında bir erkek ve iki kız çocukları oldu. Hakim Mam Ömer Kürtçe, Arapça ve Rusça bilmekteydi. Eylül 1988 tarihinde Batı Azerbaycan ilinin Zive kompleksinde vefat etti ve Doğu Kürdistan'ın Şino şehrinde toprağa verildi.
Mücadele Tarihi1943 yılında İkinci Barzan Devrimi saflarına katıldı; Barzan, Mela, Piris Dağı ve Vajî savaşlarında yer aldı. Bu nedenle 19 Ağustos 1945 tarihinde Irak askeri örfi mahkemesinin kararıyla tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konuldu.
İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra 11 Ekim 1945 tarihinde Doğu Kürdistan'a geçti. 31 Mart 1946 tarihinde Mahabad'daki Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzan kuvvetlerinde peşmergelik görevinde bulundu ve Singan savaşına katıldı.
Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra 3 Mart 1947 tarihinde Nelos savaşına, 13 Mart 14 tarihinde Gucar savaşına ve 24 Mart tarihinde Hane bölgesindeki Karine savaşına katıldı.
Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nin yıkılması ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a dönüşünden sonra, 19 Nisan 1947 tarihinde (Xwakurk ve Berazgir ovası yoluyla) Kuzey Kürdistan topraklarından Şirvan ve Mizuri bölgesine dönen peşmergeler arasındaydı.
Dönüşlerinden sonra, General Mustafa Barzani 6 Mayıs 1947 tarihinde Ergoş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı düzenleyerek onları kalıp kalmamak veya Sovyetler Birliği'ne gitmek konusunda serbest bıraktı. Orada tüm yoldaşları yola devam etme ve Sovyetler Birliği'ne gitme kararı aldı. 23 Mayıs 1947 tarihinde General Mustafa Barzani ile birlikte Sovyetler Birliği'ne doğru yola çıktı. Qotur geçidi ve Mako köprüsü savaşlarına katıldı. Çok zorluk ve yorgunluktan sonra, 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği arasındaki sınırda bulunan Aras Nehri'ni geçerek Sovyetler tarafına geçti.
Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün boyunca tutuldular. Bir grup asker tarafından nöbet tutuluyor ve yiyecek, giyecek ve hareket serbestliği açısından savaş esiri muamelesi görüyorlardı. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayolax ve Kelbecer bölgelerine dağıtıldılar. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir kışlaya nakledildiler. 23 Aralık ayında kendilerine askeri üniformalar verildi ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim aldılar. Aynı zamanda günlük dört saat boyunca okuma yazma bilen bazı yoldaşlarından Kürtçe dersleri aldılar.
Cafer Bağırov'un yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık yerleşkesine taşınmasına karar verildi ve orada askeri eğitime devam ettiler.
Mart 1949 tarihinde yoldaşlarıyla birlikte grup ve timler halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtıldılar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını verdiği araziler) çalıştılar.
Çok fazla çaba ve General Barzani'nin Stalin'e gönderdiği birçok mektuptan sonra, nihayet Stalin'in eline bir mektup ulaştı ki orada Barzani yoldaşlarının çektiği sıkıntıları anlatıyordu. O da derhal Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komisyon kurulması talimatını verdi ve komisyonun kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde oldu. Bu nedenle adı geçen şahıs Kasım 1951 tarihinde Sovyetler'deki Vriviski şehrine gitti.
Irak'taki 14 Temmuz 1958 devriminden ve General Mustafa Barzani'nin dönüşünden sonra, 25 Şubat 1959 tarihinde, onuncu maddenin (A) fıkrası ve üçüncü ile yedinci maddeler uyarınca, (11) maddesinin uygulanması ve 1959 yılındaki 19 sayılı değiştirilmiş yasaya dayanılarak, kendisi ve yoldaşları genel aftan yararlandılar.
1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kuruldu. Kendisi 16 Nisan 1959 tarihinde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle, Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a döndü.
1961 yılında Eylül Devrimi ne katıldı; Merîba, Barzan ve Piris Dağı savaşlarında bulundu. 1976 yılında, Eylül Devrimi'nin yenilgisinden sonra Irak hükümeti tarafından Irak'ın güneyine sürüldü ve Divaniye ilinde ikamet ettirildi. 1979 yılında Kuştepe kompleksine nakledildi. 1982 yılında mülteci olarak İran İslam Cumhuriyeti'ne geçti. 1982 yılında Gulan Devrimi ne katıldı ve komutanlık yaptı.
Kaynaklar:- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Arşivi.
- Hemid Gerdî, Puxtêy Mêjûname (Tarihçe Özeti), Birinci Baskı, (Erbil - Aras Yayın ve Dağıtım Kurumu - Eğitim Bakanlığı Basımevi - 2004).
- Haydar Faruk Es-Samarrai, Ziya Cafer ve Siyasi ve Ekonomik Rolü Irak'ta, (Londra - Darul Hikme - 2016).
- Rêkar Mizûrî, Jineên Ros u Ragwastin u Enfal u Komelkujî (Göç, Zorunlu Göç, Enfal ve Soykırım), Birinci Baskı, (Erbil - Minare Basımevi - 2010).
- Salih Yusuf Sufi, Kronolojia Kurdistanê u Cihanê (Kürdistan ve Dünya Kronolojisi), Birinci Baskı, İkinci Cilt, (Duhok - Duhok Valiliği Basımevi - 2013).
- Ömer Faruki, Serdar-ı Dana: Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Hayatı ve Mücadeleleri, İkinci Baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Basımevi - 2002).
- Abdurrahman Mela Habib Ebubekir, Barzan Aşireti 1931-1991 Arasında, birinci baskı, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası - 2001M).
- Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil - Kürt Akademisi Yayınları - Hacı Haşim Matbaası - 2015M).
- Karwan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetlere Barzaniler, birinci baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011M).
- Şehit Komutan Haso Mirhan Jajoki'nin anılarından, Barzani ile 62 Gün Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne Gidişi, birinci baskı (Erbil - Kültür Matbaası - 1997M).
- Leys Abdulmuhsin Cevad El-Zubeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Dar-al-Raşid Yayınları - 1979M).
- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998M).
- Necef Kuli Pesian, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyılarına, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, birinci baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996M).