موسا ناوخۆش محمد، سال ١٩١٩ در روستای بنان (مزووری بالا) - ناحیه شیروان مزن - شهرستان مرگه سور - استان اربیل به دنیا آمده است. متاهل بوده است،
کارنامه مبارزاتیسال ١٩٤٣ و پس از بازگشت ملا مصطفی بارزانی از سلیمانیه به منطقه بارزان و شعله‌ور شدن انقلاب دوم بارزان (١٩٤٣ - ١٩٤٥)، به صفوف لشکر انقلابی پیوست و در جنگ‌های تصرف پاسگاه‌های پلیس منطقه بارزان شرکت کرد. سال ١٩٤٥ و پس از شکست انقلاب، همراه با جنگجویان و خانواده‌های بارزانی به شرق کردستان (ایران) آواره شد و پس از تاسیس جمهوری دموکراتیک کردستان در مهاباد در اوایل سال ١٩٤٦، در نیروی بارزان به پیشمرگه جمهوری تبدیل شد و پس از سقوط جمهوری دموکراتیک کردستان در ماه دسامبر سال ١٩٤٦، همراه با لشکر انقلابی بارزان به فرماندهی ژنرال مصطفی بارزانی پس از چندین جنگ و نبرد در مقابل ارتش شاهنشاهی ایران، از منطقه نازدارداغ در مثلث مرزی ایران-عراق-ترکیه به جنوب کردستان بازگشت و در صفوف لشکر در منطقه ایل مزووری مستقر شد.
در ٢٣ مه ١٩٤٧ همراه ژنرال مصطفی بارزانی به سمت اتحاد جماهیر شوروی رفت و در نبرد گلی کوتول (قطور) و نبرد پل ماکو شرکت کرد و پس از سختی‌ها و خستگی‌های فراوان، در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رودخانه ارس که در مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، به سمت شوروی عبور کرد.
پس از رسیدن به اتحاد جماهیر شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ همراه با تمامی همرزمانش در شهر "نخجوان" جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در مجتمعی سرباز که با سیم خاردار محصور شده بود، قرار گرفتند و توسط گروهی سرباز از آنان نگهبانی می‌شد و از نظر غذا، پوشاک و رفت و آمد همانند اسرای جنگی با آنان برخورد شد. سپس بر اساس تصمیم دولت شوروی در میان مناطق آق‌دام، لاچین، آیولاغ و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در تاریخ ٢٣ همان ماه لباس نظامی به آنان داده شد و زیر نظر افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت آموزش نظامی دیدند. در همان حال روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از همرزمانشان که سواد داشتند، به آنان درس یادگیری زبان کردی داده می‌شد.
پس از بدرفتاری جعفر باقروف با همرزمان بارزانی، تصمیم گرفته شد پادگان نظامی در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی "تاشکند" پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل شود و در آنجا نیز به آموزش نظامی ادامه دادند.
در مارس ١٩٤٩ همراه با همرزمانش به صورت گروه و دسته با قطار در میان روستاهای اشتراکی (کلخوز) اتحاد جماهیر شوروی تقسیم شدند و در مزارع کلخوزها (زمین‌هایی که مردم از دولت اجاره می‌کردند و سپس سهم دولت را می‌دادند) کار می‌کردند.
پس از تلاش‌های فراوان و ارسال چندین نامه توسط ژنرال بارزانی به استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین می‌رسد که در آن بارزانی مشکلات همرزمان خود را شرح می‌دهد و او نیز بلافاصله دستور تشکیل کمیته‌ای برای بررسی وضعیت همرزمان بارزانی می‌دهد و سرانجام تصمیم کمیته بر این می‌شود که همه آنان در شهر وریفسکی جمع شوند، بنابراین موسا ناوخۆش محمد در ماه نوامبر ١٩٥١ به شهر وریفسکی در شوروی می‌رود.
در سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تاسیس می‌شود، موسا ناوخۆش محمد در ١٦ آوریل ١٩٥٩ همراه با همرزمانش با کشتی گروزیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت.
سال ١٩٦١ به نیروی پیشمرگه انقلاب ایلول پیوست و پیشمرگه شد و در جنگ‌های آن شرکت کرد، سال ١٩٦٣ درگذشت.
منابع:
١- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان افتخار، جلد اول، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥ م).
٢- حمید گردی، خلاصه تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل - موسسه چاپ و نشر آراس - چاپخانه وزارت آموزش - ٢٠٠٤ م).
٣- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٣ م).
٤- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش - ٢٠٠٢ م).
٥- عبدالرحمن ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان در میان ١٩٣١ - ١٩٩١، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ - ٢٠٠١ م).
٦- عبدالله غفور، فرهنگ جغرافیایی اربیل، (اربیل - انتشارات آکادمی کردی - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥ م).
٧- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه - چاپخانه په یوند - ٢٠١١ م).
٨- از یادداشت فرمانده شهید حسو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز با بارزانی، رفتن بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه روشنبیری - ١٩٩٧ م).
٩- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ فی العراق، (بغداد - دار الرشید للنشر - ١٩٧٩ م).
١٠- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش رهایی‌بخش کرد ١٩٣١ - ١٩٥٨، (دهوک - چاپخانه خبات - ١٩٩٨ م).
١١- نجف قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، م. شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - جوبیلی زرین حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦ م).
١٢- آرشیو هیئت دایره‌المعارف حزب دموکرات کردستان.